WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:03.123
Ձեզ երբևէ հետաքրքրե՞լ է՝

2
00:00:03.123 --> 00:00:04.452
ինչու պետությունները չեն
կարող պարզապես փող տպել

3
00:00:04.452 --> 00:00:05.564
և վճարել իրենց պարտքերը,

4
00:00:05.564 --> 00:00:06.570
անտուններին սննդով ապահովել,

5
00:00:06.570 --> 00:00:07.855
գործազրկությունը կրճատել

6
00:00:07.855 --> 00:00:10.148
կամ որևէ այլ խնդիր լուծել:

7
00:00:10.148 --> 00:00:11.151
Սա կարող է բավականին

8
00:00:11.151 --> 00:00:12.151
հիմար հարց թվալ,

9
00:00:12.151 --> 00:00:13.529
սակայն կարծում եմ՝ սա այն հարցերից է,

10
00:00:13.529 --> 00:00:15.294
որ մարդիկ կկաշկանդվեն տալ:

11
00:00:15.294 --> 00:00:17.861
Բայց այս հարցը շատ
մարդկանց է հետաքրքրում:

12
00:00:17.861 --> 00:00:20.528
Կարճ պատասխանը կարելի է մեկ բառով ամփոփել՝

13
00:00:20.540 --> 00:00:21.986
գնաճ:

14
00:00:21.991 --> 00:00:23.174
Գնաճը սահմանվում է որպես

15
00:00:23.174 --> 00:00:24.699
«գների ընդհանուր մակարդակի

16
00:00:24.699 --> 00:00:26.449
կայուն, զգալի բարձրացում, որը կապված է

17
00:00:26.449 --> 00:00:27.853
փողի ծավալի աճի հետ,

18
00:00:27.853 --> 00:00:30.231
որի հետևանքով փողը
կորցնում է իր արժեքը»:

19
00:00:30.231 --> 00:00:31.559
Սրան դեռ կանդրադառնանք:

20
00:00:31.559 --> 00:00:33.249
Առաջին հերթին անհրաժեշտ է հստակ որոշել՝

21
00:00:33.249 --> 00:00:36.895
ինչ է… փողը:

22
00:00:36.895 --> 00:00:38.021
Առաջին հայացքից կարող է ակնհայտ թվալ,

23
00:00:38.033 --> 00:00:40.387
բայց պետք է նախ հասկանալ, որ փողը

24
00:00:40.387 --> 00:00:44.527
բացարձակապես ոչ մի ներքին արժեք չունի:

25
00:00:44.527 --> 00:00:46.185
Դա նշանակում է, որ փողն ինքնին

26
00:00:46.185 --> 00:00:47.373
փաստացի արժեք չունի:

27
00:00:47.373 --> 00:00:48.617
Այն արժեքավոր է համարվում միայն

28
00:00:48.617 --> 00:00:50.137
այն պատճառով, որ փողով
կարելի է բաներ գնել:

29
00:00:50.137 --> 00:00:51.950
Բայց եթե հայտնվեիք անմարդաբնակ կղզում,

30
00:00:51.950 --> 00:00:54.986
փողը բոլորովին օգուտ չէր տա:

31
00:00:54.986 --> 00:00:56.151
Փողն արժեք ունի միայն

32
00:00:56.151 --> 00:00:58.051
այն պատճառով, որ մենք հավատում ենք,
որ այն արժեք ունի:

33
00:00:58.051 --> 00:01:00.151
Դա կոչվում է Թինկերբելի էֆեկտ,

34
00:01:00.151 --> 00:01:02.442
որի մասին տեղեկացել եմ Vsauce-ից:

35
00:01:02.442 --> 00:01:03.660
Թինկերբելի էֆեկտ են անվանում մի բան,

36
00:01:03.660 --> 00:01:05.450
որը գոյություն ունի միայն որովհետև

37
00:01:05.450 --> 00:01:07.851
հավատում ենք դրա գոյությանը:

38
00:01:07.851 --> 00:01:09.449
Այդպես է նաև փողի դեպքում:

39
00:01:09.449 --> 00:01:10.500
Տեսականորեն ասած,

40
00:01:10.500 --> 00:01:12.000
երբ մարդիկ հանկարծ սկսեին համարել,

41
00:01:12.000 --> 00:01:13.758
որ փողն արժեք չունի,

42
00:01:13.768 --> 00:01:16.248
այն արժեք չէր ունենա:

43
00:01:16.248 --> 00:01:18.068
Իհարկե, ոչ միշտ է այդպես եղել:

44
00:01:18.068 --> 00:01:19.600
Փողը մոտ 1000 տարի է գոյություն ունի

45
00:01:19.600 --> 00:01:20.654
և երբ առաջին անգամ

46
00:01:20.654 --> 00:01:23.627
օգտագործվեց, ապրանքային
փողի տեսքով էր:

47
00:01:23.627 --> 00:01:25.934
Փոխանակվել են ապրանքներ, որոնք
փաստացի արժեք և գործածություն ունեին,

48
00:01:25.934 --> 00:01:28.543
օրինակ` աղը, համեմունքները,
ձիերը, զենքերը,

49
00:01:28.543 --> 00:01:30.876
ինչպես նաև ազնիվ մետաղները,
օրինակ՝ ոսկին և արծաթը,

50
00:01:30.876 --> 00:01:32.046
որոնք տեխնիկապես նույնպես

51
00:01:32.046 --> 00:01:33.350
որևէ ներքին արժեք չունեն,

52
00:01:33.350 --> 00:01:34.878
սակայն հազվագյուտ լինելու շնորհիվ

53
00:01:34.878 --> 00:01:37.807
գրեթե ամբողջ աշխարհում որպես
վճարման միջոց են ընդունվում։

54
00:01:37.807 --> 00:01:39.718
Կա նաև ներկայացուցչական փող:

55
00:01:39.718 --> 00:01:42.111
Քանի որ մեր ունեցած ամեն ինչը
մեզ հետ կրելը դժվար կլիներ,

56
00:01:42.111 --> 00:01:44.168
օգնության է գալիս
ներկայացուցչական փողը:

57
00:01:44.168 --> 00:01:46.122
Դուք բանկին հանձնում եք
ձեր ունեցած ոսկին,

58
00:01:46.122 --> 00:01:47.597
իսկ բանկն այն պահում է
ապահով վայրում՝

59
00:01:47.597 --> 00:01:49.454
ոսկու դիմաց ձեզ տալով փաստաթուղթ,

60
00:01:49.454 --> 00:01:51.574
որը հաստատում է, որ դուք
ոսկու սեփականատերն եք:

61
00:01:51.574 --> 00:01:53.036
Հետևաբար, այդ
փաստաթղթերը կարող են

62
00:01:53.036 --> 00:01:54.385
որպես փող օգտագործվել,
քանի որ ցանկացած մարդ

63
00:01:54.385 --> 00:01:56.605
ցանկացած պահի կարող է գնալ
բանկ և հետ վերցնել ոսկին:

64
00:01:56.605 --> 00:01:57.605
Սակայն այսօր

65
00:01:57.605 --> 00:01:58.978
աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում

66
00:01:58.978 --> 00:02:00.901
թղթադրամ են օգտագործում:

67
00:02:00.901 --> 00:02:03.439
Թղթադրամը պահանջում է պետության
հանդեպ վստահություն և հավատ,

68
00:02:03.456 --> 00:02:05.191
որ այդ պետության փողն
արժեք կունենա:

69
00:02:05.191 --> 00:02:06.622
Եթե համեմատաբար երիտասարդ
երկիր դիտարկենք,

70
00:02:06.622 --> 00:02:07.539
օրինակ, Միացյալ Նահանգները,

71
00:02:07.539 --> 00:02:09.152
200 տարվա ընթացքում այնտեղ

72
00:02:09.152 --> 00:02:12.196
3 դրամական համակարգի միջով են անցել:

73
00:02:12.196 --> 00:02:14.196
1792 թ․, երբ
Միացյալ Նահանգներում

74
00:02:14.196 --> 00:02:15.558
դադարեցին օգտագործել
եվրոպական փողը,

75
00:02:15.558 --> 00:02:17.089
1792թ. ընդունված Դրամական օրենքով

76
00:02:17.089 --> 00:02:19.089
հիմք դրվեց ԱՄՆ դոլարի գործածությանը:

77
00:02:19.089 --> 00:02:20.704
ԱՄՆ դոլարն ի սկզբանե

78
00:02:20.704 --> 00:02:22.102
ապրանքային փողի տեսքով էր,

79
00:02:22.102 --> 00:02:24.474
ոսկյա, արծաթյա և պղնձյա
մետաղադրամների տեսքով:

80
00:02:24.474 --> 00:02:26.209
Մետաղադրամներն իրականում
պատրաստվում էին իրական

81
00:02:26.209 --> 00:02:27.216
ոսկուց, արծաթից և պղնձից,

82
00:02:27.216 --> 00:02:28.274
իսկ մետաղի արժեքը,

83
00:02:28.274 --> 00:02:29.996
որից հատվում էին այդ մետաղադրամները,

84
00:02:29.996 --> 00:02:32.182
հավասար էր նրանց իրական արժեքին:

85
00:02:32.182 --> 00:02:33.832
Երբ 1990թ. ընդունվեց

86
00:02:33.832 --> 00:02:35.446
Ոսկու ստանդարտի օրենքը,
երկրում սկսեցին

87
00:02:35.446 --> 00:02:38.142
օգտագործել և՛ ապրանքային,
և՛ ներկայացուցչական փողը:

88
00:02:38.142 --> 00:02:39.527
Կառավարությունը դոլարային



89
00:02:39.527 --> 00:02:42.506
թղթադրամներ թողարկեց, որոնք ցանկացած
պահի կարող էին փոխանակվել ոսկու հետ:

90
00:02:42.506 --> 00:02:44.575
Ոսկու ստանդարտը
ներկայացուցչական փողի տեսակ է,

91
00:02:44.575 --> 00:02:46.575
որն այն ժամանակ օգտագործվում էր
բազմաթիվ երկրներում:

92
00:02:46.575 --> 00:02:47.769
Դա երկրների միջև

93
00:02:47.769 --> 00:02:48.834
փոխարժեքների ճշգրիտ հաշվարկի

94
00:02:48.834 --> 00:02:50.678
արդյունավետ միջոց էր:

95
00:02:50.678 --> 00:02:52.338
Օրինակ, եթե ոսկու մեկ գրամը

96
00:02:52.338 --> 00:02:55.230
արժե 1 ֆունտ Բրիտանիայում
և 1.50 դոլար Ամերիկայում,

97
00:02:55.230 --> 00:02:58.832
կարող եք հեշտությամբ եզրակացնել, որ
1 ֆունտը հավասար է 1.50 դոլարի:

98
00:02:58.832 --> 00:03:00.606
Ոսկեդրամները գործածությունից հանվեցին,

99
00:03:00.606 --> 00:03:01.649
իսկ այլ մետաղադրամներում

100
00:03:01.649 --> 00:03:02.588
դադարեցին օգտագործել արծաթը,

101
00:03:02.588 --> 00:03:03.950
և Միացյալ Նահանգներում

102
00:03:03.950 --> 00:03:05.686
շրջանառությունից
հանվեց ապրանքային փողը:

103
00:03:05.686 --> 00:03:07.356
1971թ. Ռիչարդ Նիքսթոնը

104
00:03:07.356 --> 00:03:08.941
պաշտոնապես հրաժարվեց Ոսկու ստանդարտից,

105
00:03:08.941 --> 00:03:11.402
և ԱՄՆ-ն անցավ թղթադրամի:

106
00:03:11.402 --> 00:03:13.185
Այսպիսով, փողն այսօր ոսկով

107
00:03:13.185 --> 00:03:16.655
կամ որևէ այլ արժեքավոր
բանով ապահովված չէ:

108
00:03:16.655 --> 00:03:18.206
Այժմ վերադառնանք քննարկվող հարցին:

109
00:03:18.206 --> 00:03:20.314
Առաջարկի և պահանջարկի գրաֆիկը
ցույց է տալիս, թե ինչու է սա

110
00:03:20.314 --> 00:03:21.637
հանգեցնում գների թանկացման:

111
00:03:21.637 --> 00:03:22.888
Շրջանառվող փողի ավելացումը

112
00:03:22.888 --> 00:03:24.286
հանգեցնում է ապրանքների
ու ծառայությունների

113
00:03:24.286 --> 00:03:25.452
պահանջարկի կորի տեղաշարժի:

114
00:03:25.452 --> 00:03:26.676
Բայց քանի որ դա

115
00:03:26.676 --> 00:03:28.260
չի ուղեկցվում տնտեսական
արտադրանքի ավելացմամբ,

116
00:03:28.260 --> 00:03:30.099
գները պետք է բարձրանան:

117
00:03:30.099 --> 00:03:31.099
Դիտարկենք սա հետևյալ տեսանկյունից.

118
00:03:31.099 --> 00:03:32.863
Ենթադրենք՝ պետությունը տպել է

119
00:03:32.863 --> 00:03:34.621
մեկ միլիոն դոլար և այն բաշխել է
երկրի բնակչության միջև՝

120
00:03:34.621 --> 00:03:35.680
բոլորին դրդելով

121
00:03:35.680 --> 00:03:37.086
սպորտային ավտոմեքենա գնելուն...

122
00:03:37.086 --> 00:03:38.434
սակայն սպորտային ավտոմեքենաները

123
00:03:38.434 --> 00:03:39.894
երկրում սահմանափակ են,

124
00:03:39.894 --> 00:03:41.050
հետևաբար, տրամաբանական կլինի

125
00:03:41.050 --> 00:03:44.387
բարձրացնել սպորտային
ավտոմեքենաների գինը:

126
00:03:44.387 --> 00:03:46.387
Սա ներկայացնելու համար պատկերացնենք,

127
00:03:46.387 --> 00:03:47.536
թե անմարդաբնակ կղզում

128
00:03:47.536 --> 00:03:48.602
4 մարդ կա:

129
00:03:48.602 --> 00:03:50.746
Նրանցից յուրաքանչյուրը 10 միրգ ունի:

130
00:03:50.746 --> 00:03:53.220
Բոլոր մրգատեսակների արժեքը հավասար է:

131
00:03:53.220 --> 00:03:56.000
Այժմ պատկերացնենք, թե նրանք խնձորենիների
մի ամբողջ անտառ են հայտնաբերում:

132
00:03:56.000 --> 00:03:58.000
Խնձորի անվանական արժեքը մեծացավ,

133
00:03:58.000 --> 00:03:59.404
քանի որ ավելի շատ խնձոր կա,

134
00:03:59.404 --> 00:04:01.019
սակայն խնձորի փաստացի արժեքը

135
00:04:01.019 --> 00:04:02.019
առաջարկի ավելացման պատճառով

136
00:04:02.019 --> 00:04:04.020
նվազեց:

137
00:04:04.020 --> 00:04:05.217
Հետևաբար, 10 խնձորն այժմ արժե

138
00:04:05.217 --> 00:04:06.700
1 բանան,

139
00:04:06.700 --> 00:04:08.300
քանի որ խնձորների պահանջարկը փոքր է,

140
00:04:08.300 --> 00:04:10.300
իսկ բանանի պահանջարկը՝ մեծ:

141
00:04:10.300 --> 00:04:11.999
Այս համեմատության մեջ մարդիկ

142
00:04:11.999 --> 00:04:13.842
տարբեր երկրներն են,

143
00:04:13.842 --> 00:04:15.539
մրգերը` համապատասխան արժույթները,

144
00:04:15.539 --> 00:04:18.679
իսկ խնձորի ծառը` տպված փողը:

145
00:04:18.679 --> 00:04:20.631
Սակայն միայն տնտեսագիտության
տեսության շնորհիվ չէ,

146
00:04:20.631 --> 00:04:22.723
որ գիտենք, որ շատ փող
տպելը վատ գաղափար է:

147
00:04:22.723 --> 00:04:25.510
Պատմության վերջին շրջանում
մի քանի օրինակ կա:

148
00:04:25.510 --> 00:04:28.703
Ամենաթարմը Զիմբաբվեի օրինակն է,
որտեղ փող տպելու պատճառով

149
00:04:28.703 --> 00:04:31.926
2008 թ. գնաճի ցուցանիշը
ծայրահեղ բարձր էր:

150
00:04:31.926 --> 00:04:35.012
Դա նախագահ Մուգաբեի ընդունած մի քանի
ահավոր որոշումների արդյունքն էր:

151
00:04:35.012 --> 00:04:36.772
Երբ տնտեսությունը վատթարացավ,

152
00:04:36.772 --> 00:04:38.083
Մուգաբեն ավելի շատ փող տպեց,

153
00:04:38.083 --> 00:04:39.915
որպեսզի փակի պետության ծախսերը:

154
00:04:39.915 --> 00:04:41.734
Արդյունքում գնաճը մեծ տեմպերով աճեց,



155
00:04:41.734 --> 00:04:43.734
և 2008 թ. նոյեմբերի կեսին

156
00:04:43.734 --> 00:04:45.734
Զիմբաբվեի գնաճի ցուցանիշը
հասավ իր գագաթնակետին...

157
00:04:45.734 --> 00:04:47.324
Բայց սպասեք:

158
00:04:47.324 --> 00:04:49.830
Նախ պետք է ձեզ մի փոքր
նախաբան ներկայացնեմ:



159
00:04:49.830 --> 00:04:52.264
Միացյալ Նահանգներում գնաճը մոտ 2% է:

160
00:04:52.264 --> 00:04:53.642
Տնտեսագետներն ընդհանուր առմամբ

161
00:04:53.642 --> 00:04:56.420
համամիտ են, որ գնաճի 1-3%
մակարդակները օպտիմալ են:



162
00:04:56.420 --> 00:05:00.252
Զարգացած երկրներում գնաճի
ցուցանիշներն այսօր կազմում են 0-5%:

163
00:05:00.252 --> 00:05:02.252
Համարվում է, որ եթե
երկրում գնաճի մակարդակը

164
00:05:02.252 --> 00:05:05.627
գերազանցում է 50%-ը, ապա այդ
երկրում առկա է գերգնաճ:

165
00:05:05.627 --> 00:05:07.627
Հետևաբար... հաշվի առնելով դա՝

166
00:05:07.627 --> 00:05:09.627
Զիմբաբվեում գնաճն իր գագաթնակետում

167
00:05:09.627 --> 00:05:15.374
կազմում էր... 6.5...
սեքստիլոն տոկոս:

168
00:05:15.374 --> 00:05:19.894
Կամ, այլ կերպ ասած, այդ
թիվը բաղկացած էր 22 նիշից:

169
00:05:19.894 --> 00:05:21.881
Վիճակն այնքան վատացավ,
որ գները կրկնապատկվում էին

170
00:05:21.881 --> 00:05:23.641
յուրաքանչյուր 24 ժամը մեկ:

171
00:05:23.641 --> 00:05:25.290
Կառավարությունը փորձեց խնդիրը լուծել՝

172
00:05:25.290 --> 00:05:26.575
տպելով ավելի ու ավելի շատ փող`

173
00:05:26.575 --> 00:05:28.575
ավելի ու ավելի բարձր անվանական արժեքով:

174
00:05:28.575 --> 00:05:30.484
Նաև շարունակում էին
կրճատել զրոները`

175
00:05:30.484 --> 00:05:32.995
3 անգամ վերաարժևորելով
զիմբաբվեական դոլարը,

176
00:05:32.995 --> 00:05:34.486
չորս տարբեր ISO կոդով

177
00:05:34.486 --> 00:05:36.880
4 տարբեր արժույթ թողարկելով:

178
00:05:36.880 --> 00:05:38.952
Վերջին վերաարժևորումից առաջ նրանք



179
00:05:38.952 --> 00:05:41.435
հարյուր տրիլիոն դոլար անվանական
արժեքով թղթադրամ էին տպում:

180
00:05:41.435 --> 00:05:44.139
Մեկ հաց գնելու համար
մարդիկ կանխիկ փողը

181
00:05:44.139 --> 00:05:45.902
բառացիորեն սայլակներով էին տեղափոխում:

182
00:05:45.902 --> 00:05:48.749
Ինչ-որ պահի կառավարությունը գնաճը
նույնիսկ անօրինական հայտարարեց,

183
00:05:48.749 --> 00:05:52.178
և մարդկանց գները բարձրացնելու համար
փաստացիորեն ձերբակալում էին:

184
00:05:52.178 --> 00:05:54.052
2009 թ. նրանք հրաժարվեցին

185
00:05:54.052 --> 00:05:55.332
զիմբաբվեական դոլարից և մինչ օրս

186
00:05:55.332 --> 00:05:57.332
դեռևս իրենց ազգային արժույթը չունեն:



187
00:05:57.332 --> 00:05:59.620
Այնտեղ մարդիկ ԱՄՆ դոլար,



188
00:05:59.620 --> 00:06:02.081
ֆունտ ստեռլինգ և եվրո են օգտագործում:

189
00:06:02.081 --> 00:06:03.502
Նախքան գերգնաճը

190
00:06:03.502 --> 00:06:04.658
առաջին զիմբաբվեական դոլարը

191
00:06:04.658 --> 00:06:07.243
մոտ 1.25 ԱՄՆ դոլար արժեր:

192
00:06:07.243 --> 00:06:09.015
Եթե հարյուր տրիլիոն դոլար
արժողությամբ այդ թղթադրամը

193
00:06:09.015 --> 00:06:10.670
համապատասխաներ այդ փոխարժեքին,

194
00:06:10.670 --> 00:06:13.138
ապա միայն այդ մեկ թղթադրամն
ավելի մեծ արժեք կունենար,

195
00:06:13.138 --> 00:06:20.453
քան ողջ աշխարհում եղած փողը...
կրկնակի անգամ:

196
00:06:20.453 --> 00:06:22.142
Սակայն որքան էլ
որ անհավատալի լինի,

197
00:06:22.142 --> 00:06:23.776
այս գնաճը պատմության

198
00:06:23.776 --> 00:06:25.577
ամենածանր գնաճերի շարքում
ընդամենը երկրորդն է.

199
00:06:25.577 --> 00:06:28.369
առաջինը 1946թ. Հունգարիայի գնաճն է:

200
00:06:28.369 --> 00:06:29.966
Չնայած Զիմբաբվեի գնաճն
իր գագաթնակետին հասավ

201
00:06:29.966 --> 00:06:31.694
2008 թ. նոյեմբերի կեսին,

202
00:06:31.694 --> 00:06:35.925
ամսական ընդհանուր առավելագույն գնաճը
կազմում էր 79.6 միլիարդ տոկոս,

203
00:06:35.925 --> 00:06:39.829
մինչդեռ Հունգարիայում գնաճի ամենաբարձր ամսեկան
ցուցանիշը, որը գրանցվեց 1946 թ․ հուլիսին,

204
00:06:39.829 --> 00:06:46.080
41.9 քվադրիլիոն տոկոս էր, որի ժամանակ գները
կրկնապատկվում էին յուրաքանչյուր 15 ժամը մեկ:

205
00:06:46.080 --> 00:06:47.562
Համեմատության համար ասենք, որ

206
00:06:47.562 --> 00:06:50.401
գնաճի մոտ 3% նորմալ
ցուցանիշով երկրում



207
00:06:50.401 --> 00:06:54.208
գները յուրաքանչյուր 23
տարին մեկ են կրկնապատկվում:

208
00:06:54.208 --> 00:06:56.208
Նրանց արժույթը կոչվում էր պենգյո,

209
00:06:56.208 --> 00:06:58.839
և երբ գնաճի տեմպերը
մեծացան, թողարկվեց բ-պենգյոն

210
00:06:58.839 --> 00:07:00.839
(միլիարդ պենգյոյի կրճատ անվանումը),

211
00:07:00.839 --> 00:07:04.663
որն իրականում կարճ սանդղակով
հավասար էր մեկ միլիարդ պենգյոյի:

212
00:07:04.663 --> 00:07:05.756
ացի գնաճի ամսական ամենաբարձր
ցուցանիշն ունենալու ռեկորդից

213
00:07:05.756 --> 00:07:07.176
Հունգարիային է պատկանում նաև

214
00:07:07.176 --> 00:07:08.341
երբևէ թողարկված ամենաբարձր

215
00:07:08.341 --> 00:07:09.991
անվանական արժեքով թղթադրամի ռեկորդը,

216
00:07:09.991 --> 00:07:13.526
որը 100 միլիոն բ-պենգյոն է,



217
00:07:13.526 --> 00:07:15.648
այսինքն 100 միլիոն միլիարդ,

218
00:07:15.648 --> 00:07:17.552
որը կարճ սանդղակով հավասար է

219
00:07:17.552 --> 00:07:19.178
100 քվինտիլիոն պենգյոյի:

220
00:07:19.178 --> 00:07:23.102
Մեկ միլիարդ բ-պենգյո թղթադրամներ տպվել են,
սակայն երբեք շրջանառության մեջ չեն դրվել:

221
00:07:23.102 --> 00:07:27.924
1941թ. փոխարժեքը կազմում էր մոտ
5 պենգյո` 1 ԱՄՆ դոլարի դիմաց:

222
00:07:27.924 --> 00:07:30.478
Երբ 1946 թ. այդ արժույթը
շրջանառությունից հանվեց,

223
00:07:30.478 --> 00:07:32.478
իրավիճակն այն աստիճանի
անվերահսկելի էր դարձել,

224
00:07:32.478 --> 00:07:36.429
որ ողջ երկրի բոլոր
թղթադրամները միասին վերցրած՝

225
00:07:36.429 --> 00:07:41.655
ընդհանուր արժեքը հավասար կլիներ
մեկ ԱՄՆ ցենտի մեկ տասներորդին:

226
00:07:44.002 --> 00:07:45.881
Այնուհետև Հունգարիան անցավ ֆորինտի,



227
00:07:45.881 --> 00:07:50.113
ընդ որում մեկ ֆորինտը հավասար էր
400 օկտիլիոն պենգյոյի

228
00:07:50.113 --> 00:07:54.403
(այդ թիվը 29 զրո է պարունակում):

229
00:07:54.403 --> 00:07:56.403
Դա է պատճառը, որ պետությունները
չեն կարող պարզապես փող տպել՝

230
00:07:56.403 --> 00:07:58.965
իրենց պարտքերը մարելու համար:
Դա լավ ավարտ չի ունենում:

231
00:08:01.085 --> 00:08:04.588
Կարևոր է նաև հստակ հասկանալ,
թե ինչ է պետական պարտքը:

232
00:08:04.588 --> 00:08:07.413
Պետական պարտքը շատ ավելի բարդ
հասկացություն է, քան անձնական պարտքը:

233
00:08:07.413 --> 00:08:10.431
Դա պարզապես «մարդկանց
պարտք լինելու» դեպքը չէ:

234
00:08:10.431 --> 00:08:13.205
Վերցնենք ամենամեծ պետական պարտքն
ունեցող երկիրը՝ Միացյալ Նահանգները,

235
00:08:13.205 --> 00:08:16.651
որի պարտքը ներկայումս մոտ
17 տրիլիոն դոլար է կազմում:



236
00:08:16.651 --> 00:08:20.205
Եվ հավանաբար տեղյակ եք, որ այն երկիրը,
որի հանդեպ ԱՄՆ-ն ամենամեծ պարտքն ունի...

237
00:08:20.205 --> 00:08:21.769
Չինաստանն է:

238
00:08:21.769 --> 00:08:22.935
Դա ճիշտ է, սակայն

239
00:08:22.935 --> 00:08:24.440
փոքր-ինչ մոլորեցնող է:

240
00:08:24.440 --> 00:08:27.882
Չինաստանի պարտքը ընդհանուր
պարտքի մոտ 8%-ն է կազմում:

241
00:08:27.882 --> 00:08:29.882
Պարտքի մեծ մասն
իրականում պատկանում է

242
00:08:29.882 --> 00:08:31.882
հենց Միացյալ Նահանգների
կառավարությանը՝ այնպիսի հիմնարկների,

243
00:08:31.882 --> 00:08:35.814
ինչպիսիք են Սոցիալական ապահովությունը
կամ Դաշնային պահուստների համակարգը:

244
00:08:35.814 --> 00:08:39.831
Բացի այդ, պարտքի ևս 30%
պատկանում է ԱՄՆ քաղաքացիներին:

245
00:08:39.831 --> 00:08:42.658
Ու թեև 17 տրիլիոնի 8%-ն
ամեն դեպքում մեծ գումար է,

246
00:08:42.658 --> 00:08:44.713
Չինաստանը չի կարող պարզապես
թակել Սպիտակ տան դուռն

247
00:08:44.713 --> 00:08:47.124
ու պահանջել այդ 1.2 տրիլիոն դոլարը:

248
00:08:47.124 --> 00:08:49.680
Կարգն այդպես չէ:

249
00:08:49.680 --> 00:08:53.364
Հիմնականում ԱՄՆ-ի պետական գանձապետարանը
գանձապետական պարտատոմսեր է թողարկում:

250
00:08:53.364 --> 00:08:54.481
Դուք կարող եք ձեռք
բերել այդ պարտատոմսերը,

251
00:08:54.481 --> 00:08:55.891
իսկ կառավարությունն ամեն տարի



252
00:08:55.891 --> 00:08:57.403
այդ պարտատոմսի դիմաց
տոկոսներ կվճարի:

253
00:08:57.403 --> 00:08:58.988
Երբ պարտատոմսերի մարման
ժամկետը լրանա,

254
00:08:58.988 --> 00:09:01.835
կառավարությունը ձեզնից հետ
կգնի գանձապետական պարտատոմսերը:

255
00:09:01.835 --> 00:09:04.104
Իսկ եթե երկիրը ֆինանսական
խնդիրներ ունենա,

256
00:09:04.104 --> 00:09:05.619
գուցե չկարողանա վճարել պարտքերը,

257
00:09:05.619 --> 00:09:08.280
որը հիմնականում նշանակում է,
որ ձեր գումարը հետ չեք ստանա:

258
00:09:08.280 --> 00:09:11.307
Սակայն ԱՄՆ-ը համարվում է վերին
աստիճանի ոչ ռիսկային ներդրումային գոտի,

259
00:09:11.307 --> 00:09:13.307
քանի որ ԱՄՆ դոլարն
աշխարհում ամենատարածված

260
00:09:13.307 --> 00:09:15.793
գործածությունն ունեցող
և ամենավստահելի արժույթն է:

261
00:09:15.793 --> 00:09:17.703
Նույնիսկ Սահմանադրությամբ է ամրագրված,

262
00:09:17.703 --> 00:09:21.258
որ Միացյալ Նահանգները չի կարող դեֆոլտ
հայտարարել իր պարտքի մասով:

263
00:09:21.258 --> 00:09:23.039
Ես կավարտեմ այս վերջին մտքով,

264
00:09:23.039 --> 00:09:25.166
որն ըստ իս լավագույնս է
ամփոփում այն,

265
00:09:25.166 --> 00:09:29.170
թե պետություններն ինչու չեն կարող պարզապես
անսահմանափակ քանակությամբ փող տպել:

266
00:09:29.170 --> 00:09:31.388
«Եթե փողը ծառերի վրա աճեր...

267
00:09:31.388 --> 00:09:35.160
այն տերևի արժեք կունենար»:

268
00:09:35.160 --> 00:09:38.697
Շնորհակալություն դիտելու համար: