WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:05.528
[šum u pozadini]

00:00:05.568 --> 00:00:08.858
-Oh, hej, upravniče! Je li već podne?

00:00:08.898 --> 00:00:11.542
Danas samo prolazimo kroz
vrijeme za spavanje.

00:00:11.582 --> 00:00:13.118
-Siguran sam da ste do sada čuli.

00:00:13.158 --> 00:00:16.823
- Otkazuješ vrijeme za spavanje?! Ahh...

00:00:16.863 --> 00:00:18.206
-Užasna stvar.

00:00:18.246 --> 00:00:22.202
-Mmm, spavam ovdje solidnih
10-12 sati svake noći

00:00:22.242 --> 00:00:25.443
jer je ovdje uvijek noć.

00:00:25.483 --> 00:00:27.365
- Moramo to ostaviti iza nas.

00:00:27.405 --> 00:00:32.206
- Gotovo i gotovo. Ahh! Pa slušaj -

00:00:32.246 --> 00:00:34.333
morate naći nekog drugog da
izvrši vašu pronevjeru

00:00:34.373 --> 00:00:37.120
jer nisam dobar u računovodstvu.

00:00:37.160 --> 00:00:40.870
Moram da prestanem jer ćeš biti uhvaćen.

00:00:40.910 --> 00:00:43.572
-Ništa ne staje.

00:00:43.612 --> 00:00:46.003
-U redu, ako tako kažeš.

00:00:46.043 --> 00:00:48.003
Mogu li imati vremena da razmislim o tome?

00:00:48.043 --> 00:00:50.811
-Daj mu još mjesec dana da razmisli o tome.

00:00:50.851 --> 00:00:52.379
-Hej, hvala, to je veoma velikodušno.

00:00:52.419 --> 00:00:55.190
Mislio sam da ćeš danas htjeti odgovor.

00:00:55.230 --> 00:00:56.808
Možeš li zatvoriti vrata na izlasku

00:00:56.848 --> 00:00:59.958
jer ću morati da razmišljam o ovome
dok sam potpuno budan.

00:00:59.998 --> 00:01:03.284
Samo ću ostati budan, razmisliti
šta sam uradio,

00:01:03.324 --> 00:01:06.488
Neću da spavam, ćao upravniče.

00:01:06.528 --> 00:01:08.937
[hrkanje i zijevanje]

00:01:08.977 --> 00:01:18.850
[muzika]

00:01:18.900 --> 00:01:22.193
-Hej tamo! Ja sam Endru Hiton,
a ti gledaš EconPop -

00:01:22.233 --> 00:01:25.156
emisija koja strpljivo kleše
kroz betonski zid

00:01:25.196 --> 00:01:29.137
popularne kulture samo da bi se probila
kroz kanalizaciju ekonomije.

00:01:29.177 --> 00:01:31.795
Bjekstvo iz Šošenka je prelijep film

00:01:31.835 --> 00:01:33.929
o teškim i brutalnim okolnostima

00:01:33.969 --> 00:01:35.694
koje ne mogu ugasiti ljudsko dostojanstvo,

00:01:35.734 --> 00:01:37.486
i o tome kako čak i u najponižavajućim

00:01:37.526 --> 00:01:39.027
i najugnjetavanijim okolinama,

00:01:39.067 --> 00:01:40.612
čovječanstvo će naći način

00:01:40.652 --> 00:01:42.722
da se šunja oko pravila kako
bi trgovao stvarima,

00:01:42.762 --> 00:01:45.637
poput cigareta bez filtera i
postera pin-up djevojaka.

00:01:45.677 --> 00:01:47.527
Endi Dufrejn je povučeni računovođa

00:01:47.567 --> 00:01:48.923
neopravdano osuđen za ubistvo

00:01:48.963 --> 00:01:51.499
i poslat u ozloglašeni zatvor Šošenk.

00:01:51.539 --> 00:01:55.048
Stvar je u tome da kada Endi dođe
u zatvor, to mu se ne sviđa.

00:01:55.088 --> 00:01:56.233
Uniforme su sive

00:01:56.273 --> 00:01:58.407
a nasumični izlivi nasilja
su uznemirujući.

00:01:58.447 --> 00:02:01.083
Tako Endi odlučuje da se izvuče.

00:02:01.123 --> 00:02:03.736
Bježanje iz zatvora može izgledati
kao laka stvar,

00:02:03.776 --> 00:02:05.360
ali vjerujte mi, nije.

00:02:05.400 --> 00:02:06.452
To je kao da zatvorski čuvari

00:02:06.492 --> 00:02:08.167
su uvijek korak ispred vas ili tako nešto.

00:02:08.207 --> 00:02:10.705
Ne možete samo spontano izbiti -

00:02:10.745 --> 00:02:12.926
morate uložiti vrijeme i trud.

00:02:12.966 --> 00:02:14.132
zapamtite djeco,

00:02:14.172 --> 00:02:17.863
uspješan bijeg iz zatvora zahtijeva
naporan rad i oštar um.

00:02:17.903 --> 00:02:20.302
Tako Endi odlučuje da probije tunel.

00:02:20.342 --> 00:02:21.533
Zanimljiv izbor.

00:02:21.573 --> 00:02:23.165
Lično više volim da lažiram sopstvenu smrt

00:02:23.205 --> 00:02:24.944
i pobjeći kroz mrtvačnicu, ali kako god!

00:02:24.984 --> 00:02:26.802
I on je tradicionalista, shvatam.

00:02:26.842 --> 00:02:29.774
Čak i tako, kombinacija tunela i kanalizacije
poput one koju Endi izvodi

00:02:29.814 --> 00:02:31.285
zahtijeva posebne alate.

00:02:31.325 --> 00:02:34.000
Tačnije, mali čekić za rezanje kamena.

00:02:34.040 --> 00:02:36.441
Ne možeš to samo ukrasti od
Masona veličine vjeverice.

00:02:36.481 --> 00:02:38.047
Za to morate trgovati.

00:02:38.087 --> 00:02:39.354
Dobro je da je Red tamo.

00:02:39.394 --> 00:02:42.553
Ne samo da Reda igra Morgan
Friman koji je sjajan,

00:02:42.593 --> 00:02:46.014
on je posrednik - po njegovim riječima,
čovek koji dobija stvari.

00:02:46.054 --> 00:02:49.148
-Cigarete, kesa marihuane
ako je to tvoja stvar,

00:02:49.188 --> 00:02:52.903
flaša rakije za proslavu
mature vašeg djeteta.

00:02:52.943 --> 00:02:55.238
Prokletstvo, skoro sve unutar razumnog.

00:02:55.278 --> 00:02:57.693
-On je jedan od nekoliko pojedinaca
koji olakšavaju trgovinu

00:02:57.733 --> 00:03:01.210
unutar Šošenka, i između Šošenka
i vanjskog svijeta.

00:03:01.250 --> 00:03:03.798
Ono što zatvoru nedostaje u ukusnim
pozorišnim produkcijama

00:03:03.838 --> 00:03:05.256
i usko povezanim Rotary klubom,

00:03:05.296 --> 00:03:07.887
to se nadoknađuje naprednom
barter ekonomijom.

00:03:07.927 --> 00:03:09.462
Ali to nisu samo opojne supstance

00:03:09.502 --> 00:03:11.916
i sićušni alati kojima se trguje u filmu.

00:03:11.956 --> 00:03:13.916
Kako Endi provodi više
vremena iza rešetaka,

00:03:13.956 --> 00:03:15.916
prešao je sa razmjene novca za stvari,

00:03:15.956 --> 00:03:17.916
do razmjene znanja za pivo.

00:03:17.956 --> 00:03:20.465
- Porezna uprava dozvoljava samo
jednokratni poklon

00:03:20.505 --> 00:03:23.005
vašem supružniku do 60.000 dolara.
-Oslobođen poreza?

00:03:23.045 --> 00:03:25.469
-Oslobođen poreza. Poreska uprava
ne može uzeti ni cent.

00:03:25.509 --> 00:03:27.308
Ako dobijete formulare,
pripremiću ih za Vas.

00:03:27.348 --> 00:03:31.391
Tražio bih samo 3 piva po komadu za
svakog od mojih saradnika.

00:03:31.431 --> 00:03:33.213
-Endi ima opsežno porezno znanje

00:03:33.253 --> 00:03:34.990
i on je u stanju da iskoristi svoju uslugu

00:03:35.030 --> 00:03:36.467
u zamjenu za poseban tretman,

00:03:36.507 --> 00:03:38.749
kao stražari koji tuku
njegove neprijatelje.

00:03:38.789 --> 00:03:40.442
To je san svakog računovođe.

00:03:40.482 --> 00:03:43.253
-Dvije stvari se posle toga više
nikada nisu ponovile.

00:03:43.293 --> 00:03:47.380
Sestre nikada više nisu dirnule Endija,

00:03:47.420 --> 00:03:50.066
a Bogs nikada više nije hodao.

00:03:50.106 --> 00:03:53.005
-Trgovina je zamijena nečega što imate
za nešto što želite.

00:03:53.045 --> 00:03:55.005
To je ono što nas razlikuje od šimpanzi.

00:03:55.045 --> 00:03:57.760
Ljudi koji nikada ne trguju.
To su šimpanze.

00:03:57.800 --> 00:04:00.041
Ako odlučim da kupim udicu za
pecanje za 100 dolara,

00:04:00.081 --> 00:04:02.262
to znači da mi vrijedi više od 100 dolara.

00:04:02.302 --> 00:04:04.068
Inače bih samo zadržao gotovinu.

00:04:04.108 --> 00:04:05.834
I tip koji drži udicu

00:04:05.874 --> 00:04:07.938
radije bi imao novac nego udicu.

00:04:07.978 --> 00:04:09.014
U bilo kojoj besplatnoj razmjeni

00:04:09.054 --> 00:04:11.670
obje strane su bolje nakon transakcije.

00:04:11.710 --> 00:04:16.582
I takođe, u ovom slučaju, bježim
iz zatvora koristeći udicu.

00:04:16.622 --> 00:04:18.062
Evo kako trgovina funkcioniše:

00:04:18.102 --> 00:04:22.532
Imam kravu. Volio bih tvoju ćerku.
Hajde da trgujemo.

00:04:22.572 --> 00:04:23.929
Ali razmijena postaje komplikovana.

00:04:23.969 --> 00:04:24.753
Ti voliš svoju ćerku

00:04:24.793 --> 00:04:27.062
i teško je napraviti razmijenu
za cijelu kravu.

00:04:27.102 --> 00:04:29.402
Svaki put kada uvedemo novu
farmu životinju u privredu,

00:04:29.442 --> 00:04:31.104
moramo da utvrdimo kurs,

00:04:31.144 --> 00:04:32.809
koliko je pilića jednako alpaki?

00:04:32.849 --> 00:04:34.809
Pa 14, to svi znaju.

00:04:34.849 --> 00:04:36.570
Ali to nije uvijek tako očigledno.

00:04:36.610 --> 00:04:38.245
Stoga je čovječanstvo razvilo novac.

00:04:38.285 --> 00:04:40.377
Umjesto korištenja 100 različitih
vrsta stoke

00:04:40.417 --> 00:04:42.377
i predmete kao njihove sopstvene
oblike valute,

00:04:42.417 --> 00:04:43.632
koristimo jedan, više ili manje,

00:04:43.672 --> 00:04:46.867
univerzalni medij u obliku
kovanica ili novčanica.

00:04:46.907 --> 00:04:48.439
Kad sam bio u zatvoru,

00:04:48.479 --> 00:04:50.232
nismo uvijek koristili gotovinu
za naše transakcije.

00:04:50.272 --> 00:04:51.740
Koristili smo cigarete.

00:04:51.780 --> 00:04:55.080
Cigarete su relativno male, potrebno im je mnogo
vremena da se pokvare

00:04:55.120 --> 00:04:56.877
i možete ih prokrijumčariti u zatvor

00:04:56.917 --> 00:04:59.185
smotane u manžetne na košulji.

00:04:59.225 --> 00:05:01.333
Danas su cigarete zabranjene
u saveznim objektima

00:05:01.373 --> 00:05:02.655
a zatvorenici koriste skušu.

00:05:02.695 --> 00:05:04.802
Ozbiljno, ne izmišljam to -
možete proguglati.

00:05:04.842 --> 00:05:07.857
Nešto što je u početku bilo
potrošno i funkcionalno,

00:05:07.897 --> 00:05:11.047
i bruto, pretvoreno u sredstvo razmijene.

00:05:11.087 --> 00:05:12.989
Kada je kupovina određenih
artikala nezakonita,

00:05:13.029 --> 00:05:14.841
njihovu razmjenu zovemo crno tržište,

00:05:14.881 --> 00:05:16.708
i tada stvari postaju opasne.

00:05:16.748 --> 00:05:19.210
Na otvorenom, legalnom tržištu,
vlasnik radnje ima zakon

00:05:19.250 --> 00:05:20.812
da je zaštiti od lopova.

00:05:20.852 --> 00:05:22.713
Slobodna tržišta imaju koristi od
otvorene konkurencije

00:05:22.753 --> 00:05:25.011
i društveni pritisak civilnog društva.

00:05:25.051 --> 00:05:27.011
Malo ljudi ostaje bez računa za večeru,

00:05:27.051 --> 00:05:29.919
i prodavnice pića koje truju mušterije
prestaju da posluju.

00:05:29.959 --> 00:05:33.236
Ali ako nemamo pristup sudovima ili
policajcima ili Yelpu,

00:05:33.276 --> 00:05:35.669
moramo sami da sprovodimo ugovore,

00:05:35.709 --> 00:05:37.669
i dužno je da strane razviju reputaciju

00:05:37.709 --> 00:05:39.505
nemilosrdnosti i jačine.

00:05:39.545 --> 00:05:46.718
[ljudi se bore]

00:05:46.758 --> 00:05:49.777
Dok sam bio u zatvoru, moji cimeri
i ja nismo bili ljubazni

00:05:49.817 --> 00:05:52.463
prema nekome ko ne uspije
da ispuni svoje dugove.

00:05:52.503 --> 00:05:54.786
Nismo mogli poslati advokata
ili repo čovjeka

00:05:54.826 --> 00:05:57.006
pa smo poslali preko Naklsa i Blada -

00:05:57.046 --> 00:06:00.371
2 poštena zatvorenika građena
kao ljuti frižideri.

00:06:00.411 --> 00:06:02.267
Crno tržište čini sve rizičnijim,

00:06:02.307 --> 00:06:04.370
što takođe podiže cijenu proizvoda,

00:06:04.410 --> 00:06:06.564
što zauzvrat čini organizovani
kriminal unosnijim,

00:06:06.604 --> 00:06:10.108
ekspanzivan i na kraju smrtonosan.
Zato sam se upustio u to.

00:06:10.148 --> 00:06:12.763
Zabrana je dovela do organizovanog
kriminala u Americi,

00:06:12.803 --> 00:06:14.943
ali sada kada je alkohol legalan,
rijetko koga viđate

00:06:14.983 --> 00:06:17.721
da puca u vinariji zbog
spora oko Zinfandela.

00:06:17.761 --> 00:06:21.151
Inače, “Spor Zinfandel” je bio
moj zatvorski nadimak.

00:06:21.191 --> 00:06:24.244
Vičite momcima u bandi!

00:06:24.284 --> 00:06:25.795
Amerika zatvara više ljudi

00:06:25.835 --> 00:06:28.503
nego bilo koja druga zemlja na planeti
i mi to plaćamo.

00:06:28.543 --> 00:06:30.195
Osim visokih troškova ishrane, smještaja

00:06:30.235 --> 00:06:32.195
i premlaćivanja nenasilnih
prestupnika drogom,

00:06:32.235 --> 00:06:34.329
optužba za krivično djelo i
emocionalna šteta

00:06:34.369 --> 00:06:37.599
su sjajan način da zauvijek uništite
nečije izglede za posao.

00:06:37.639 --> 00:06:40.480
Gubimo svu tu produktivnost kroz
oportunitetne troškove.

00:06:40.520 --> 00:06:42.822
Trošimo poreze na održavanje sistema,

00:06:42.862 --> 00:06:44.296
i činimo to praktično nemogućim

00:06:44.336 --> 00:06:47.634
da prestupnici nakon toga dobiju posao.
Zato se vraćaju kriminalu.

00:06:47.674 --> 00:06:51.896
-Čovjek je ovdje 50 godina, Hejvude
- 50 godina!

00:06:51.936 --> 00:06:53.793
To je sve što on zna.

00:06:53.833 --> 00:06:58.271
Ovdje je on važan čovek,
on je obrazovan čovek.

00:06:58.311 --> 00:06:59.814
Vani je ništa.

00:06:59.854 --> 00:07:02.580
- Jednog dana će me uhvatiti
i ja ću se vratiti u zatvor

00:07:02.620 --> 00:07:04.873
ali znam da svoje iskustvo mogu
učiniti ugodnijim

00:07:04.913 --> 00:07:06.431
koristeći trgovinu da dobijem
stvari koje želim,

00:07:06.471 --> 00:07:08.520
kao što su prijatelji i zaštita i rakija.

00:07:08.560 --> 00:07:11.956
I takođe stvari koje mi trebaju, poput
čekića i malo dinamita.

00:07:11.996 --> 00:07:13.178
Hvala, trgovino!

00:07:13.218 --> 00:07:17.186
[svira muzika]