WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:09.680
[музыка ойнауда]

2
00:00:09.720 --> 00:00:17.336
-Өлетін уақытың келді! Лазерді қос!
Бұл... бұл істемей жатыр. 

3
00:00:17.376 --> 00:00:18.374
-Арқамды жылытуда, 

4
00:00:18.414 --> 00:00:20.840
бірақ шынымды айтсам,сондай тамаша. 

5
00:00:20.880 --> 00:00:25.027
-Сайтан алғыр!
Лазер бөлімінің хатшысын шақырыңыз!

6
00:00:25.067 --> 00:00:28.137
-Сәлеметсіз бе!Менің көзілдірігім бар.
-Мына лазер неліктен істемейді?

7
00:00:28.177 --> 00:00:29.965
-Білмеймін.Бұл - менің бірінші күнім.

8
00:00:30.005 --> 00:00:35.381
-Ахх!Лазер бөлімінің
екінші хатшысын жіберіңіз!

9
00:00:35.421 --> 00:00:38.868
-Мен лазер бөлімінің
екінші хатшысымын. 

10
00:00:38.908 --> 00:00:41.541
Жалақы алмағанымызға 2 апта болды.

11
00:00:41.581 --> 00:00:43.368
-Барлығыңызға жалақы түседі.

12
00:00:43.408 --> 00:00:47.274
-Энди!Түскі ас уақыты.
Онда не істеп жатырсың?

13
00:00:47.314 --> 00:00:49.880
-Мама,мен бюрократия ойнап жатырмын!

14
00:00:49.920 --> 00:00:59.396
[музыка ойнауда]

15
00:00:59.436 --> 00:01:02.322
-Сәлеметсіз бе!Мен Эндрю Хитонмын,
ал сіз EconPop - 

16
00:01:02.362 --> 00:01:04.916
танымал мәдениет шөмелесінен 

17
00:01:04.956 --> 00:01:08.256
экономика инесін іздейтін және сосын сол
инені өзіңізге тығатын шоуды көріп отырсыз.

18
00:01:08.296 --> 00:01:10.256
Бала сүйгім келгенінің шамамен 80%-ын - 

19
00:01:10.296 --> 00:01:12.681
ата-анамның үйінен ескі
Леголарымды іздеуге себеп 

20
00:01:12.721 --> 00:01:15.477
тапқаныммен түсіндіремін.
Қалған 20%-ы махаббат, 

21
00:01:15.517 --> 00:01:17.598
салықтық жеңілдіктер және
олардың артық бүйректері.

22
00:01:17.638 --> 00:01:20.878
Жақында LEGO сарайлар мен
ғарыш кемесін жасаумен шектелмей, 

23
00:01:20.918 --> 00:01:23.555
ұзақ фильмдер түсіре бастады. 

24
00:01:23.595 --> 00:01:25.743
Өзімнің болашақ балаларыма
көрсеткім келетін  

25
00:01:25.783 --> 00:01:27.057
керемет фильм шықты.

26
00:01:27.097 --> 00:01:28.551
[музыка ойнауда]
-Құдай-ау,бұл ән маған ұнайды!

27
00:01:28.591 --> 00:01:34.767
‘Бәрі керемет,өз тобың болса,
бәрі керемет!’

28
00:01:34.807 --> 00:01:39.941
"Өз армандарыңды іске асырсаң,
бәрі керемет!"

29
00:01:39.981 --> 00:01:42.367
-Фильмдегі жауыз-«Президент Бизнес» 

30
00:01:42.407 --> 00:01:45.727
пен оның альтер эгосы «Лорд Бизнес»,
оны Уилл Фаррелл ойнады.

31
00:01:45.767 --> 00:01:48.089
Митт Ромни шаш үлгісі және
«Лорд Бизнес» атауларынан 

32
00:01:48.129 --> 00:01:51.336
бұл коммерцияға қарсы жасалған
шығар деген ойлауыңыз мүмкін, 

33
00:01:51.376 --> 00:01:54.108
бұл да,әрине,қарастыруға болатын
қызықты теория.Бірақ LEGO фильмі -

34
00:01:54.148 --> 00:01:57.039
қазірдің өзінде бірнеше
миллион доллар пайда тапқан, 

35
00:01:57.079 --> 00:01:59.039
балалар ойыншықтарының
өнім орналастыру 

36
00:01:59.079 --> 00:02:00.985
мен брендингі жасалған
екі сағаттық жарнама.

37
00:02:01.025 --> 00:02:04.927
Сонымен бірге,Президент Бизнес
корпорацияны басқарып қана қоймайды. 

38
00:02:04.967 --> 00:02:09.133
Ол сондай-ақ полицияны,үкіметті 
және дауыс беретін машиналарды басқарады.

39
00:02:09.173 --> 00:02:11.413
Ол бизнесмен емес,ол - Леголэндтегі 

40
00:02:11.453 --> 00:02:13.865
барлық адамның өмірін
басқарғысы келетін диктатор. 

41
00:02:13.905 --> 00:02:15.664
Бұл - фильмнің басты тақырыбы. 

42
00:02:15.704 --> 00:02:18.838
Орталықтандырылған жоспарлау
мен табиғи тәртіп салыстырылады.

43
00:02:18.878 --> 00:02:22.906
-Адамдар ылғи менің тәртібімді бұзады! 

44
00:02:22.946 --> 00:02:25.743
Бірақ мұны түзетудің бір жолын білемін! 

45
00:02:25.783 --> 00:02:29.971
Әр заттың өз орнында
болуын қамтамасыз етеді. 

46
00:02:30.011 --> 00:02:31.356
Әрқашан.

47
00:02:31.396 --> 00:02:34.350
-Орталықтандырылған жоспарлау-
бір адамның не сарапшылар тобының 

48
00:02:34.390 --> 00:02:37.762
күрделі жүйені не
бүкіл қоғамды басқаруы, 

49
00:02:37.802 --> 00:02:39.762
дәл Уилл Ферреллдің фильмдегі
кейіпкері тәрізді.

50
00:02:39.802 --> 00:02:41.841
Шынайы өмірде Уилл Ферреллді 

51
00:02:41.881 --> 00:02:43.205
автобус бағыты не 

52
00:02:43.245 --> 00:02:45.205
білім беру стандарты сияқты
істерді ұйымдастыруға шақырмаймыз. 

53
00:02:45.245 --> 00:02:48.530
Мұндай орталықтанған жоспарлауды
саясаткерлер мен шенеуніктер жасайды.

54
00:02:48.570 --> 00:02:51.304
Соңғы кезде ұлттық дискурста 

55
00:02:51.344 --> 00:02:53.304
«технократ» термині танымал.

56
00:02:53.344 --> 00:02:57.017
Технократтар-жай үлкен
көзілдірікті бюрократтар. 

57
00:02:57.057 --> 00:02:58.890
Оларды қалай атасақ та,
мұның басты идеясы- 

58
00:02:58.930 --> 00:03:00.850
сарапшылар шешімді
жалпы халыққа қалдырмай, 

59
00:03:00.890 --> 00:03:03.066
барлығын ұйымдастырып,
басқаруы керек.

60
00:03:03.106 --> 00:03:05.688
Ақылды адамдарға өздері білетін
саланы басқаруға мүмкіндік беру 

61
00:03:05.728 --> 00:03:07.587
ақылға қонымды, 

62
00:03:07.627 --> 00:03:10.251
әсіресе олар сәнді
көзілдірік кисе. 

63
00:03:10.291 --> 00:03:12.251
Бірақ бұл идеяның кемшін тұстары бар.

64
00:03:12.291 --> 00:03:15.747
-Қайырлы таң, пәтер!
Қайырлы таң, есік! 

65
00:03:15.787 --> 00:03:18.322
Қайырлы таң,қабырға!
Қайырлы таң,төбе мен қабат! 

66
00:03:18.362 --> 00:03:21.513
Жаңа күнді бастауға дайынбыз.
Дииидидидиди... 

67
00:03:21.553 --> 00:03:24.033
Ах,міне - «Өзіңді тауып, 

68
00:03:24.073 --> 00:03:26.854
өзіңді басқаларға жақсы көргізіп,
әрдайым бақытты болу» туралы нұсқаулық.

69
00:03:26.894 --> 00:03:29.367
-Орталықтан жоспарлау
спектрінің ең шеткі нүктесі- 

70
00:03:29.407 --> 00:03:33.148
Леголэндтегі Октан немесе
нақты өмірде фашистік және 

71
00:03:33.188 --> 00:03:35.349
коммунистік режимдегі
әміршіл экономикалар.

72
00:03:35.389 --> 00:03:38.464
Коммунистік Кеңес Одағы не КСРО 

73
00:03:38.504 --> 00:03:41.736
адамзат тарихындағы сарапшыларға
басқару рөлін берген, 

74
00:03:41.776 --> 00:03:44.695
ең үлкен,ең ауқымды тәжірибе болды. 

75
00:03:44.735 --> 00:03:46.695
Бұл өте сәтсіз аяқталды. 

76
00:03:46.735 --> 00:03:49.914
Зертханалық халат киген не галстук таққан
жігіттер жоғарыдан төмен қарай басқара алмайды екен, 

77
00:03:49.954 --> 00:03:53.703
әлем тым күрделі және
хаосқа толы болып шығады.

78
00:03:53.743 --> 00:03:56.762
Мұны істейміз деп өз
экономикаларын құлдыратты, 

79
00:03:56.802 --> 00:03:59.569
миллиондаған адамды өлтірді
және бір-біріне жабысатын 

80
00:03:59.609 --> 00:04:02.449
күрделі пластикалық
блоктарды жасай алмады. 

81
00:04:02.489 --> 00:04:05.160
LEGO фильміндегі бәсекелес және 

82
00:04:05.200 --> 00:04:08.452
ең соңында жеңімпаз болған
жүйенің аты-табиғи тәртіп.

83
00:04:08.492 --> 00:04:10.938
Бұл - адамдардың үлкен топтары 

84
00:04:10.978 --> 00:04:13.259
жоғарыдағы шенеуніктердің нұсқауынсыз, 

85
00:04:13.299 --> 00:04:14.796
үй салып, гаджет ойлап тауып, 

86
00:04:14.836 --> 00:04:16.918
магистральдарда өз көліктерін
жақсы жүргізе алады деген сөз.

87
00:04:16.958 --> 00:04:20.002
-Барлығыңыздың тепсе темір
үзетіндей қабілеттеріңіз бар! 

88
00:04:20.042 --> 00:04:23.197
Айтайын дегенім,бәрін үзіңіздер! 

89
00:04:23.237 --> 00:04:25.910
Бөлшектерді жойыңыз,
барлығын құлатыңыз, 

90
00:04:25.950 --> 00:04:29.295
өзіңіз жасай алатын заттарды ғана жасаңыз.
Өзіңізді қорғаңыз. 

91
00:04:29.335 --> 00:04:34.268
Президент Бизнестің бізді қатырғысы
келген жоспарына қарсы күресуіміз керек.

92
00:04:34.308 --> 00:04:36.986
-Шын мәнінде,әр адам
өз ісімен айналысқанда, 

93
00:04:37.026 --> 00:04:39.166
бір қарағанда хаос болып көрінеді, 

94
00:04:39.206 --> 00:04:42.253
бұл дирижерсіз жиналған кездейсоқ
оркестр сияқты жұмыс істейді. 

95
00:04:42.293 --> 00:04:44.377
Бұған қарапайым мысал:
заттардың бағасы.

96
00:04:44.417 --> 00:04:46.867
-Бұл 37$.
-Алақай! Тамаша!

97
00:04:46.907 --> 00:04:49.550
-Кеңес Одағында калькуляторы
мен есеп шоты бар адамдар 

98
00:04:49.590 --> 00:04:52.507
аяқ киімнің ең дұрыс бағасын
анықтауға тырысатын. 

99
00:04:52.547 --> 00:04:54.416
Кейде олар тым жоғары баға қоятын, 

100
00:04:54.456 --> 00:04:55.987
сөйтіп оны ешкім ала алмайтын.

101
00:04:56.027 --> 00:04:57.674
Көбіне олар тым
төмен баға қоятын: 

102
00:04:57.714 --> 00:04:59.301
дүкенге бірінші келген адамдар 

103
00:04:59.341 --> 00:05:01.919
аяқ киімнің барлығын сатып алып,
қалғандарын жалаңаяқ қалдыратын. 

104
00:05:01.959 --> 00:05:03.874
Әдетте біреу қателік жіберетін, 

105
00:05:03.914 --> 00:05:06.460
сөйтіп аяқ киімнің сол сыңарын
оңына қарағанда 2 есе аз шығаратын, 

106
00:05:06.500 --> 00:05:08.731
не тым көп аяқ киім жасап,
ал кірпіш аз жасайтын.

107
00:05:08.771 --> 00:05:11.139
Немесе байқамай кірпіштей
қатты аяқ киім жасайтын. 

108
00:05:11.179 --> 00:05:13.915
КСРО-да дұрыс баға қоюдың
қиын болғаны соншалық, 

109
00:05:13.955 --> 00:05:16.620
еңестік бюрократтар тіпті
АҚШ-тағы Sears-тің 

110
00:05:16.660 --> 00:05:19.300
каталогындағы бағаларды
көшіруге тырысқан.

111
00:05:19.340 --> 00:05:23.035
Бірақ бұл еш нәтиже бермеді.
Бүкіл жүйе 1980 жылдардың аяғында құлады. 

112
00:05:23.075 --> 00:05:24.766
Керісінше, нарықта 

113
00:05:24.806 --> 00:05:27.278
ешкім аяқ киімнің
бағасын белгілемейді. 

114
00:05:27.318 --> 00:05:29.301
Нарықта адамдар аяқ киім бағасын 

115
00:05:29.341 --> 00:05:31.448
сұраныс пен ұсыныс негізінде анықтайды.

116
00:05:31.488 --> 00:05:33.732
Сайып келгенде, 

117
00:05:33.772 --> 00:05:34.979
тұтынушылардың қалауы мен
қажеттілігіне байланысты 

118
00:05:35.019 --> 00:05:38.313
бәсекелес дүкендер,аймақтық айырмашылықтар,
әртүрлі брендтер және т.б. пайда болады. 

119
00:05:38.353 --> 00:05:40.766
Бұл нарықтық процесс-
табиғи тәртіптің мысалы; 

120
00:05:40.806 --> 00:05:43.318
мұнда өздігінен,бағыт-бағдарсыз 

121
00:05:43.358 --> 00:05:45.761
күн сайын сансыз
мәмілелер орын алады.

122
00:05:45.801 --> 00:05:47.736
АҚШ LEGO фильміндегі 

123
00:05:47.776 --> 00:05:49.227
Президент Бизнес не КСРО сияқты 

124
00:05:49.267 --> 00:05:52.621
толық әміршіл экономиканы
бастан кешірген емес. 

125
00:05:52.661 --> 00:05:54.826
Бірақ экономикамызда
орталықтандырылған жоспарлаудың 

126
00:05:54.866 --> 00:05:57.919
талас тудыратын біраз элементі бар:
азық-түлік пен қаржы, 

127
00:05:57.959 --> 00:06:00.636
энергетика мен білім беру,тұрғын үй мен
денсаулық сақтау салаларында мәселелер бар.

128
00:06:00.676 --> 00:06:02.773
Салықтың қалай айналатынын
еске түсіріңіз. 

129
00:06:02.813 --> 00:06:05.336
Ақшаңызды Вашингтонға жібересіз, 

130
00:06:05.376 --> 00:06:08.146
Вашингтондағы сарапшылар
әртүрлі лоббистермен кеңесіп, 

131
00:06:08.186 --> 00:06:11.135
ақшаны қалай жұмсау
керектігін шешеді, 

132
00:06:11.175 --> 00:06:13.347
содан кейін кішкентай ақша
мөлшерін нұсқаулықпен бірге 

133
00:06:13.387 --> 00:06:14.611
басқа адамдарға жібереді.

134
00:06:14.651 --> 00:06:16.962
Салықтар туған күніңізге
өзіңіз ұнатпайтын 

135
00:06:17.002 --> 00:06:21.323
дүкеннің сыйлық картасын
алғаныңыз сияқты жұмыс істейді, 

136
00:06:21.363 --> 00:06:23.255
бар айырмашылығы-салық сыйлық емес. 

137
00:06:23.295 --> 00:06:25.437
LEGO фильмінде әр түрлі жағдайдағы 

138
00:06:25.477 --> 00:06:27.195
әр түрлі адамдар көрсетілген.

139
00:06:27.235 --> 00:06:28.911
Болжам бойынша,
Орталық Зеландия тұрғындары 

140
00:06:28.951 --> 00:06:31.447
олардан алыс қашықтықта,үлкен 
мұнарада тұратын адамға қарағанда 

141
00:06:31.487 --> 00:06:33.697
сарайлардың қауіпсіздік
ережесін жақсырақ түсінеді. 

142
00:06:33.737 --> 00:06:36.088
Ескі батыстағы адамдар өздеріне 

143
00:06:36.128 --> 00:06:38.545
тамақтану орындарын бөлу заңының
қайсысы керектігін жақсы біледі.

144
00:06:38.585 --> 00:06:39.694
Орталықтан жоспарлаушылар 

145
00:06:39.734 --> 00:06:42.323
мұндай жергілікті жер
туралы ақпаратты білмейді. 

146
00:06:42.363 --> 00:06:44.551
Табиғи тәртіп - бұл сайып келгенде, 

147
00:06:44.591 --> 00:06:47.915
барлығына не істеу керектігін айтатын
бастықсыз,адамдардың төменнен жоғары 

148
00:06:47.955 --> 00:06:49.359
қарай орын алатын іс-әрекеттері арқылы 

149
00:06:49.399 --> 00:06:52.419
үйлестіру мен үйлесім жолын табуға
болады деген концепия.

150
00:06:52.459 --> 00:06:54.830
Табиғи тәртіп - гравитация не 

151
00:06:54.870 --> 00:06:56.751
Чак Норрис сияқты үлкен бейсаналы күш, 

152
00:06:56.791 --> 00:06:58.830
ол көбіне Гарвардтан келген
кейбір адамдардан гөрі 

153
00:06:58.870 --> 00:07:00.431
жақсырақ ақпарат жинайды. 

154
00:07:00.471 --> 00:07:03.412
Тіпті адам тілінің өзі
табиғи тәртіптен туындайды. 

155
00:07:03.452 --> 00:07:06.747
Сіздермен эсперанто тілінде
сөйлемеуімнің себебі де осы.

156
00:07:06.787 --> 00:07:10.883
[музыка ойнауда]