WEBVTT

00:00:00.120 --> 00:00:01.430
- Afrika niyə bu qədər kasıbdır?

00:00:01.430 --> 00:00:02.260
[dramatik musiqi]

00:00:02.260 --> 00:00:03.930
Trilyonlarla dəyərində \nnadir minerallar,

00:00:03.930 --> 00:00:07.680
qiymətli daşlar və
digər resurslara sahib olan

00:00:07.680 --> 00:00:09.660
bir yer necə bu qədər kasıb ola bilər?

00:00:09.660 --> 00:00:11.940
Çoxları üçün cavab kifayət qədər sadədir.

00:00:11.940 --> 00:00:15.540
Afrika kasıbdır, çünki
müstəmləkəçilik mirası var.

00:00:15.540 --> 00:00:17.790
Bu hekayə adətən belə izah olunur.

00:00:17.790 --> 00:00:20.400
Avropanın böyük
gücləri Afrikanı işğal edib,

00:00:20.400 --> 00:00:23.070
onun xammallarını talayıb və

00:00:23.070 --> 00:00:26.280
bu qitəni bu günə qədər
kasıb vəziyyətdə buraxıblar.

00:00:26.280 --> 00:00:29.610
İndi, müstəmləkəçilik
dövrünün bitməsindən 60 il sonra,

00:00:29.610 --> 00:00:32.070
Afrika hələ də Avropa güclərinin

00:00:32.070 --> 00:00:35.100
əsarətindən sonra bərpa olmağa çalışır.

00:00:35.100 --> 00:00:38.100
Bu inandırıcı hekayədir
və bir çoxları buna inanır,

00:00:38.100 --> 00:00:40.410
amma problem ondadır ki,

00:00:40.410 --> 00:00:42.090
bu hekayə tam həqiqəti əks etdirmir.

00:00:42.090 --> 00:00:43.320
Və budur sübutu.

00:00:43.320 --> 00:00:45.900
Gəlin Afrikadakı əksər ölkələrlə

00:00:45.900 --> 00:00:47.280
eyni dövrdə müstəqillik qazanan

00:00:47.280 --> 00:00:48.780
başqa bir keçmiş müstəmləkəyə baxaq.

00:00:48.780 --> 00:00:50.730
Sinqapur - keçmiş Britaniya müstəmləkəsi,

00:00:50.730 --> 00:00:54.000
demək olar ki, heç bir
təbii resursa malik deyil,

00:00:54.000 --> 00:00:56.010
amma dünyanın ən
varlı ölkələrindən biridir.

00:00:56.010 --> 00:00:57.870
Bu gün Sinqapur, hətta adambaşına düşən

00:00:57.870 --> 00:01:00.960
gəlir baxımından keçmiş
müstəmləkəçisindən daha zəngindir.

00:01:00.960 --> 00:01:04.350
Deməli, əgər
müstəmləkəçilik hər şeyi izah etmirsə,

00:01:04.350 --> 00:01:06.600
Afrikanın bu qədər kasıb olmasının

00:01:06.600 --> 00:01:08.400
başqa səbəbi ola bilərmi?

00:01:08.400 --> 00:01:11.100
Bəli, maraqlı faktorlardan
biri Afrikanın coğrafiyasıdır.

00:01:11.100 --> 00:01:13.020
İqtisadçı Tomas Souvell qeyd edir ki,

00:01:13.020 --> 00:01:15.780
pis coğrafi şərait əsrlər boyu

00:01:15.780 --> 00:01:18.990
qitənin inkişafını ləngidib
və bu gün də davam edir.

00:01:18.990 --> 00:01:21.480
Məsələn, Avropanın uzun sahil xətti

00:01:21.480 --> 00:01:22.570
və təbii limanları

00:01:22.570 --> 00:01:25.560
antik dövrlərdən bəri

00:01:25.560 --> 00:01:27.810
dəniz ticarətini asanlaşdırıb,

00:01:27.810 --> 00:01:30.060
amma Afrikada belə imkanlar çox azdır.

00:01:30.060 --> 00:01:32.590
Əslində, Afrika Avropadan
daha böyük olsa da,

00:01:32.590 --> 00:01:35.550
onun sahil xətti daha qısadır.

00:01:35.550 --> 00:01:37.470
Dərin su limanları çox azdır.

00:01:37.470 --> 00:01:38.750
Nil çayı istisna

00:01:38.750 --> 00:01:42.180
olmaqla,digər böyük çaylar dənizə qədər

00:01:42.180 --> 00:01:43.740
rahat naviqasiya oluna bilmir.

00:01:43.740 --> 00:01:46.830
Bu coğrafi problemlər Afrikada
ticarət üçün böyük çətinliklər

00:01:46.830 --> 00:01:50.400
yaradır, amma
coğrafiya taleyin hökmü deyil.

00:01:50.400 --> 00:01:51.660
Botsvanaya baxın.

00:01:51.660 --> 00:01:53.820
Bu Saharaaltı ölkə,
iqtisadi artım baxımından

00:01:53.820 --> 00:01:57.150
rekordlar qırıb,
baxmayaraq ki, Kalahari səhrasının

00:01:57.150 --> 00:01:58.560
ortasında yerləşir.

00:01:58.560 --> 00:02:00.750
Botsvananın çoxlu almazları var,

00:02:00.750 --> 00:02:03.900
amma qonşularında olan çaylar, limanlar

00:02:03.900 --> 00:02:06.870
və digər resurslar onlarda yoxdur.

00:02:06.870 --> 00:02:09.840
Amma buna baxmayaraq,
Botswana Afrikanın ən varlı və

00:02:09.840 --> 00:02:11.580
iqtisadiyyatı güclü
ölkələrindən biridir.

00:02:11.580 --> 00:02:14.490
Botsvana və Sinqapurun
hekayələri göstərir ki,

00:02:14.490 --> 00:02:17.790
Afrikadakı davamlı
yoxsulluğun əsas səbəbi

00:02:17.790 --> 00:02:19.770
başqa bir şey olmalıdır.

00:02:19.770 --> 00:02:21.030
İndi, bunu nəzərə alın.

00:02:21.030 --> 00:02:23.910
Tanzaniyanın
1965-ci il konstitusiyasında,

00:02:23.910 --> 00:02:25.850
dövlətin vəzifəsi belə ifadə olunurdu:

00:02:25.850 --> 00:02:29.370
"Var-dövlətin
toplanmasının qarşısını almaq,

00:02:29.370 --> 00:02:31.260
sinifsiz cəmiyyət mövcudluğu ilə

00:02:31.260 --> 00:02:34.080
ziddiyyət təşkil etdiyi halda."

00:02:34.080 --> 00:02:36.960
Bu marksist yanaşma post-müstəmləkə

00:02:36.960 --> 00:02:39.270
Afrika hökumətləri üçün xarakterik idi.

00:02:39.270 --> 00:02:41.740
Əslində, bir çox keçmiş
müstəmləkələr təkcə

00:02:41.740 --> 00:02:44.010
keçmiş boyunduruqları dəf etməyib,

00:02:44.010 --> 00:02:47.130
həm də siyasi və iqtisadi
cəhətdən inkişaf ediblər.

00:02:47.130 --> 00:02:49.650
Və görünən odur ki,
onların ortaq cəhətləri var.

00:02:49.650 --> 00:02:52.740
Onlar müstəmləkəçiliyi
Marksizmə dəyişməyib,

00:02:52.740 --> 00:02:55.590
əvəzində isə özəl mülkiyyət
hüquqlarını təşviq edən

00:02:55.590 --> 00:02:59.490
sistemləri qəbul ediblər,
sabit hökumətlər qurublar,

00:02:59.490 --> 00:03:02.250
etibarlı hüquqi sistemlər yaradıblar

00:03:02.250 --> 00:03:04.380
və xarici investisiyanı cəlb ediblər.

00:03:04.380 --> 00:03:05.790
Yaxşı xəbər odur ki, hələ də

00:03:05.790 --> 00:03:08.010
inkişaf etməkdə çətinlik
çəkən ölkələr üçün ümid var,

00:03:08.010 --> 00:03:10.170
amma tarix göstərir ki, bu yalnız

00:03:10.170 --> 00:03:13.230
siyasi azadlıqla deyil,
həm də iqtisadi azadlıqla baş verəcək.