WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:02.510
Learn Liberty
проект на IHS

00:00:02.510 --> 00:00:05.340
Бехејвиористичка економија:
Јавен избор

00:00:05.340 --> 00:00:08.080
-Економијата ни дава увид
како луѓето се однесуваат

00:00:08.080 --> 00:00:11.240
кога нашите неограничени желби се судруваат
со ограничените можности.

00:00:11.540 --> 00:00:14.260
Овие согледувања ни овозможуваат
да превидиме како купувачите на коли

00:00:14.260 --> 00:00:16.590
како ќе го променат однесувањето
кога цените на горивото ќе се покачат,

00:00:16.590 --> 00:00:18.490
како студентите ќе го променат
своето однесување

00:00:18.490 --> 00:00:20.630
кога владата ги субвенционира
студентските заеми,

00:00:20.750 --> 00:00:23.330
и како производителите на цигари
можат да го променат своето однесување

00:00:23.330 --> 00:00:25.020
кога владата го регулира вапингот.

00:00:25.370 --> 00:00:27.230
-Јавниот избор е
поле од економијата

00:00:27.230 --> 00:00:29.920
што ги зема премисите што ги знаеме
за човечкото однесување

00:00:29.920 --> 00:00:31.830
и ги применува на луѓето

00:00:31.830 --> 00:00:33.490
кои веруваат во јавниот сектор -

00:00:33.490 --> 00:00:36.280
политичарите, биократите,
лобистите и гласачите.

00:00:36.760 --> 00:00:39.460
Но, бидејќи луѓето од
кои се состои јавниот сектор

00:00:39.460 --> 00:00:42.300
не се различни од луѓето
во приватниот сектор,

00:00:42.410 --> 00:00:44.740
можеме да ги користиме економските
принципи за да предвидиме

00:00:44.740 --> 00:00:46.440
како овие луѓе ќе се однесуваат.

00:00:46.710 --> 00:00:49.180
-На пример, гласачите
имаат помал мотив

00:00:49.180 --> 00:00:50.810
да гласаат

00:00:50.810 --> 00:00:52.510
ако придобивките
кои може да ги добијат

00:00:52.510 --> 00:00:53.910
од гласањето се мали,

00:00:53.910 --> 00:00:55.910
ама цената
на гласањето е голема.

00:00:56.300 --> 00:00:58.230
Ова може да ги натера луѓето
да гласааат за политики

00:00:58.230 --> 00:00:59.480
што се штетни за општството.

00:00:59.730 --> 00:01:03.170
-Ако претпоставиме дека 100 луѓе се замолени
да гласаат за предложен закон.

00:01:03.450 --> 00:01:05.700
Законот вели дека владата
ќе ги оданочува

00:01:05.700 --> 00:01:07.980
90 од овие луѓе по $10,

00:01:07.980 --> 00:01:09.800
ќе изгори половина од она што е собрано

00:01:09.800 --> 00:01:12.490
и она што ќе остане
ќе им го подели на останатите 10 луѓе.

00:01:12.490 --> 00:01:15.260
Ако дозволиме овие луѓе
да гласаат за законот,

00:01:15.260 --> 00:01:16.950
каков ќе биде резултатот?

00:01:16.950 --> 00:01:19.370
90 луѓе кои ќе бидат оданочени
не им се допаѓа законот

00:01:19.370 --> 00:01:20.820
и ќе гласаат против него.

00:01:20.820 --> 00:01:23.680
Но останатите 10 луѓе,кои
ќе можат да заработат по 45 долари –

00:01:23.680 --> 00:01:25.800
им се допаѓа законот
и тие ќе гласаат за него.

00:01:26.100 --> 00:01:29.020
Предлогот ќе обиде одбиен
со резултат 90 против и 10 за.

00:01:29.020 --> 00:01:31.470
-Ама сега, замислете
дека е скапо да се гласа,

00:01:31.470 --> 00:01:33.820
скапо е да се биде свесен
за законите

00:01:33.820 --> 00:01:35.380
што ги предлага владата.

00:01:35.380 --> 00:01:37.000
Скапо е да се читаат законите.

00:01:37.000 --> 00:01:39.880
Скапо е да се рзбере
како законите ќе ни влијаат

00:01:39.880 --> 00:01:43.790
и скапо е физички да се стане
да се појде до гласачко место,

00:01:43.790 --> 00:01:45.410
да се гласа и да се вратиме назад дома.

00:01:46.010 --> 00:01:49.240
Во нашиот замислен експеримент
може да симулираме овој трошок за гласање

00:01:49.240 --> 00:01:52.010
ако на секој човек што гласа му наплатиме по $15.

00:01:52.010 --> 00:01:54.170
Не е значајно како
ќе гласате – да или не–

00:01:54.170 --> 00:01:57.440
ама за да гласате воопшто
потребно е да платите $15.

00:01:57.440 --> 00:01:58.770
Кој ќе сака да гласа?

00:01:58.770 --> 00:02:00.980
Тие 10 луѓе дефинитивно
ќе сакаат да гласаат –

00:02:00.980 --> 00:02:03.950
ако овој закон се изгласа,
секој ќе добие по $45 –

00:02:03.950 --> 00:02:07.190
што ги покрива повеќе од доволно
трошокот од $15 за гласање.

00:02:07.190 --> 00:02:08.520
Што ќе направат другите 90?

00:02:08.520 --> 00:02:11.490
Тие нема да гласаат – законот
е очигледно лош за нив.

00:02:11.490 --> 00:02:13.490
но цената за живеење
со лошиот закон

00:02:13.490 --> 00:02:16.130
е помала од цената
за гласање против законот.

00:02:16.130 --> 00:02:18.130
Па затоа, овие 90 луѓе ќе останат дома.

00:02:18.130 --> 00:02:21.020
Законот ќе се донесе
со 10 за 0 против

00:02:21.020 --> 00:02:23.020
и општеството ќе страда.

00:02:23.020 --> 00:02:25.610
-Ова се нарекува принцип
на концентрирани придобивки.

00:02:25.610 --> 00:02:26.790
и дисперзирани трошоци.

00:02:26.790 --> 00:02:29.360
Законот претставува трошок за општеството,

00:02:29.360 --> 00:02:32.440
една група луѓе
ќе плати $900 во даноци.

00:02:32.440 --> 00:02:35.290
Законот исто така, претставува
придобивка за општеството –

00:02:35.290 --> 00:02:38.670
друга група на луѓе
ќе добие $450.

00:02:38.670 --> 00:02:42.270
Трошокот за општеството е поголем
од придобивката за општеството

00:02:42.270 --> 00:02:45.410
и за општеството ќе биде поповолно
ако законот не се изгласа.

00:02:45.410 --> 00:02:48.200
Ама го изгласале . Зошто?

00:02:48.200 --> 00:02:52.250
Бидејќи придобивката од $450 се дели
помеѓу мала група на луѓе

00:02:52.250 --> 00:02:54.250
така што, секое лице од малата група

00:02:54.250 --> 00:02:56.740
има силен мотив
да гласа за законот.

00:02:56.920 --> 00:03:00.670
Но, трошокот од $900 е поделен на
голема група луѓе

00:03:00.670 --> 00:03:02.600
за секое лице во големата група

00:03:02.600 --> 00:03:04.990
да нема голем мотив
да гласа против законот.

00:03:05.430 --> 00:03:07.960
И ако мотивот да се гласа
против законот

00:03:07.960 --> 00:03:10.920
е помал од трошокот
на гласање против законот,

00:03:11.170 --> 00:03:13.380
тие што ќе сакаат да гласаат против законот
нема да излезат на гласање.

00:03:13.380 --> 00:03:16.370
-Принципот на концентрирани придобивки
и дисперзирани трошоци

00:03:16.370 --> 00:03:19.540
може да создадат голем мотив
за луѓето да гласаат за законите

00:03:19.540 --> 00:03:21.540
кои всушност се штетни за општеството.

00:03:21.730 --> 00:03:24.420
Ова е само еден пример како
економијата на јавниот избор

00:03:24.420 --> 00:03:26.520
може да ни помогне подобро
да го разберемe однесувањето

00:03:26.520 --> 00:03:28.520
на луѓето во јавниот сектор.

00:03:28.520 --> 00:03:30.170
На истиот начин,како што оваа
економија може да ни помогне

00:03:30.170 --> 00:03:31.710
да разбереме и да го
предвидиме однесувањето

00:03:31.710 --> 00:03:34.080
на потошувачите и производителите
во приватниот сектор,

00:03:34.200 --> 00:03:37.490
исто така ни помага да разбереме
и да го предвидиме однесувањето на гласачите,

00:03:37.490 --> 00:03:40.240
политичарите и бирократите
во јавниот сектор.

00:03:40.240 --> 00:03:42.920
А колку подобро разбираме
како се однесуваат луѓето,

00:03:42.920 --> 00:03:44.920
подобро можеме да ја цениме

00:03:44.920 --> 00:03:46.670
соодветната улога на владата

00:03:46.670 --> 00:03:49.610
во општество каде поединците
се зависни еден од друг

00:03:49.610 --> 00:03:52.580
преку врските што ги
нарекуваме економија.

00:03:52.580 --> 00:04:11.280
[музика]