WEBVTT

00:00:00.120 --> 00:00:02.700
[şən musiqi]

00:00:06.360 --> 00:00:07.760
İqtisadiyyatın Prinsipləri

00:00:08.440 --> 00:00:10.440
İnstitutların Əhəmiyyəti

00:00:14.310 --> 00:00:16.890
- İqtisadi artımı anlamaq
məsələsinə gəldikdə,

00:00:16.890 --> 00:00:19.770
institutlar çox vaxt həyati
əhəmiyyət daşıyır.

00:00:19.770 --> 00:00:22.770
Əvvəlcə, institut anlayışını izah edək.

00:00:22.770 --> 00:00:25.350
İqtisadçılar institutlardan danışanda,

00:00:25.350 --> 00:00:27.450
onlar qanun və
qaydaları nəzərdə tuturlar,

00:00:27.450 --> 00:00:30.360
buraya mülkiyyət
hüquqları, etibarlı məhkəmələr

00:00:30.360 --> 00:00:31.980
və siyasi sabitlik daxildir.

00:00:31.980 --> 00:00:34.200
Onlar həmçinin mədəni
institutları, dürüstlük,

00:00:34.200 --> 00:00:38.220
etibar və əməkdaşlıq kimi dəyərləri
əhatə edən normaları nəzərdə tuturlar.

00:00:38.220 --> 00:00:41.070
Bu institutların
əhəmiyyətini izah etmək üçün,

00:00:41.070 --> 00:00:44.790
həm faciəli, həm də ifrat
olan bir hekayəyə baxaq.

00:00:44.790 --> 00:00:46.590
Budur. Yer gecə vaxtı.

00:00:46.590 --> 00:00:49.260
Hətta kosmosdan
belə insanların harada yaşadığı

00:00:49.260 --> 00:00:51.270
işıq dəstələri ilə görünür.

00:00:51.270 --> 00:00:53.700
Bu əraziyə daha diqqətlə baxın.

00:00:53.700 --> 00:00:57.060
Son videomuzda biz
böyük ayrılıqdan danışdıq.

00:00:57.060 --> 00:00:59.910
Bu nümunədəki fərq o qədər kəskindir ki,

00:00:59.910 --> 00:01:02.880
hətta kosmosdan belə görünə bilər.

00:01:02.880 --> 00:01:05.310
Bu, Koreya yarımadasıdır.

00:01:05.310 --> 00:01:08.730
Budur, Cənubi Koreya – inkişaf
etmiş müasir bir iqtisadiyyat,

00:01:08.730 --> 00:01:12.030
Budur, Cənubi Koreya – inkişaf
etmiş müasir bir iqtisadiyyat,

00:01:12.030 --> 00:01:14.730
Və budur, Şimali Koreya –
əsasən qaranlıq içindədir,

00:01:14.730 --> 00:01:17.220
paytaxt Pxenyandan başqa,

00:01:17.220 --> 00:01:19.200
hakim elita orada yaşayır.

00:01:19.200 --> 00:01:21.750
Bəs bu fərqin səbəbi nədir?

00:01:21.750 --> 00:01:24.750
Koreyanın iki ayrı ölkəyə bölünməsi

00:01:24.750 --> 00:01:27.690
demək olar ki, ideal bir
təbii eksperiment təqdim edir

00:01:27.690 --> 00:01:30.690
institutların gücünü göstərmək üçün.

00:01:30.690 --> 00:01:34.230
Əvvəlcə hər iki Koreyada
demək olar ki, eyni insanlar vardı,

00:01:34.230 --> 00:01:36.750
eyni mədəniyyət, eyni dil,

00:01:36.750 --> 00:01:39.660
eyni tarix və oxşar iqtisadiyyatlar.

00:01:39.660 --> 00:01:42.330
Hətta deyə bilərik ki,
şimal hissəsi daha varlı idi.

00:01:42.330 --> 00:01:44.910
Lakin İkinci Dünya Müharibəsindən sonra,

00:01:44.910 --> 00:01:46.290
iki Koreya tamamilə

00:01:46.290 --> 00:01:49.290
fərqli institusional
yollarla davam etdilər.

00:01:49.290 --> 00:01:51.990
Şimali Koreyada kommunizm tətbiq edildi,

00:01:51.990 --> 00:01:55.800
Şimali Koreyada kommunizm tətbiq edildi,

00:01:55.800 --> 00:01:58.380
və nisbətən azad bazar
iqtisadiyyatına keçdi.

00:01:58.380 --> 00:01:59.850
Bəs sonra nə baş verdi?

00:01:59.850 --> 00:02:02.190
Hər şey təşviqlərlə bağlıdır.

00:02:02.190 --> 00:02:06.000
Fərqli institutlar
fərqli təşviqlər yaradır.

00:02:06.000 --> 00:02:08.490
Cənubi Koreyada əsas təşviq

00:02:08.490 --> 00:02:11.220
ticarət əməkdaşlığına yönəlmişdi.

00:02:11.220 --> 00:02:13.800
Sahibkarlar məhsul və
xidmətlər istehsal edərdilər

00:02:13.800 --> 00:02:15.300
və istehlakçıların istədikləri
şeyləri hazırlayardılar,

00:02:15.300 --> 00:02:18.420
və uğur qazansaydılar, qazandıqları
mənfəəti əldə saxlayardılar

00:02:18.420 --> 00:02:20.100
və bu mənfəəti
özlərinə saxlaya bilərdilər.

00:02:20.100 --> 00:02:23.340
Əks halda, uğur qazana bilməyən bizneslər

00:02:23.340 --> 00:02:25.050
müflis olmağa buraxılırdı.

00:02:25.050 --> 00:02:29.100
Beləliklə, kapital daha dəyərli
istiqamətlərə yönləndirilirdi,

00:02:29.100 --> 00:02:32.850
və əməkdaşlıq və etimad üzərində
qurulmuş bir cəmiyyət inkişaf etdi

00:02:32.850 --> 00:02:35.040
və əməkdaşlıq və etimad üzərində
qurulmuş bir cəmiyyət inkişaf etdi

00:02:35.040 --> 00:02:36.900
Növbəti bir neçə onillik ərzində,

00:02:36.900 --> 00:02:40.950
Cənubi koreyalılar böyük avtomobil
istehsalçıları və ixracatçılarına

00:02:40.950 --> 00:02:42.660
çevrildilər,məsələn Hyundai kimi,

00:02:42.660 --> 00:02:45.180
qlobal miqyasda musiqi istehsalçıları,

00:02:45.180 --> 00:02:47.610
Mən K-Pop dinləməyi sevirəm,

00:02:47.610 --> 00:02:51.000
Cənubi Koreya filmləri Asiyanı fəth edib,

00:02:51.000 --> 00:02:52.980
və bu yer qadınların getdiyi
əsas yerlərdən biridir

00:02:52.980 --> 00:02:55.410
yüksək keyfiyyətli kosmetika almaq üçün.

00:02:55.410 --> 00:02:58.560
Bu, olduqca yaxşı işləyən
bir bazar iqtisadiyyatıdır,

00:02:58.560 --> 00:03:00.750
istehlakçı tələblərinə cavab verir,

00:03:00.750 --> 00:03:03.300
və Cənubi Koreyada həyat səviyyəsi

00:03:03.300 --> 00:03:06.420
tamamilə inkişaf etmiş
ölkə səviyyəsindədir.

00:03:06.420 --> 00:03:10.710
Əksinə, Şimalda totalitar
bir dövlət mövcud olub.

00:03:10.710 --> 00:03:14.220
Orada iqtisadiyyat mərkəzləşdirilmiş
şəkildə planlaşdırılır və idarə olunur.

00:03:14.220 --> 00:03:16.830
Bu qaydalar o demək idi ki,
insanların əksəriyyətinin

00:03:16.830 --> 00:03:18.660
öz bizneslərini
başlamaq azadlığı yox idi.

00:03:18.660 --> 00:03:21.000
Onlara qazandıqları mənfəəti
saxlamağa icazə verilmirdi.

00:03:21.000 --> 00:03:24.030
Qiymətlər dövlət tərəfindən
tənzimlənir, kapital isə

00:03:24.030 --> 00:03:25.860
kommunist partiyası
tərəfindən bölüşdürülür.

00:03:25.860 --> 00:03:29.820
Buna görə də insanların enerjisi
siyasətə təsir etməyə yönəlir

00:03:29.820 --> 00:03:31.590
və bəyənmədikləri insanları

00:03:31.590 --> 00:03:35.490
siyasi və ya dövlət düşməni
kimi damğalamağa çalışırlar.

00:03:35.490 --> 00:03:37.620
Nəticə isə faciəvi oldu.

00:03:37.620 --> 00:03:39.450
Son bir neçə onillik ərzində

00:03:39.450 --> 00:03:42.690
müntəzəm aclıq dövrləri yaşanıb,

00:03:42.690 --> 00:03:44.580
çünki qiymətlər və əmlak hüquqları

00:03:44.580 --> 00:03:47.010
fermerlərə düzgün təşviq verməyib

00:03:47.010 --> 00:03:50.340
və kifayət qədər ərzaq istehsal edib
insanları doyurmaq mümkün olmayıb.

00:03:50.340 --> 00:03:53.940
Əsasən, Şimali Koreya
hərbiləşdirilmiş bir dövlət olub

00:03:53.940 --> 00:03:55.560
və insanlar qorxu içində yaşayır.

00:03:55.560 --> 00:03:57.690
Bu fərqi öz gözlərimlə görmüşəm.

00:03:57.690 --> 00:03:58.890
Mən sərhəddə olmuşam.

00:03:58.890 --> 00:04:00.420
Cənuba baxanda,

00:04:00.420 --> 00:04:04.050
orada çox gözəl, abad və
firavan bir yer görürsən.

00:04:04.050 --> 00:04:05.910
Şimala baxanda isə

00:04:05.910 --> 00:04:07.980
o vaxt mənə ora daxil olmağa

00:04:07.980 --> 00:04:09.570
belə icazə verilməmişdi,

00:04:09.570 --> 00:04:12.720
çünki xarici təsirdən çox qorxurdular.

00:04:12.720 --> 00:04:15.930
İqtisadiyyat baxımından
isə o qədər geridə qalıb ki,

00:04:15.930 --> 00:04:19.530
gecələr demək olar ki,
tamamilə qaranlıq olur.

00:04:19.530 --> 00:04:21.390
Bunu bir anlıq düşünün.

00:04:21.390 --> 00:04:24.810
Şimali Koreya iqtisadiyyatı
o qədər az inkişaf edib ki,

00:04:24.810 --> 00:04:28.260
gecələr sözün əsl mənasında zülmət olur.

00:04:28.260 --> 00:04:33.090
İnkişaf möcüzəsi və inkişaf
fəlakəti — işıq və qaranlıq.

00:04:33.090 --> 00:04:34.830
Bu ifrat bir nümunədir,

00:04:34.830 --> 00:04:36.630
amma bu, bizə daha aydın göstərir

00:04:36.630 --> 00:04:38.670
institusiyaların nə
qədər vacib olduğunu.

00:04:39.540 --> 00:04:41.850
İndi isə xəritəyə qayıdaq.

00:04:41.850 --> 00:04:43.860
Yer üzünün bu gecə
görüntüsündə görə biləcəyiniz

00:04:43.860 --> 00:04:46.110
başqa bir şeyi nəzərdən keçirəcəyik.

00:04:46.110 --> 00:04:49.200
İnsanlar yer üzərində
təsadüfi şəkildə yayılmayıb.

00:04:49.200 --> 00:04:52.200
Əksinə, onlar müəyyən
bölgələrdə toplanırlar.

00:04:52.200 --> 00:04:53.370
Harada olduqlarını görə bilirsiniz?

00:04:55.650 --> 00:04:57.090
[şən musiqi] İqtisadiyyatın Prinsipləri

00:04:57.090 --> 00:04:58.380
Özünüzü yoxlamaq istəyirsinizsə,

00:04:58.380 --> 00:05:00.480
“Məşq suallarını” klikləyin.

00:05:00.480 --> 00:05:02.250
Yaxud davam etməyə hazırsınızsa,

00:05:02.250 --> 00:05:04.260
“Növbəti videoya keç”
düyməsini klikləyə bilərsiniz.

00:05:04.260 --> 00:05:07.500
[şən musiqi]

00:05:07.500 --> 00:05:10.050
Siz həmçinin
MRUniversity.com saytına daxil olub

00:05:10.050 --> 00:05:12.750
bütün video və
resurslarımızla tanış ola bilərsiniz.

00:05:12.750 --> 00:05:15.330
[şən musiqi]