WEBVTT

00:00:00.120 --> 00:00:01.430
- Эмне үчүн Африка мынчалык жакыр?

00:00:01.430 --> 00:00:02.260
[драмалык музыка]

00:00:02.260 --> 00:00:03.930
Триллиондогон долларлык сейрек кездешүүчү

00:00:03.930 --> 00:00:07.680
минералдарга, асыл таштарга жана
башка ресурстарга ээ болгон

00:00:07.680 --> 00:00:09.660
жер кантип ушунчалык жакыр болушу мүмкүн?

00:00:09.660 --> 00:00:11.940
Көпчүлүк үчүн жооп абдан эле жөнөкөй.

00:00:11.940 --> 00:00:15.540
Африка колониализмдин
мурасынан улам жакыр.

00:00:15.540 --> 00:00:17.790
Көп учурда окуя
мындайча баяндалат.

00:00:17.790 --> 00:00:20.400
Европанын улуу державалары Африканы

00:00:20.400 --> 00:00:23.070
басып алыпанын чийки ресурстарын тоноп,

00:00:23.070 --> 00:00:26.280
континентти ушул күнгө
чейин жакырчылыкта калтырышкан.

00:00:26.280 --> 00:00:29.610
Азыр, колониалдык башкаруунун
аяктагандан кийин 60 жылдан ашык

00:00:29.610 --> 00:00:32.070
убакыт өткөндө да, континент
Европалык державалардын онөктүүлүгүнөн

00:00:32.070 --> 00:00:35.100
улам келип чыккан он жылдык
кыйынчылыктардан арылууга аракет кылууда.

00:00:35.100 --> 00:00:38.100
Бул ынанымдуу баян жана
көптөгөн адамдар ага

00:00:38.100 --> 00:00:40.410
ишенишет, бирок маселе бул окуяны толугу

00:00:40.410 --> 00:00:42.090
менен айтып бербейт окшойт.

00:00:42.090 --> 00:00:43.320
Мына далилдери.

00:00:43.320 --> 00:00:45.900
Африканын көпчүлүкмамлекеттери
менен бир убакта  көз

00:00:45.900 --> 00:00:47.280
карандысыздыкка ээ болгон дагы бир

00:00:47.280 --> 00:00:48.780
экс-колониянын окуясын карап көрөлү.

00:00:48.780 --> 00:00:50.730
Табигый ресурстары дээрлик жок болгон

00:00:50.730 --> 00:00:54.000
Британиянын мурдагы колониясы
болгон Сингапур дүйнөдөгү

00:00:54.000 --> 00:00:56.010
эң бай мамлекеттердин бирине айланды.

00:00:56.010 --> 00:00:57.870
Бүгүнкү күндө Сингапур жан башына

00:00:57.870 --> 00:01:00.960
эсептегенде, мурдагы колония
ээсине караганда байыраак.

00:01:00.960 --> 00:01:04.350
Демек, эгерде колониализм
ал жердеги окуяны толугу  менен

00:01:04.350 --> 00:01:06.600
айтып бербесе, Африка эмне
үчүн өзгөчө жарды экенин

00:01:06.600 --> 00:01:08.400
түшүндүрө турган башка нерсе барбы?

00:01:08.400 --> 00:01:11.100
Бир кызыктуу фактор—
Африканын географиясы.

00:01:11.100 --> 00:01:13.020
Экономист Томас Соуэлл,
жаман география кылымдар

00:01:13.020 --> 00:01:15.780
бою континенттин өнүгүшүнө
тоскоол болуп келгенин

00:01:15.780 --> 00:01:18.990
жана ушул күнгө чейин тоскоол
болуп жатканын белгилейт.

00:01:18.990 --> 00:01:21.480
Мисалы, Европа узун жээги жана көптөгөн

00:01:21.480 --> 00:01:22.570
табигый порттору менен

00:01:22.570 --> 00:01:25.560
классикалык байыркы мезгилден
бери күчтүү деңиз соодасын

00:01:25.560 --> 00:01:27.810
өнүктүрүүгө жардам берсе, Африкада

00:01:27.810 --> 00:01:30.060
мындай мүмкүнчүлүктөр аз болгон.

00:01:30.060 --> 00:01:32.590
Чындыгында, Африка
континенти көлөмү Европа

00:01:32.590 --> 00:01:35.550
менен салыштырганда чоң
болсо да, жээги азыраак.

00:01:35.550 --> 00:01:37.470
Анда терең суу порттору абдан аз.

00:01:37.470 --> 00:01:38.750
Нил дарыясын эсепке албаганда,

00:01:38.750 --> 00:01:42.180
Африканын негизги
дарыяларынын көбү деңизге

00:01:42.180 --> 00:01:43.740
чейин оңой сүзүлбөйт.

00:01:43.740 --> 00:01:46.830
Бул географиялык көйгөйлөр
Африкадагы соода үчүн чоң

00:01:46.830 --> 00:01:50.400
кыйынчылыктарды жаратат,
бирок география тагдыр эмес.

00:01:50.400 --> 00:01:51.660
Ботсвананы карагылачы.

00:01:51.660 --> 00:01:53.820
Бул Сахаранын түштүгүндөгү өлкө

00:01:53.820 --> 00:01:57.150
Калахари чөлүнүн ортосунда
жайгашкан болсо да, экономикалык

00:01:57.150 --> 00:01:58.560
өсүү боюнча рекорд койдду.

00:01:58.560 --> 00:02:00.750
Ботсванада алмаздар
көп болгону менен,

00:02:00.750 --> 00:02:03.900
анын көптөгөн коңшуларындай
башка көптөгөн негизги

00:02:03.900 --> 00:02:06.870
жаратылыш ресурстары,
дарыялары же порттору жок.

00:02:06.870 --> 00:02:09.840
Ошондой болсо да, Ботсвана күчтүү
жана өсүп жаткан экономикасы

00:02:09.840 --> 00:02:11.580
бар Африкадагы эң бай мамлекеттердин бири.

00:02:11.580 --> 00:02:14.490
Ботсвана менен Сингапурдун
окуясы Африканын

00:02:14.490 --> 00:02:17.790
туруктуу жакырчылыгынын
чыныгы себеби башка

00:02:17.790 --> 00:02:19.770
нерсе болушу керектигин көрсөтөт.

00:02:19.770 --> 00:02:21.030
Азыр, муну карап көр.

00:02:21.030 --> 00:02:23.910
1965-жылдагы Танзаниянын конституциясында

00:02:23.910 --> 00:02:25.850
өкмөттүн ролу
мындайча айтылган:

00:02:25.850 --> 00:02:29.370
«Классы жок коомдун
бар болушуна туура

00:02:29.370 --> 00:02:31.260
келбеген деңгээлде байлыктын

00:02:31.260 --> 00:02:34.080
топтолушуна бөгөт коюу».

00:02:34.080 --> 00:02:36.960
Бул марксисттик көз караш
колониализмден кийинки Сахаранын

00:02:36.960 --> 00:02:39.270
түштүгүндөгү Африка өкмөттөрүндө сейрек эмес эле.

00:02:39.270 --> 00:02:41.740
Жыйынтык: көптөгөн мурдагы
колониялар мурдагы баш

00:02:41.740 --> 00:02:44.010
ийүүнү жеңип гана тим болбостон,

00:02:44.010 --> 00:02:47.130
саясий жана экономикалык
жактан да гүлдөп өнүккөн.

00:02:47.130 --> 00:02:49.650
Бирок алардын баарынын
жалпылыгы бар окшойт.

00:02:49.650 --> 00:02:52.740
Колониализмди марксизмге алмаштыруунун

00:02:52.740 --> 00:02:55.590
ордуна, алар жеке менчик
укуктарын колдогон, ошол эле

00:02:55.590 --> 00:02:59.490
учурда туруктуу өкмөттөрдү
түзгөн, ишенимдүү укуктук

00:02:59.490 --> 00:03:02.250
системаларды орноткон жана
чет өлкөлүк инвестицияларды

00:03:02.250 --> 00:03:04.380
тарткан системаларды кабыл алышты.

00:03:04.380 --> 00:03:05.790
Жакшы жаңылык — өнүгүү жолунда

00:03:05.790 --> 00:03:08.010
дагы күрөшүп жаткан өлкөлөр үчүн үмүт бар,

00:03:08.010 --> 00:03:10.170
бирок тарых көрсөткөндөй,
ал үмүт саясий эркиндик

00:03:10.170 --> 00:03:13.230
менен гана эмес, экономикалык
эркиндик менен да келет.