WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:05.568
[zhurmë në sfond]

2
00:00:05.568 --> 00:00:08.898
- Ej, shef!
U bë mesditë?

3
00:00:08.898 --> 00:00:11.582
Sikur e kaluam orarin
e gjumit sot.

4
00:00:11.582 --> 00:00:13.158
- Jam i sigurt që duhet ta kesh dëgjuar.

5
00:00:13.158 --> 00:00:16.839
- Po anulon orarin e gjumit?! Ahh...

6
00:00:16.863 --> 00:00:18.246
- E tmerrshme.

7
00:00:18.246 --> 00:00:22.242
- Unë fle 10-12 orë gjumë rresht
këtu natë për natë,

8
00:00:22.242 --> 00:00:25.483
sepse këtu është gjithmonë natë.

9
00:00:25.483 --> 00:00:27.405
- Duhet ta hedhim prapa.

10
00:00:27.405 --> 00:00:32.246
- Mbaroi. Ahh! Dëgjo,

11
00:00:32.246 --> 00:00:34.373
duhet të gjesh dikë tjetër
që të bëjë vjedhjet për ty,

12
00:00:34.373 --> 00:00:37.160
sepse nuk jam i mirë në kontabilitet.

13
00:00:37.160 --> 00:00:40.910
Duhet të ndaloj
sepse kanë për të të kapur.

14
00:00:40.910 --> 00:00:43.612
- Asgjë nuk ndalon.

15
00:00:43.612 --> 00:00:46.043
- Në rregull, nëse e thua ashtu.

16
00:00:46.043 --> 00:00:48.043
A mund të më japësh
pak kohë që ta mendoj?

17
00:00:48.043 --> 00:00:50.830
- Jepi edhe një muaj tjetër
për ta menduar.

18
00:00:50.851 --> 00:00:52.419
- Ej, faleminderit,
u tregove shumë bujar.

19
00:00:52.419 --> 00:00:55.230
Mendova se e doje
përgjigjen sot.

20
00:00:55.230 --> 00:00:56.848
A mund ta mbyllësh derën kur të dalësh,

21
00:00:56.848 --> 00:00:59.998
sepse më duhet ta mendoj këtë
kur të jem plotësisht zgjuar.

22
00:00:59.998 --> 00:01:03.324
Do qëndroj zgjuar, të mendoj
se çfarë kam bërë,

23
00:01:03.324 --> 00:01:06.528
nuk do të fle, mirupafshim shef.

24
00:01:06.528 --> 00:01:08.981
[gërhima dhe hapje goje]

25
00:01:08.977 --> 00:01:18.850
[muzikë]

26
00:01:18.900 --> 00:01:22.220
- Përshëndetje! Jam Endrju Hiton
dhe ju po ndiqni EconPop,

27
00:01:22.233 --> 00:01:25.196
programin që me durim skalit
përmes murit të betonit

28
00:01:25.196 --> 00:01:29.177
të kulturës pop thjesht për të çarë
nëpër batakun e ekonomiksit.

29
00:01:29.177 --> 00:01:31.835
The Shawshank Redemption
është një film i bukur që tregon

30
00:01:31.835 --> 00:01:33.969
se si rrethanat
e ashpra dhe brutale

31
00:01:33.969 --> 00:01:35.734
nuk mund ta ulin dinjitetin e njeriut,

32
00:01:35.734 --> 00:01:37.526
dhe se si edhe
në mjediset

33
00:01:37.526 --> 00:01:39.067
më degraduese dhe shtypëse,

34
00:01:39.067 --> 00:01:40.652
njerëzimi do të gjejë një mënyrë

35
00:01:40.652 --> 00:01:42.762
për t'iu shmangur rregullave
për të tregtuar sende,

36
00:01:42.762 --> 00:01:45.677
siç janë cigaret pa filtër
dhe posterët me femra.

37
00:01:45.677 --> 00:01:47.567
Andi Dufresne është një llogaritar i ftohtë

38
00:01:47.567 --> 00:01:48.963
që është dënuar pa të drejtë për vrasje

39
00:01:48.963 --> 00:01:51.539
dhe është futur në burgun
famëkeq të Shawshank.

40
00:01:51.539 --> 00:01:55.088
Puna është se, kur Andi shkon në burg,
atij nuk i pëlqen kjo.

41
00:01:55.088 --> 00:01:56.273
Uniformat janë pa shije

42
00:01:56.273 --> 00:01:58.447
dhe shpërthimet e papritura
të dhunës janë acaruese.

43
00:01:58.447 --> 00:02:01.123
Prandaj, Andi vendos të arratiset nga burgu.

44
00:02:01.123 --> 00:02:03.776
Arratisja nga burgu mund të
duket si diçka e lehtë,

45
00:02:03.776 --> 00:02:05.379
por më besoni, nuk është e tillë.

46
00:02:05.400 --> 00:02:06.492
Duket sikur rojet e burgut

47
00:02:06.492 --> 00:02:08.207
janë gjithmonë një
hap përpara jush.

48
00:02:08.207 --> 00:02:10.745
Nuk mund
të arratiseni spontanisht,

49
00:02:10.745 --> 00:02:12.966
për arratisjen duhet kohë dhe përpjekje.

50
00:02:12.966 --> 00:02:14.172
Mos harroni fëmijë,

51
00:02:14.172 --> 00:02:17.903
një arratisje e suksesshme kërkon shumë
punë dhe një mendje të mprehtë.

52
00:02:17.903 --> 00:02:20.342
Prandaj, Andi vendos të gërmojë
një tunel për të dalë.

53
00:02:20.342 --> 00:02:21.573
Një zgjedhje interesante.

54
00:02:21.573 --> 00:02:23.205
Personalisht,
preferoj të bëj si i vdekur

55
00:02:23.205 --> 00:02:24.984
dhe të arratisem përmes morgut,
por nejse!

56
00:02:24.984 --> 00:02:26.842
Dhe e kuptoj që ai do t'i bëjë gjërat
sipas metodave tradicionale.

57
00:02:26.842 --> 00:02:29.814
Edhe kështu, kombinimi i tunelit me
ujëra të zeza si ai që po gërmon Andi,

58
00:02:29.814 --> 00:02:31.325
kërkon mjete të veçanta.

59
00:02:31.325 --> 00:02:34.040
Specifikisht, një çekiç të
vogël që thërrmon gurët.

60
00:02:34.040 --> 00:02:36.481
Nuk mund t'ia vjedhësh këtë
një muratori të vockël.

61
00:02:36.481 --> 00:02:38.087
Duhet ta shkëmbesh me diçka.

62
00:02:38.087 --> 00:02:39.394
Sa mirë që aty është Redi.

63
00:02:39.394 --> 00:02:42.593
Jo vetëm që Red luhet nga Morgan Freeman,
që është fantastik,

64
00:02:42.593 --> 00:02:46.054
por ai është edhe ndërmjetës.
Sipas fjalëve të tija, një njeri që gjen gjëra.

65
00:02:46.054 --> 00:02:49.188
- Cigare, një qese hashash
nëse e pi,

66
00:02:49.188 --> 00:02:52.943
një shishe konjak për të festuar diplomimin
e djalit nga shkolla e mesme.

67
00:02:52.943 --> 00:02:55.278
Ta marrtë e mira,
pothuajse çdo gjë brenda arsyes.

68
00:02:55.278 --> 00:02:57.733
- Ai është një prej disa
individëve që zhvillojnë tregti

69
00:02:57.733 --> 00:03:01.250
brenda Shawshank, dhe mes
Shawshank dhe botës së jashtme.

70
00:03:01.250 --> 00:03:03.838
Mungesën e prodhimeve
të fundit të kinemasë

71
00:03:03.838 --> 00:03:05.296
dhe klubit të ngushtë Rotary,

72
00:03:05.296 --> 00:03:07.927
burgu e kompenson me një ekonomi
të lulëzuar shkëmbimesh.

73
00:03:07.927 --> 00:03:09.502
Por, në film nuk tregtohen
vetëm alkool

74
00:03:09.502 --> 00:03:11.956
e drogë dhe vegla të vogla.

75
00:03:11.956 --> 00:03:13.956
Ndërsa Andi kalon më shumë kohë pas grilave,

76
00:03:13.956 --> 00:03:15.956
ai ka evoluar dhe nuk i
blen gjërat me para,

77
00:03:15.956 --> 00:03:17.956
por tani i shkëmben njohuritë që ka me birrë

78
00:03:17.956 --> 00:03:20.505
- Zyra e taksave lejon që t'i bësh

79
00:03:20.505 --> 00:03:23.045
dhuratë gruas një herë deri në 60 000 $.
- Pa taksa?

80
00:03:23.045 --> 00:03:25.509
- Pa taksa. Zyra e taksave nuk të prek një cent.

81
00:03:25.509 --> 00:03:27.348
Nëse i gjen formularët,
t'i përgatis unë.

82
00:03:27.348 --> 00:03:31.431
Dua vetëm 3 birra për çdo
formular për secilin nga kolegët e mi.

83
00:03:31.431 --> 00:03:33.253
- Andi ka ekspertizë të gjerë për taksat,

84
00:03:33.253 --> 00:03:35.030
dhe është në gjendje
ta përdorë shërbimin

85
00:03:35.030 --> 00:03:36.507
e tij në këmbim të trajtimeve speciale,

86
00:03:36.507 --> 00:03:38.789
si p.sh. që rojet të zhdëpin
në dru armiqtë e tij.

87
00:03:38.789 --> 00:03:40.482
Është ëndrra e çdo llogaritari.

88
00:03:40.482 --> 00:03:43.293
- Dy gjëra nuk ndodhën
më pas kësaj.

89
00:03:43.293 --> 00:03:47.420
"Motrat" nuk e prekën
më Andin,

90
00:03:47.420 --> 00:03:50.106
dhe Bogsi nuk u ngrit më në këmbë.

91
00:03:50.106 --> 00:03:53.045
- Tregtia është shkëmbimi i diçkaje
që ke me diçka që e do.

92
00:03:53.045 --> 00:03:55.045
Kjo na dallon nga majmunët.

93
00:03:55.045 --> 00:03:57.800
Dhe ndryshe nga majmunët, njerëzit
asnjëherë nuk tregtojnë me humbje.

94
00:03:57.800 --> 00:04:00.081
Nëse vendos të blej
një çengel për 100 dollarë,

95
00:04:00.081 --> 00:04:02.302
do të thotë se për mua ai
ka vlerë më shumë se 100 dollarë.

96
00:04:02.302 --> 00:04:04.108
Ndryshe, do t'i mbaj paratë për vete.

97
00:04:04.108 --> 00:04:05.874
Dhe ai që ka çengelin,

98
00:04:05.874 --> 00:04:07.978
do të donte më shumë
të kishte paratë se çengelin.

99
00:04:07.978 --> 00:04:09.054
Në çdo shkëmbim të lirë

100
00:04:09.054 --> 00:04:11.710
të dyja palët janë në gjendje
më të mirë pas transaksionit.

101
00:04:11.710 --> 00:04:16.622
Dhe gjithashtu këtu, unë arratisem
nga burgu, duke përdorur një çengel.

102
00:04:16.622 --> 00:04:18.102
Ja se si funksionon tregtia:

103
00:04:18.102 --> 00:04:22.572
Unë kam një lopë. Më pëlqen vajza jote.
I ndërrojmë?

104
00:04:22.572 --> 00:04:23.967
Por shkëmbimi bëhet i komplikuar.

105
00:04:23.969 --> 00:04:24.793
Ti e do shumë vajzën tënde

106
00:04:24.793 --> 00:04:27.102
dhe e ke të vështirë
që ta ndërrosh me një lopë.

107
00:04:27.102 --> 00:04:29.442
Çdo herë që sjellim një kafshë
të re ferme në ekonomi,

108
00:04:29.442 --> 00:04:31.144
duhet të gjejmë një kurs këmbimi,

109
00:04:31.144 --> 00:04:32.849
sa pula ndërrohen me një lama?

110
00:04:32.849 --> 00:04:34.849
Në fakt 14 pula, të gjithë e dinë.

111
00:04:34.849 --> 00:04:36.610
Por, nuk është gjithmonë kaq e qartë.

112
00:04:36.610 --> 00:04:38.285
Prandaj, njerëzimi shpiku paranë.

113
00:04:38.285 --> 00:04:40.417
Në vend që të përdoreshin
100 lloje gjedhi

114
00:04:40.417 --> 00:04:42.417
dhe objektesh
si forma monedhe,

115
00:04:42.417 --> 00:04:43.672
ne përdorim një mjet

116
00:04:43.672 --> 00:04:46.907
universal si monedhat
ose kartëmonedhat.

117
00:04:46.907 --> 00:04:48.464
Kur isha në burg,

118
00:04:48.479 --> 00:04:50.272
nuk përdornim gjithmonë para
për transaksionet tona.

119
00:04:50.272 --> 00:04:51.765
Përdornim cigare.

120
00:04:51.780 --> 00:04:55.120
Cigaret janë të vogla, duan shumë
kohë që të prishen

121
00:04:55.120 --> 00:04:56.917
dhe mund të fshihen

122
00:04:56.917 --> 00:04:59.225
në mëngët e përveshura.

123
00:04:59.225 --> 00:05:01.373
Sot, cigaret janë të ndaluara
në ambientet federale

124
00:05:01.373 --> 00:05:02.695
dhe të burgosurit përdorin
një lloj peshku makerel.

125
00:05:02.695 --> 00:05:04.842
Seriozisht, nuk po e sajoj,
mund ta kërkoni në Google.

126
00:05:04.842 --> 00:05:07.897
Diçka që filloi si diçka e konsumueshme
dhe funksionale,

127
00:05:07.897 --> 00:05:11.087
dhe e shpifur,
u kthye në mjet shkëmbimi.

128
00:05:11.087 --> 00:05:13.029
Kur blerja e artikujve
është e paligjshme,

129
00:05:13.029 --> 00:05:14.881
shkëmbimin e tyre
e quajmë treg të zi,

130
00:05:14.881 --> 00:05:16.748
dhe këtu gjërat fillojnë të bëhen të rrezikshme.

131
00:05:16.748 --> 00:05:19.250
Në një treg të hapur dhe të ligjshëm,
pronarja e dyqanit ka ligjin

132
00:05:19.250 --> 00:05:20.852
që e mbron nga vjedhjet.

133
00:05:20.852 --> 00:05:22.753
Tregjet e lira përfitojnë nga
konkurrenca e hapur

134
00:05:22.753 --> 00:05:25.051
dhe presioni social
i shoqërisë civile.

135
00:05:25.051 --> 00:05:27.051
Pak janë ata që ikin me vrap
nga restoranti kur u sjellin faturën,

136
00:05:27.051 --> 00:05:29.959
dhe dyqanet e pijeve alkoolike që
helmojnë klientët falimentojnë.

137
00:05:29.959 --> 00:05:33.276
Por, nëse nuk kemi akses te gjykatat
apo policët, apo te Yelp,

138
00:05:33.276 --> 00:05:35.709
duhet që t'i zbatojmë
vetë kontratat,

139
00:05:35.709 --> 00:05:37.709
dhe kjo kërkon që palët të zhvillojnë
një reputacion

140
00:05:37.709 --> 00:05:39.545
si të pamëshirshëm dhe të fortë.

141
00:05:39.545 --> 00:05:46.758
[njerëz që zihen]

142
00:05:46.758 --> 00:05:49.817
Kur isha në burg, mua dhe
shokëve të qelisë

143
00:05:49.817 --> 00:05:52.503
nuk na pëlqente kur dikush
nuk na kthente borxhin.

144
00:05:52.503 --> 00:05:54.826
Nuk mund të çonim avokatin
apo përmbarimin,

145
00:05:54.826 --> 00:05:57.046
prandaj çonim Nakëls dhe Bludo,

146
00:05:57.046 --> 00:06:00.411
2 të burgosur të zemëruar
e të bëshëm sa një frigorifer.

147
00:06:00.411 --> 00:06:02.307
Tregu i zi e bën gjithçka
më të rrezikshme,

148
00:06:02.307 --> 00:06:04.410
gjë që gjithashtu rrit
edhe çmimin e produkteve,

149
00:06:04.410 --> 00:06:06.604
që nga ana e vet e bëjnë krimin
e organizuar më tërheqës,

150
00:06:06.604 --> 00:06:10.148
më të përhapur dhe në fund vdekjeprurës.
Prandaj edhe unë iu futa këtij tregu.

151
00:06:10.148 --> 00:06:12.803
Ndalimi i alkoolit krijoi krimin
e organizuar në Amerikë,

152
00:06:12.803 --> 00:06:14.983
por tani ai alkool është i ligjshëm,
rrallë shohim dikë

153
00:06:14.983 --> 00:06:17.761
që vriten në dyqan për një
shishe vere Zinfandel.

154
00:06:17.761 --> 00:06:21.191
Meqë ra fjala, në burg më quanin
"Sherri i Zinfandelit".

155
00:06:21.191 --> 00:06:24.284
Përshëndes çunat e grupit!

156
00:06:24.284 --> 00:06:25.835
Amerika burgos më shumë njerëz

157
00:06:25.835 --> 00:06:28.543
se çdo vend tjetër në planet
dhe ne paguajmë për këtë gjë.

158
00:06:28.543 --> 00:06:30.235
Përveç kostove të larta
të ushqimit, strehimit

159
00:06:30.235 --> 00:06:32.235
dhe rrahjes së përdoruesve
paqësorë të drogave,

160
00:06:32.235 --> 00:06:34.369
akuzat për krim dhe dëmi
emocional i pakthyeshëm

161
00:06:34.369 --> 00:06:37.639
janë mënyrë fantastike për t'i shkatërruar
dikujt përgjithmonë perspektivën për punë.

162
00:06:37.639 --> 00:06:40.520
Ne e humbin të gjithë këtë produktivitet
përmes kostove oportune.

163
00:06:40.520 --> 00:06:42.862
Ne harxhojmë paratë e taksave
për të mbajtur sistemin

164
00:06:42.862 --> 00:06:44.336
dhe e bëjmë praktikisht të pamundur

165
00:06:44.336 --> 00:06:47.674
që ata që kryejnë krime të gjejnë punë më pas.
Prandaj, ata i kthehen sërish krimit.

166
00:06:47.674 --> 00:06:51.936
- Ky ka qenë këtu 50 vjet,
Hejud, 50 vjet!

167
00:06:51.936 --> 00:06:53.833
Kaq di ai.

168
00:06:53.833 --> 00:06:58.311
Këtu ai është njeri i rëndësishëm,
është njeri i arsimuar.

169
00:06:58.311 --> 00:06:59.854
Jashtë nuk është askushi.

170
00:06:59.854 --> 00:07:02.620
- Një ditë do të më kapin
dhe do të kthehem në burg,

171
00:07:02.620 --> 00:07:04.913
por e di që do ta bëj përvojën time
më të kënaqshme

172
00:07:04.913 --> 00:07:06.471
duke përdorur tregtinë për të
marrë gjërat që dua,

173
00:07:06.471 --> 00:07:08.560
si p.sh. shokë dhe mbrojtje
dhe konjak.

174
00:07:08.560 --> 00:07:11.996
Si edhe gjëra që më duhen,
si një matrapik dhe pak dinamit.

175
00:07:11.996 --> 00:07:13.218
Faleminderit, tregtia!

176
00:07:13.218 --> 00:07:17.186
[muzikë në sfond]