WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:02.512
Learn Liberty
Një projekt i IHS

2
00:00:02.512 --> 00:00:05.340
Behavioral Economics:
Zgjedhja publike

3
00:00:05.340 --> 00:00:08.082
-Ekonomiksi na jep një pasqyrë
se si sillen njerëzit

4
00:00:08.082 --> 00:00:11.247
kur dëshirat tona të pakufizuara
përplasen me aftësitë tona të kufizuara.

5
00:00:11.547 --> 00:00:14.269
Këto njohuri na mundësojnë të
parashikojmë se si blerësit e makinave

6
00:00:14.269 --> 00:00:16.590
e ndryshojnë sjelljen e tyre
kur çmimet e karburantit rriten,

7
00:00:16.590 --> 00:00:18.498
si studentët e ndryshojnë sjelljen e tyre

8
00:00:18.498 --> 00:00:20.635
kur qeveria subvencionon huatë e kolegjit

9
00:00:20.750 --> 00:00:23.331
dhe si prodhuesit e cigareve
ndryshojnë sjelljen e tyre

10
00:00:23.331 --> 00:00:25.028
kur qeveria fut në rregullore avullimin.

11
00:00:25.374 --> 00:00:27.235
-Zgjedhja publike është një fushë e ekonomisë

12
00:00:27.235 --> 00:00:29.929
që merr atë që ne kuptojmë
për sjelljen njerëzore

13
00:00:29.929 --> 00:00:31.835
dhe i zbaton ato njohuri për njerëzit

14
00:00:31.835 --> 00:00:33.493
që sillen në sektorin publik -

15
00:00:33.493 --> 00:00:36.282
politikanë, burokratë, lobistë dhe votues.

16
00:00:36.766 --> 00:00:39.468
Por për shkak se njerëzit
që zënë sektorin publik

17
00:00:39.468 --> 00:00:42.301
nuk janë të ndryshëm nga
ata që zënë sektorin privat,

18
00:00:42.416 --> 00:00:44.740
ne mund të përdorim parimet
ekonomike për të parashikuar

19
00:00:44.740 --> 00:00:46.442
se si do të sillen këta njerëz.

20
00:00:46.718 --> 00:00:49.182
-Për shembull, votuesit kanë më pak stimul

21
00:00:49.182 --> 00:00:50.815
për t'u përfshirë në procesin e votimit

22
00:00:50.815 --> 00:00:53.912
kur përfitimet nga votimi janë të vogla

24
00:00:53.912 --> 00:00:55.912
por kostoja e hedhjes së
një vote është e madhe.

25
00:00:56.304 --> 00:00:58.236
Kjo mund të bëjë që njerëzit
të votojnë për politika

26
00:00:58.236 --> 00:00:59.486
të dëmshme për shoqërinë.

27
00:00:59.739 --> 00:01:03.179
-Të supozojmë se 100 njerëzve u kërkohet
të votojnë për një ligj të propozuar.

28
00:01:03.455 --> 00:01:05.709
Ligji thotë se qeveria do të taksojë

29
00:01:05.709 --> 00:01:07.989
90 prej këtyre njerëzve nga 10 $ secilin,

30
00:01:07.989 --> 00:01:09.801
do të djegë gjysmën e
asaj që është mbledhur

31
00:01:09.801 --> 00:01:12.496
dhe do t'ua japë atë që ka
mbetur 10 personave të mbetur.

32
00:01:12.496 --> 00:01:15.260
Nëse i lejojmë këta njerëz
të votojnë për ligjin,

33
00:01:15.260 --> 00:01:16.956
cili do të jetë rezultati?

34
00:01:16.956 --> 00:01:19.378
90 që do të taksohen nuk e pëlqejnë ligjin

35
00:01:19.378 --> 00:01:20.829
dhe do të votojnë kundër tij.

36
00:01:20.829 --> 00:01:23.685
Sidoqoftë, të 10-të do të
fitojnë 45 dollarë secili –

37
00:01:23.685 --> 00:01:25.801
ata e pëlqejnë ligjin
dhe do të votojnë për të.

38
00:01:26.101 --> 00:01:29.027
Propozimi do të bjerë poshtë
me një votim 90 me 10.

39
00:01:29.027 --> 00:01:31.472
-Por tani, supozojmë se është
e kushtueshme të votosh,

40
00:01:31.472 --> 00:01:33.821
është e kushtueshme vetëm
të jesh i vetëdijshëm për ligjet

41
00:01:33.821 --> 00:01:35.384
që qeveria po propozon.

42
00:01:35.384 --> 00:01:37.008
Është e kushtueshme të lexosh ligjet.

43
00:01:37.008 --> 00:01:39.881
Është e kushtueshme të kuptosh
se si do të ndikojnë ligjet mbi ty

44
00:01:39.881 --> 00:01:43.795
dhe është e kushtueshme të ngrihesh fizikisht,
të shkosh në një qendër votimi,

45
00:01:43.795 --> 00:01:45.419
të votosh dhe të kthehesh në shtëpi.

46
00:01:46.018 --> 00:01:49.242
Në eksperimentin tonë të mendimit
ne mund ta simulojmë këtë kosto votimi

47
00:01:49.242 --> 00:01:52.017
duke e tarifuar secilin
person 15 $ për të votuar.

48
00:01:52.017 --> 00:01:54.177
Nuk ka rëndësi se si votoni - po ose jo -

49
00:01:54.177 --> 00:01:57.447
por thjesht për të votuar
duhet të paguani 15 $.

50
00:01:57.447 --> 00:01:58.770
Kush do të dëshirojë të votojë?

51
00:01:58.770 --> 00:02:00.981
10 personat do të
dëshirojnë patjetër të votojnë –

52
00:02:00.981 --> 00:02:03.950
nëse ky ligj miratohet,
secili do të fitojë 45 $  –

53
00:02:03.950 --> 00:02:07.194
që më se e mbulon koston
e 15 $ për të votuar.

54
00:02:07.194 --> 00:02:08.521
Po 90?

55
00:02:08.521 --> 00:02:11.492
Ata nuk do të votojnë - ligji është
qartësisht i keq për ta,

56
00:02:11.492 --> 00:02:13.492
por kostoja e jetesës me ligjin e keq

57
00:02:13.492 --> 00:02:16.132
është më ​e vogël se kostoja
e votimit kundër ligjit.

58
00:02:16.132 --> 00:02:18.132
Kështu, të gjithë do të
qëndrojnë në shtëpi.

59
00:02:18.132 --> 00:02:21.029
Ligji do të kalojë me
një votim 10 me 0

60
00:02:21.029 --> 00:02:23.029
dhe shoqëria do të jetë
në gjendje më të keqe.

61
00:02:23.029 --> 00:02:25.617
-Kjo quhet parimi i
përfitimeve të përqendruara

62
00:02:25.617 --> 00:02:26.792
dhe kostove të shpërndara.

63
00:02:26.792 --> 00:02:29.365
Ligji përbën një kosto për shoqërinë,

64
00:02:29.365 --> 00:02:32.449
një grup njerëzish do të
paguajë 900 dollarë taksa.

65
00:02:32.449 --> 00:02:35.298
Ligji përbën gjithashtu
një përfitim për shoqërinë –

66
00:02:35.298 --> 00:02:38.677
një grup tjetër njerëzish
do të marrin 450 dollarë.

67
00:02:38.677 --> 00:02:42.276
Kostoja për shoqërinë është më
e madhe se përfitimi për shoqërinë

68
00:02:42.276 --> 00:02:45.418
dhe kështu shoqëria do të ishte
më mirë nëse ligji do të rrëzohej.

69
00:02:45.418 --> 00:02:48.205
Por nuk është mundur. Pse?

70
00:02:48.205 --> 00:02:52.252
Për shkak se përfitimi prej 450 $
ndahet nga një grup i vogël njerëzish,

71
00:02:52.252 --> 00:02:54.252
kështu që çdo person në grupin e vogël

72
00:02:54.252 --> 00:02:56.744
ka një stimul të fortë për ta votuar ligjin.

73
00:02:56.928 --> 00:03:00.672
Por kostoja prej 900 $ shpërndahet
në një numër të madh njerëzish

74
00:03:00.672 --> 00:03:02.602
kështu që çdo person në grupin e madh

75
00:03:02.602 --> 00:03:04.997
ka një stimul më të vogël
për të votuar kundër ligjit.

76
00:03:05.435 --> 00:03:07.969
Dhe nëse stimuli për të votuar kundër ligjit

77
00:03:07.969 --> 00:03:10.922
është më i vogël se kostoja
e votimit kundër ligjit,

78
00:03:11.175 --> 00:03:13.384
ata kundër ligjit nuk do ta
marrin mundimin të votojnë.

79
00:03:13.384 --> 00:03:16.378
-Parimi i përfitimeve të përqendruara
dhe kostove të shpërndara

80
00:03:16.378 --> 00:03:19.547
mund të krijojë një stimul të fortë
për njerëzit që të votojnë për ligje

81
00:03:19.547 --> 00:03:21.547
që në të vërtetë janë të këqija për shoqërinë.

82
00:03:21.731 --> 00:03:24.428
Ky është vetëm një shembull se si
ekonomia e zgjedhjes publike

83
00:03:24.428 --> 00:03:26.520
mund të na ndihmojë të kuptojmë
më mirë sjelljen e

84
00:03:26.520 --> 00:03:28.520
njerëzve në sektorin publik.

85
00:03:28.520 --> 00:03:30.171
Në të njëjtën mënyrë që ekonomia na ndihmon

86
00:03:30.171 --> 00:03:31.711
të kuptojmë dhe parashikojmë sjelljet

87
00:03:31.711 --> 00:03:34.085
e konsumatorëve dhe prodhuesve
në sektorin privat,

88
00:03:34.200 --> 00:03:37.491
po ashtu na ndihmon të kuptojmë
dhe parashikojmë sjelljet e votuesve,

89
00:03:37.491 --> 00:03:40.241
politikanëve dhe burokratëve
në sektorin publik.

90
00:03:40.241 --> 00:03:42.928
-Dhe sa më mirë të kuptojmë
se si sillen njerëzit,

91
00:03:42.928 --> 00:03:44.928
aq më shumë jemi në gjendje
të vlerësojmë

92
00:03:44.928 --> 00:03:46.675
rolin e duhur të qeverisë

93
00:03:46.675 --> 00:03:49.612
në një shoqëri individësh
të bërë të ndërvarur

94
00:03:49.612 --> 00:03:52.582
përmes marrëdhënieve që
ne i quajmë ekonomi.

95
00:03:52.582 --> 00:04:11.282
[muzikë në sfond]