WEBVTT

00:00:00.360 --> 00:00:02.670
- BDP ili bruto domaći proizvod

00:00:02.670 --> 00:00:06.480
je mjera ukupne tržišne vrijednosti svih
krajnjih dobara i usluga

00:00:06.480 --> 00:00:09.930
proizvedenih u granicama privrede u
roku od godinu dana.

00:00:09.930 --> 00:00:11.430
Ovo je najosnovnija metrika

00:00:11.430 --> 00:00:14.880
kojom ekonomisti određuju
veličinu privrede.

00:00:14.880 --> 00:00:16.440
Gotova roba jednostavno znači roba

00:00:16.440 --> 00:00:19.050
koja se neće koristiti za
pravljenje više robe.

00:00:19.050 --> 00:00:21.420
Na primjer, motor se ne bi računao

00:00:21.420 --> 00:00:24.450
prema ciframa BDP-a ako se
stavi u automobil,

00:00:24.450 --> 00:00:27.180
računala bi se samo vrijednost auta.

00:00:27.180 --> 00:00:29.790
Ovo zaustavlja moderne proizvode
sa hiljadama komponenti

00:00:29.790 --> 00:00:32.490
da se njihova vrijednost
mjeri više puta.

00:00:32.490 --> 00:00:33.810
Vrijedi spomenuti, međutim,

00:00:33.810 --> 00:00:35.550
da ako se motor proizvodi

00:00:35.550 --> 00:00:37.080
a zatim se prodaje kupcu

00:00:37.080 --> 00:00:40.020
koji ga koristi da zamijeni stari
motor u svom autu,

00:00:40.020 --> 00:00:42.330
tada bi se taj zamjenski
motor računao

00:00:42.330 --> 00:00:46.260
prema ciframa BDP-a jer je
to bilo krajnje dobro.

00:00:46.260 --> 00:00:48.060
Najčešća jednadžba koju
koriste ekonomisti

00:00:48.060 --> 00:00:50.640
da bi izračunali BDP je
potrošnja potrošača

00:00:50.640 --> 00:00:53.070
plus državna potrošnja plus investicije

00:00:53.070 --> 00:00:55.890
plus izvoz minus uvoz.

00:00:55.890 --> 00:00:57.300
Ako saberete sve ove brojke,

00:00:57.300 --> 00:01:00.930
dobijate ukupnu proizvodnju
ili BDP privrede.

00:01:00.930 --> 00:01:01.830
ali sačekaj,

00:01:01.830 --> 00:01:04.650
zašto gledamo na potrošnju i investicije

00:01:04.650 --> 00:01:08.250
kada pokušavate da shvatite koliko
stvari zarađuje ekonomija?

00:01:08.250 --> 00:01:10.110
Zar ne bi imalo više smisla pogledati
sve stvari

00:01:10.110 --> 00:01:13.430
što rade fabrike i pružaoci
usluga širom zemlje?

00:01:13.433 --> 00:01:17.130
Pa da, to je svakako moguće, ali problem je,

00:01:17.130 --> 00:01:19.860
što je veoma teško zaposliti
milione ekonomista

00:01:19.860 --> 00:01:22.230
da stoje na kraju proizvodne
linije svake fabrike

00:01:22.230 --> 00:01:26.220
i nadgledati rad svakog pružaoca
usluga u privredi.

00:01:26.220 --> 00:01:29.460
Na sreću, brojke o potrošnji su
mnogo lakše za prikupiti

00:01:29.460 --> 00:01:32.940
i one bi, teoretski, trebale
dati isti rezultat.

00:01:32.940 --> 00:01:34.890
To se dešava zato što se
sve što se proizvodi

00:01:34.890 --> 00:01:36.600
ili bilo koja usluga
koja se pruža

00:01:36.600 --> 00:01:39.090
spada u jednu od ovih kategorija.

00:01:39.090 --> 00:01:41.700
Recimo da fabrika proizvodi flašu vode.

00:01:41.700 --> 00:01:43.920
Oni mogu prodati tu flašu vode potrošaču,

00:01:43.920 --> 00:01:45.300
mogli bi je prodati vladi,

00:01:45.300 --> 00:01:48.570
mogli bi je izvoziti u inostranstvo,
ili bi je mogli zadržati,

00:01:48.570 --> 00:01:52.320
što bi se računalo kao poslovna
investicija u zalihe.

00:01:52.320 --> 00:01:54.120
Sada, razlog zašto je važno za ekonomiste

00:01:54.120 --> 00:01:57.270
oduzeti uvoz je to što ako
je TV uvezen iz Japana

00:01:57.270 --> 00:01:59.970
i prodaje se u Australiji, onda
bi to dodalo vrijednost

00:01:59.970 --> 00:02:02.880
na udio potrošačke potrošnje
u australijanskom BDP-u,

00:02:02.880 --> 00:02:05.160
što bi na ekonomiste ostavilo
nepravedan utisak

00:02:05.160 --> 00:02:07.830
koliko je Australija proizvela te godine.

00:02:07.830 --> 00:02:10.740
Dakle, oduzimanjem vrijednosti svih uvoza,

00:02:10.740 --> 00:02:13.050
taj problem se samo popravlja.

00:02:13.050 --> 00:02:16.140
Izračunavanje BDP-a je i
dalje veliki zadatak

00:02:16.140 --> 00:02:18.330
i zahtijeva dosta podataka
za prikupljanje

00:02:18.330 --> 00:02:21.450
o svemu od prodaje, poreza,
izvozne evidencije,

00:02:21.450 --> 00:02:23.460
i izvještaji o državnom budžetu.

00:02:23.460 --> 00:02:25.410
Ponekad ove brojke mogu biti otvorene

00:02:25.410 --> 00:02:27.690
do određene količine interpretacije,

00:02:27.690 --> 00:02:30.330
zbog čega BDP iznosi iz
različitih organizacija

00:02:30.330 --> 00:02:32.280
mogu biti malo drugačija.

00:02:32.280 --> 00:02:33.420
Zato je važno

00:02:33.420 --> 00:02:35.040
koristiti brojke iz istog izvora

00:02:35.040 --> 00:02:37.890
kada se porede veličina različitih
nacionalnih ekonomija.

00:02:37.890 --> 00:02:40.170
Svjetska banka i Međunarodni
monetarni fond

00:02:40.170 --> 00:02:42.540
su ono što će većina ekonomista koristiti.

00:02:42.540 --> 00:02:46.530
Možda ste čuli i za bruto
nacionalni proizvod,

00:02:46.530 --> 00:02:50.370
i dok su BNP i BDP vrlo slične mjere,

00:02:50.370 --> 00:02:52.290
nisu iste.

00:02:52.290 --> 00:02:55.050
BNP mjeri ukupnu proizvodnju
jedne privrede,

00:02:55.050 --> 00:02:59.430
uključujući neto ukupnu proizvodnju
iz offshore operacija.

00:02:59.430 --> 00:03:02.790
Na primjer, ako je američka kompanija
posjedovala fabriku automobila

00:03:02.790 --> 00:03:05.340
u Njemačkoj, automobili proizvedeni
u toj fabrici

00:03:05.340 --> 00:03:08.370
ne bi se računali u brojke američkog BDP-a,

00:03:08.370 --> 00:03:12.030
ali bi se uračunavali u brojke BNP-a.

00:03:12.030 --> 00:03:14.160
Ovo nije mjera koja se koristi ni
približno toliko,

00:03:14.160 --> 00:03:15.930
ali ako ikada budeš trebao to riješiti,

00:03:15.930 --> 00:03:19.260
samo uzmete BDP i dodate strane
monetarne prilive

00:03:19.260 --> 00:03:22.560
i oduzmite strane monetarne odlive.

00:03:22.560 --> 00:03:26.010
Ekonomisti će brzo istaći
da veličina nije sve,

00:03:26.010 --> 00:03:28.590
i samo zato što privreda ima veliki BDP,

00:03:28.590 --> 00:03:30.330
ne znači da je to dobro mjesto za život

00:03:30.330 --> 00:03:31.650
ili dobro mjesto za poslovanje

00:03:31.650 --> 00:03:35.010
ili čak da posebno dobro vodi ekonomiju.

00:03:35.010 --> 00:03:36.630
Ekonomije sa više ljudi u njima

00:03:36.630 --> 00:03:39.480
prirodno će imati veći BDP,

00:03:39.480 --> 00:03:41.340
sve ostale stvari jednake,

00:03:41.340 --> 00:03:45.120
pa je zato još jedna uobičajena mjera
BDP po glavi stanovnika,

00:03:45.120 --> 00:03:49.740
što je jednostavno BDP privrede
podijeljen sa brojem stanovnika.

00:03:49.740 --> 00:03:53.370
Drugi termin koji bi ti trebao biti
poznat je realni BDP.

00:03:53.370 --> 00:03:57.900
Realni BDP je jednostavno BDP koji
je prilagođen inflaciji.

00:03:57.900 --> 00:04:02.430
Ako BDP poraste za 3% jedne godine,
ali i inflacija je 3%,

00:04:02.430 --> 00:04:05.250
onda ekonomija nije ništa bolja.

00:04:05.250 --> 00:04:07.080
Proizvodi istu količinu stvari,

00:04:07.080 --> 00:04:10.350
samo što ta stvar košta 3% više.

00:04:10.350 --> 00:04:12.720
Realni BDP je veoma važan za korištenje

00:04:12.720 --> 00:04:16.410
ako upoređujete ekonomije u dugim
vremenskim periodima.

00:04:16.410 --> 00:04:17.460
Drugačija količina novca

00:04:17.460 --> 00:04:21.840
takođe kupuje veoma različitu količinu
stvari u različitim ekonomijama.

00:04:21.847 --> 00:04:23.520
10.000 dolara na Filipinima

00:04:23.520 --> 00:04:27.330
ide mnogo dalje od 10.000
dolara u Švajcarskoj.

00:04:27.330 --> 00:04:29.850
Zato će ekonomisti ponekad
koristiti prilagođavanje

00:04:29.850 --> 00:04:31.950
nazvano paritet kupovne moći,

00:04:31.950 --> 00:04:34.290
koji prilagođava cifru BDP-a
gore ili dolje,

00:04:34.290 --> 00:04:38.750
zavisno o tome koliko košta slična
korpa robe u drugoj zemlji.

00:04:38.760 --> 00:04:40.740
Ekonomisti obično koriste
Sjedinjene Države

00:04:40.740 --> 00:04:42.270
kao osnovu za ovo mjerenje,

00:04:42.270 --> 00:04:44.370
pa korpe sa drobrima svih ostalih zemalja

00:04:44.370 --> 00:04:47.490
upoređuju se sa istom korpom u SAD-u.

00:04:47.490 --> 00:04:48.780
Ako je njihova korpa sa robom

00:04:48.780 --> 00:04:50.700
skuplji od američke,

00:04:50.700 --> 00:04:54.690
tada se njihov BDP prilagođava
relativnom iznosu naniže.

00:04:54.690 --> 00:04:57.300
Ako je njihova korpa jeftinija od
američke korpe,

00:04:57.300 --> 00:04:59.370
podesi se prema gore.

00:04:59.370 --> 00:05:02.880
Roba u Kini je mnogo jeftinija
od robe u Americi,

00:05:02.880 --> 00:05:05.910
i zato kada se prilagodi za
paritet kupovne moći,

00:05:05.910 --> 00:05:09.090
Kina je već veća ekonomija.

00:05:09.090 --> 00:05:11.550
Možda ste čuli za Big Mac indeks,

00:05:11.550 --> 00:05:15.540
što je vrlo osnovna verzija Indeksa
pariteta kupovne moći.

00:05:15.540 --> 00:05:18.570
Iako kada međunarodne organizacije
kreiraju svoje figure,

00:05:18.570 --> 00:05:21.540
koriste više od jednog proizvoda.

00:05:21.540 --> 00:05:25.410
Paritet kupovne moći je stvarno
dobar alat za korištenje,

00:05:25.410 --> 00:05:28.710
ali morate biti oprezni kada ga koristite.

00:05:28.710 --> 00:05:32.040
Kada se posmatra domaća ekonomska
politika, to je odlično,

00:05:32.040 --> 00:05:34.410
ali ako gledate brojke pariteta
kupovne moći

00:05:34.410 --> 00:05:37.620
za stvari poput trgovine ili međunarodnog
finansijskog uticaja,

00:05:37.620 --> 00:05:40.800
samo ćeš se nepotrebno zbuniti,

00:05:40.800 --> 00:05:43.020
jer je dolar dolar,

00:05:43.020 --> 00:05:45.570
i nećete morati da platite više ili manje

00:05:45.570 --> 00:05:47.490
za vaš uvoz ili međunarodne kredite

00:05:47.490 --> 00:05:50.910
samo zato što je roba široke potrošnje
jeftinija u vašoj zemlji.

00:05:50.910 --> 00:05:53.640
Posljednja stvar koju treba znati o BDP-u
i svim njegovim dodacima

00:05:53.640 --> 00:05:57.060
je da se mogu kombinovati da vam
kažu različite stvari.

00:05:57.060 --> 00:05:58.950
Ako želite da znate koliki se BDP
po glavi stanovnika

00:05:58.950 --> 00:06:01.500
povećao u jednoj zemlji u
posljednjih 10 godina,

00:06:01.500 --> 00:06:03.150
kada se prilagodi inflaciji,

00:06:03.150 --> 00:06:06.150
možete koristiti Realni BDP
po glavi stanovnika.

00:06:06.150 --> 00:06:08.520
Ako želite da znate koliko se
povećao BDP po glavi stanovnika

00:06:08.520 --> 00:06:10.440
u zemlji u poslednjih 10 godina

00:06:10.440 --> 00:06:13.410
kada se prilagodi za inflaciju
i paritet kupovne moći,

00:06:13.410 --> 00:06:16.713
možete koristiti BDP po glavi
stanovnika PPP.