WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:01.950
[živa muzika]

00:00:01.950 --> 00:00:03.810
- Ljudska civilizacija se često datira

00:00:03.810 --> 00:00:05.790
od trenutka kada smo izmislili
pisani jezik,

00:00:05.790 --> 00:00:07.230
prije nekih 5.000 godina

00:00:07.230 --> 00:00:09.810
na Bliskom istoku, u Mesopotamiji.

00:00:09.810 --> 00:00:12.630
Ali zašto smo prvo stavili olovku na papir?

00:00:12.630 --> 00:00:15.240
Ili dobro, olovkom na glinenu tabletu?

00:00:15.240 --> 00:00:17.100
Je li to bilo dokumentiranje priča?

00:00:17.100 --> 00:00:20.970
Ili u vjerske svrhe? Ili za poeziju
ili ljubavna pisma?

00:00:20.970 --> 00:00:21.840
Ne!

00:00:21.840 --> 00:00:23.520
Prema najnovijim istraživanjima,

00:00:23.520 --> 00:00:27.674
pisani jezik je razvijen da bi se poslovalo.

00:00:27.674 --> 00:00:30.990
[dramska muzika]

00:00:33.420 --> 00:00:36.030
Prvi sistem pisanja bio je klinasto pismo,

00:00:36.030 --> 00:00:37.980
nazvan po klinastim otiscima

00:00:37.980 --> 00:00:40.680
na glinenim pločama za pisanje
sumerskog jezika

00:00:40.680 --> 00:00:42.360
u današnjem Iraku.

00:00:42.360 --> 00:00:45.030
Ali apstraktni sistem ne može
nastati ni iz čega.

00:00:45.030 --> 00:00:47.550
Morali su imati nekakav početak.

00:00:47.550 --> 00:00:50.490
Arheolozi su prvo počeli da razumiju

00:00:50.490 --> 00:00:54.150
porijeklo klinastog pisma nakon
iskopavanja hiljada malih

00:00:54.150 --> 00:00:57.420
glinenih  žetona raznih geometrijskih
oblika na Bliskom istoku.

00:00:57.420 --> 00:00:59.550
Nakon mnogo godina proučavanja
ovih tokena,

00:00:59.550 --> 00:01:02.490
francuska arheologinja
Denis Šmant-Beserat

00:01:02.490 --> 00:01:04.110
shvatila je da su zapravo bili

00:01:04.110 --> 00:01:05.970
rani računovodstveni sistem -

00:01:05.970 --> 00:01:08.820
način praćenja robe.

00:01:08.820 --> 00:01:12.660
Šišarke su predstavljale žito, jajolike
su bile tegle sa uljem

00:01:12.660 --> 00:01:14.970
a cilindri su bile domaće životinje.

00:01:15.360 --> 00:01:17.850
Kako je trgovina rasla, očigledno je
postojala potreba

00:01:17.850 --> 00:01:19.770
za sistem za evidentiranje robe

00:01:19.770 --> 00:01:22.080
na način koji bi ljudi mogli razumijeti.

00:01:22.080 --> 00:01:24.360
Da budu sigurni da su dobili broj tegli

00:01:24.360 --> 00:01:26.600
za koliko su tokena obećali.

00:01:26.970 --> 00:01:29.010
Došla je prava revolucija u razumijevanju

00:01:29.010 --> 00:01:30.900
kada je Šmant-Beserat shvatila

00:01:30.900 --> 00:01:35.700
da se apstraktni klinopis na pločicama
poklapa sa žetonima.

00:01:35.700 --> 00:01:39.840
Zanimljivo je da su započeli kao način
snimanja ovih tokena

00:01:39.840 --> 00:01:41.940
i kako je ovaj univerzalniji sistem

00:01:41.940 --> 00:01:45.360
pisanja postao razvijeniji
i apstraktniji,

00:01:45.360 --> 00:01:48.570
uklonio je potrebu za tokenima zajedno.

00:01:48.570 --> 00:01:51.750
Nakon tokena, dobili smo sistem pisanja
zasnovan na riječima

00:01:51.750 --> 00:01:53.100
a onda su se razvile

00:01:53.100 --> 00:01:57.300
u slogovne sisteme zasnovane
na zvuku i abecedu.

00:01:57.300 --> 00:01:59.850
Tek tada se počelo koristiti i pisanje

00:01:59.850 --> 00:02:03.720
za bilježenje mitova, religije,
politike i poezije.

00:02:03.720 --> 00:02:06.000
Tokom kasnog drugog milenijuma pr. n. e.

00:02:06.000 --> 00:02:09.150
"Ep o Gilgamešu" je napisan u Mesopotamiji -

00:02:09.150 --> 00:02:12.450
prvo veliko književno djelo
koje je preživjelo.

00:02:12.450 --> 00:02:15.120
Na kraju smo dobili Homerove pjesme,

00:02:15.120 --> 00:02:19.440
dobili smo Šekspira i Dostojevskog
i Marija Vargasa Ljosu.

00:02:19.440 --> 00:02:24.440
Ljudska bića su stvarala veliku umjetnost,
ali prvo su zaradila novac.

00:02:24.453 --> 00:02:26.040
[živa muzika]

00:02:26.040 --> 00:02:29.790
Hej, pogledajte ove druge sjajne videozapise
s Free To Choose Networka!

00:02:29.790 --> 00:02:33.660
I ne zaboravite da se pretplatite na naš kanal
da budete ažurirani o epizodama

00:02:33.660 --> 00:02:37.950
Novo i poboljšano, sa mnom - Johan Norberg.