WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:01.881
-Cізге мынандай сұрақ.

2
00:00:01.921 --> 00:00:04.148
Өмір бойы интернеттен
бас тартуыңыз 

3
00:00:04.188 --> 00:00:06.680
үшін сізге қанша
ақша төлеу керек?

4
00:00:06.720 --> 00:00:07.776
- Оһ, уау! 

5
00:00:07.816 --> 00:00:09.924
-Бұл бір керемет сұрақ екен. 

7
00:00:12.490 --> 00:00:14.257
-Сіздің енді интернетті мүлдем 

8
00:00:14.297 --> 00:00:15.809
қолданбауыңызға миллион
доллар жетер ме еді? 

9
00:00:15.849 --> 00:00:16.658
- Маған ба? Жоқ.  

10
00:00:16.698 --> 00:00:18.549
-Мен тіпті мұндайға барар-
бармасымды да білмеймін. 

11
00:00:18.589 --> 00:00:20.576
-Менің бүкіл өмірім интернетте.

12
00:00:20.616 --> 00:00:21.951
-Енді 15-20 млн доллар 

13
00:00:21.991 --> 00:00:26.030
шамасында болуы керек.

14
00:00:26.070 --> 00:00:27.317
- 2 миллион, миллиард. 

15
00:00:27.357 --> 00:00:29.790
-Меніңше ол миллиардтаған
доллар болуы керек.

16
00:00:29.830 --> 00:00:31.669
-Осы сұрақты студенттеріме
қойғанымда олардың берген жауаптары: 

17
00:00:31.709 --> 00:00:33.313
«Сіздің оған ақшаңыз жетпес», 

18
00:00:33.353 --> 00:00:37.060
«5 миллион, жоқ, 10 миллион.
Миллиард доллар».

19
00:00:37.100 --> 00:00:39.078
-Оңтүстік методист университеті
профессоры Майкл Кокс 

20
00:00:39.118 --> 00:00:41.926
жаңа технологиялар туралы
ойлануға көп уақытын жұмсайды.

21
00:00:41.966 --> 00:00:43.419
-Онда мен сізге
басқа сұрақ қояйын. 

22
00:00:43.459 --> 00:00:46.102
Оны қолдану үшін сіз
қанша төлейсіз? 

23
00:00:46.142 --> 00:00:49.580
10 миллион ба?
1 миллион? 100 000 ба? 

24
00:00:49.620 --> 00:00:50.986
Әлде 1000$ ма? Жоқ.

25
00:00:51.026 --> 00:00:53.900
-Интернет ақысы күніне
бірнеше пенни ғана.

26
00:00:53.940 --> 00:00:57.184
-Сонымен,нарық не істеді.
Нарық, "құн"

27
00:00:57.224 --> 00:01:00.467
-ол үшін "қанша төлейтін едіңіз" 
-"баға"арасында үлкен алшақтық тудырды.

28
00:01:00.507 --> 00:01:04.107
-Онлайнға шығу арзан және
ұдайы арзандап келеді.

29
00:01:04.147 --> 00:01:06.823
Іс жүзінде соңғы екі жылда 

30
00:01:06.863 --> 00:01:10.977
жылдамдығы жоғары интернет
бағасы 50%-ға түсті. 

31
00:01:11.017 --> 00:01:12.965
Интернет байланысының барлық
түрі арзандап келеді.

32
00:01:13.005 --> 00:01:15.955
-Электронды есептеу саласын
Univac бастап тұр.

33
00:01:15.995 --> 00:01:18.823
-Алғашқы компьютерлер
үлкен әрі баяу еді, 

34
00:01:18.863 --> 00:01:20.811
олардың құны миллиондаған
доллар еді.

35
00:01:20.851 --> 00:01:24.183
-Мынау ермек үшін жасалған камера.

36
00:01:24.223 --> 00:01:27.439
-Кеше ғана бұл камера
бағалы дүние саналатын. 

37
00:01:27.479 --> 00:01:30.142
Мынадай видеокамералар
да сондай еді.

38
00:01:30.182 --> 00:01:33.256
Ал қазіргі смартфонда
видеокамера да, 

39
00:01:33.296 --> 00:01:38.009
фотоаппарат та, өзге де
талай құрал функциясы бар.

40
00:01:38.049 --> 00:01:40.553
Сексенінші жылдардың
ортасында шыққан 

41
00:01:40.593 --> 00:01:42.458
алғашқы ұялы телефондар
тұрпаты мынадай еді.

42
00:01:42.498 --> 00:01:45.790
Бағасы ше? 4000$.

43
00:01:45.830 --> 00:01:50.369
-Уау! 4 000$ ма? Жо-жоқ. 

44
00:01:50.409 --> 00:01:54.398
-Мына 3G смартфоны бағасын
жақында қараған едім,39$ екен.

45
00:01:54.438 --> 00:01:56.463
-Өнімді сатып алмас бұрын оның 

46
00:01:56.503 --> 00:01:58.129
бағасының түсуін күтесіз бе? 

47
00:01:58.169 --> 00:02:00.478
-Иә, ханым. iPad.

48
00:02:00.518 --> 00:02:03.058
-Көпшілігіміз бағаның
түсуін күтеміз.

49
00:02:03.098 --> 00:02:05.163
Онда неге заттар арзандайды? 

50
00:02:05.203 --> 00:02:07.434
-Жаңа тауар шыққан кезде
біз кезекке тұрамыз.

51
00:02:07.474 --> 00:02:08.922
Бәріміз соны алу үшін
кезекке тұрамыз.

52
00:02:08.962 --> 00:02:11.188
Ең бай адамдар кезектің
басында тұрады. 

53
00:02:11.228 --> 00:02:12.555
Олар ең жоғары бағаны төлейді де, 

54
00:02:12.595 --> 00:02:14.172
өнімнің ең нашар версиясын алады.

55
00:02:14.212 --> 00:02:15.755
-«Уолл Стрит» фильміндені Майкл
Дугласты көргенде құрдастарымның

56
00:02:15.795 --> 00:02:18.793
көбінің реакциясы менікіндей болар.
Жағалаудағы кадрларды айтамын.

57
00:02:18.833 --> 00:02:20.040
-Ал досым, мені таңқалдыршы.

58
00:02:20.080 --> 00:02:24.032
-1987 жылы шыққан фильмде Дуглас
жауыз Гордон Гекконы ойнайды.

59
00:02:24.072 --> 00:02:25.383
Ол - шіріген бай.

60
00:02:25.423 --> 00:02:29.437
Бірақ оның телефонында жады да,
қосымша да, музыка да жоқ еді.

61
00:02:29.477 --> 00:02:31.860
Ол бір түймелері бар кірпіш еді.

62
00:02:31.900 --> 00:02:34.522
-Сол алғашқы жылдары аппаратураны
ойлап табу шығынын жабу

63
00:02:34.562 --> 00:02:36.516
үшін өнімдер өте қымбат болды.

64
00:02:36.556 --> 00:02:39.467
-Әзірлеуші компания жаңа
технологиямен эксперимент жасап, 

65
00:02:39.507 --> 00:02:41.924
оны көп адамға сатып,
қаншалықты көп бакс 

66
00:02:41.964 --> 00:02:44.089
жасай алатындарын топшылайды.

67
00:02:44.129 --> 00:02:47.183
Бірақ адамдардың көбі ұялы
телефонға мыңдаған доллар 

68
00:02:47.223 --> 00:02:50.057
жұмсамайды,сондықтан олар күтеді.

69
00:02:50.097 --> 00:02:53.832
-Елдің бәрі күтіп отыра берсе,өнім
бұғанасы қатпай жатып-ақ өлер еді.

70
00:02:53.872 --> 00:02:55.975
Ол нарыққа шықпас еді.

71
00:02:56.015 --> 00:02:59.163
Сондықтан өнімді өлімнен
құтқаратын біреу 

72
00:02:59.203 --> 00:03:00.886
бірінші өнімнің құнын төлейді.
Ол бір бай адам.

73
00:03:00.926 --> 00:03:04.505
-Шынайы өмірдегі Гордон Гекколар
өнімдерді қымбат кезінде сатып алады, 

74
00:03:04.545 --> 00:03:07.812
соның арқасында біз өнімнің арзанырақ,
жақсырақ нұсқасының рақатын көреміз.

75
00:03:07.852 --> 00:03:11.583
-Капитализмнің өз бойына кіріктірілген
игілікті тарату жүйесі бар.

76
00:03:11.623 --> 00:03:16.376
-Ұялы телефон құны әлі
4000$ деп елестетіп көріңіз.

77
00:03:16.416 --> 00:03:19.364
Қазір телефон құны сонша болса,
сіз телефон ұстар ма едіңіз? 

78
00:03:19.404 --> 00:03:20.943
-Жоқ.
-Мен ұстамас едім.

79
00:03:20.983 --> 00:03:24.935
-Бірақ қазір біздің бәріміз
сәл ғана уақыт бұрын 

80
00:03:24.975 --> 00:03:26.677
әлемнің ең бай адамдары пайдаланған
өнімдерден әлдеқайда жақсырақ 

81
00:03:26.717 --> 00:03:28.690
өнімдердің қызығын көрудеміз.

82
00:03:28.730 --> 00:03:32.513
Аспирин, ауа кондиционері және 

83
00:03:32.553 --> 00:03:36.478
неше түрлі функциясы бар көліктер
бір ғасыр бұрын мүлдем жоқ еді.

84
00:03:36.518 --> 00:03:38.180
-Бұл өзі сондай күлкілі.

85
00:03:38.220 --> 00:03:40.619
-Бұл жай ғана ойын-сауық емес.
Жаңа технология бізге

86
00:03:40.659 --> 00:03:44.784
Жер шарының өзге бетіндегі
жақындарымызды көруге мүмкіндік береді. 

87
00:03:44.824 --> 00:03:48.600
Ол өмірді жақсартады және оның
өмірді сақтайтын сансыз тәсілі бар.

88
00:03:48.640 --> 00:03:51.378
-Осының бәрін жеке сектор жасап отыр.

89
00:03:51.418 --> 00:03:53.964
-Кокстың айтуынша,мұның бәрі
күнделікті жұмысқа барып, 

90
00:03:54.004 --> 00:03:55.717
өзінің және отбасының жағдайын 

91
00:03:55.757 --> 00:03:58.795
жақсартқысы келген миллиондаған
америкалықтардан басталды.

92
00:03:58.835 --> 00:04:01.559
-Өнімдердің жақсаруы себебі
мен өзім жетістікке жету үшін 

93
00:04:01.599 --> 00:04:04.333
сіздің мұң-мұқтажыңыз бен
қалауыңызға көңіл бөлуім керек.

94
00:04:04.373 --> 00:04:07.093
Мен сіз өз еркіңізбен сатып
алатын өнім жасап шығаруым керек, 

95
00:04:07.133 --> 00:04:08.840
яғни сіздің де жағдайыңызды
жақсартпайынша, 

96
00:04:08.880 --> 00:04:10.722
мен өз жағдайымды
жақсарта алмаймын.

97
00:04:10.762 --> 00:04:13.931
-Apple сізді өз өнімдерін
сатып алуға мәжбүрлей алмайды.

98
00:04:13.971 --> 00:04:15.872
Бұл компанияның осыншалықты
ақша табуының себебі 

99
00:04:15.912 --> 00:04:19.093
ол адамдардың расында да нені
ұнататынын дөп таба біледі.

100
00:04:19.133 --> 00:04:22.940
-Осы себепті де капитализм қарама-қайшы
болып көрінсе де,жеке бас мүддесінен басталады, 

101
00:04:22.980 --> 00:04:26.749
алайда ол еркіндікті басшылыққа алады
және әлеуметтік әл-ауқатты барынша арттырады.

102
00:04:26.789 --> 00:04:29.121
-Экономика тұрғысынан
қиын уақыттардың 

103
00:04:29.161 --> 00:04:33.181
өзінде америкалықтар алдыңғы
буыннан гөрі ауқаттырақ өмір сүреді 

104
00:04:33.221 --> 00:04:35.216
Сөйте тұра арамызда өзін
бай санайтындар саны аз.

105
00:04:35.256 --> 00:04:36.858
-Оһ, уһ-уһ! 

106
00:04:36.898 --> 00:04:39.426
-Жоқ, бай емеспін. Мен, мен,
мен қазір орта таптағы сияқтымын.

107
00:04:39.466 --> 00:04:41.023
-Дәл орта тап сияқты.
-Мен ортасындамын.

108
00:04:41.063 --> 00:04:44.856
-Бірақ өзіміз үшін миллион,миллиард
долларға татитындай бір нәрсеміз болса, 

109
00:04:44.896 --> 00:04:47.714
біздің бәрімізді миллионер
немесе миллиардер деуге болар.

110
00:04:47.754 --> 00:04:50.519
Осынша ақша табуымызға
мүмкіндік беретін бір нәрсе.

111
00:04:50.559 --> 00:04:52.093
Осы жайында ойланып көріңіз.

112
00:04:52.133 --> 00:04:55.189
Осының бәрінің сіз
үшін қанша тұрады? 

113
00:04:55.229 --> 00:04:57.452
Сіз өзіңіз ойлағандағыдан
да бай шығарсыз.