WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:07.933
[muzikë në sfond]

2
00:00:07.933 --> 00:00:09.799
- Përshëndejte!
Jam këtu për të takuar Pol Njumen.

3
00:00:09.799 --> 00:00:12.194
- A keni lënë takim?

4
00:00:12.194 --> 00:00:15.233
- Ah, po i dërgova një email,
dhe në Gmail,

5
00:00:15.233 --> 00:00:17.004
ftesa në kalendar është,
por ai nuk…

6
00:00:17.004 --> 00:00:19.713
- T'i hedhim një sy librit të takimeve? Hëm...

7
00:00:19.713 --> 00:00:24.265
- Nëse libri juaj analog lidhet me iCloud,
atëherë sigurisht... duhet të...

8
00:00:24.265 --> 00:00:26.412
- Nuk duket të jetë në libër.

9
00:00:26.412 --> 00:00:30.525
- Në rregull, shikoni, unë... ai tha, "po" në
Facebook dhe në Tinder,

10
00:00:30.525 --> 00:00:31.770
kështu që është në dijeni të ardhjes sime.

11
00:00:31.770 --> 00:00:34.768
- Nëse do të kishim një takim,
ai do të ishte në libër.

12
00:00:34.768 --> 00:00:37.871
- Në rregull, atëherë më duhen
vetëm 2 minuta nga koha e tij.

13
00:00:37.871 --> 00:00:39.930
Kam një ide vërtetë të mirë
për të ndihmuar të varfrit

14
00:00:39.973 --> 00:00:41.514
që nuk ka të bëjë me rritjen
e pagës minimale.

15
00:00:41.514 --> 00:00:42.369
Tani, para se të vazhdoj më tej…

16
00:00:42.369 --> 00:00:45.050
[një grua duke bërtitur]

17
00:00:45.050 --> 00:00:54.517
[muzikë në sfond]

18
00:00:54.581 --> 00:00:57.416
- Përshëndetje! Unë jam Endrju Hiton
dhe ju po ndiqni EconPop -

19
00:00:57.416 --> 00:01:00.079
shfaqja e cila do të eksplorojë konceptet e
ekonomiksit nga shembuj të kulturës popullore

20
00:01:00.079 --> 00:01:03.041
dhe do t'i prezantojë ato për ju.

21
00:01:03.041 --> 00:01:04.302
Ne jetojmë në një botë ku gjërat

22
00:01:04.302 --> 00:01:06.618
që duam janë të kufizuara.

23
00:01:06.618 --> 00:01:09.257
Qofshin lodra, sharra elektrike,
apo uiski,

24
00:01:09.257 --> 00:01:10.870
sasia e tyre është e kufizuar.

25
00:01:10.870 --> 00:01:12.619
Prandaj ekonomistët mbështeten fort

26
00:01:12.619 --> 00:01:14.619
në idenë e ofertës dhe kërkesës,

27
00:01:14.619 --> 00:01:18.299
për të kuptuar se sa kushtojnë
sharrat elektrike dhe uiski.

28
00:01:18.299 --> 00:01:20.382
Kjo ide është ilustruar në mënyrë të
mrekullueshme në filmin

29
00:01:20.382 --> 00:01:22.264
"The Hudsucker Proxy".

30
00:01:22.264 --> 00:01:24.709
Filmi tregon historinë e një
të riu miqësor

31
00:01:24.709 --> 00:01:25.956
nga një qytezë e vogël shumë e largët

32
00:01:25.973 --> 00:01:28.355
që u transferua në një qytet të madh
për të provuar fatin e tij.

33
00:01:28.404 --> 00:01:30.554
Ai i kapërcen sfidat me thjeshtësi
dhe elegancë,

34
00:01:30.571 --> 00:01:34.290
dhe natyrisht,
fiton zemrën e të dashurës së tij.

35
00:01:34.324 --> 00:01:35.371
Pasi bëhet president i
"Hudsucker Industries",

36
00:01:35.371 --> 00:01:37.752
Norvill Barns

37
00:01:37.752 --> 00:01:41.594
shpik rrethin "Hula" që kompania
e prodhon në masë.

38
00:01:41.594 --> 00:01:44.821
Në këtë montazh të mrekullueshëm, ku shohim
se si funksionon kërkesa dhe oferta,

39
00:01:44.821 --> 00:01:47.577
çmimi i lodrave bie dhe
më pas rritet ndjeshëm.

40
00:01:47.577 --> 00:01:49.843
Kërkesa dhe oferta funksionojnë
në këtë mënyrë:

41
00:01:49.843 --> 00:01:52.701
kur sasia e një produkti është e kufizuar
dhe shumë njerëz e dëshirojnë atë,

42
00:01:52.701 --> 00:01:54.090
atëherë çmimi rritet.

43
00:01:54.090 --> 00:01:57.491
Nëse më pak njerëz e dëshirojnë ose ka
më shumë në dispozicion, çmimi bie.

44
00:01:57.491 --> 00:01:59.879
Në këtë film, para se fëmijët
të zbulojnë kënaqësinë

45
00:01:59.879 --> 00:02:01.879
e këtij rrethi plastik rrotullues,

46
00:02:01.879 --> 00:02:04.783
çmimi i rrethit "hula" bie
ndjeshëm në dyqanet lokale.

47
00:02:04.783 --> 00:02:07.464
Ofertë ka, por kërkesa është e pakët.

48
00:02:07.464 --> 00:02:09.930
Pastaj, rrethi "hula"
kthehet në maninë e re -

49
00:02:09.930 --> 00:02:14.881
më shumë sesa Tamagoçi ose Nintendo,
ose ndonjë lodër tjetër të ngjashme.

50
00:02:14.881 --> 00:02:16.831
Tani ndodh rritja e çmimit.

51
00:02:16.831 --> 00:02:19.304
Por a nuk është lakmitare që
t'u shesësh këtyre fëmijëve

52
00:02:19.311 --> 00:02:21.834
një rreth plastik me
çmime të larta?

53
00:02:21.834 --> 00:02:23.778
Pse të mos vendoset
dhe ruhet një çmim i drejtë?

54
00:02:23.778 --> 00:02:25.778
Biznesmenë,
pse i urreni fëmijët?

55
00:02:25.778 --> 00:02:28.772
- Gjëja e mrekullueshme është se nuk
keni pse të vendosni çmime të larta!

56
00:02:28.772 --> 00:02:35.280
[muzikë në sfond]

57
00:02:35.280 --> 00:02:37.327
- Lajmi i mirë është se
oferta dhe kërkesa

58
00:02:37.327 --> 00:02:39.068
nuk shërbejnë vetëm për
përcaktimin e çmimeve.

59
00:02:39.068 --> 00:02:42.202
Ato gjithashtu i ndihmojnë prodhuesit të
vendosin mbi sasinë e prodhimit të një produkti.

60
00:02:42.202 --> 00:02:44.506
Le të themi se të gjithë janë
të dhënë pas një produkti të ri,

61
00:02:44.506 --> 00:02:45.936
siç është kafeja.

62
00:02:45.936 --> 00:02:49.040
Nëse çmimet rriten, më shumë restorante
dhe karburante moderne

63
00:02:49.040 --> 00:02:50.892
janë të vetëdijshme se shitja
e kafesë është fitimprurëse.

64
00:02:50.892 --> 00:02:53.436
Ndërsa më shumë biznese fillojnë
të shesin kafe moka,

65
00:02:53.436 --> 00:02:55.728
ata do të jenë duke konkuruar
me njëri-tjetrin për klientë,

66
00:02:55.728 --> 00:02:57.956
duke bërë që çmimet të jenë
në favorin tonë, të klientëve.

67
00:02:57.956 --> 00:03:00.282
Kështu që, të gjithë mund
të jemi energjik dhe vigjilentë.

68
00:03:00.282 --> 00:03:02.720
Në mungesë të ofertës dhe kërkesës,
do të ketë më pak kafe,

69
00:03:02.720 --> 00:03:05.644
kështu që do të duhej t'i merrnim energjitë tonë
përmes ushtrimeve dhe një gjumi të mjaftueshëm.

70
00:03:05.644 --> 00:03:07.464
Jo faleminderit!

71
00:03:07.464 --> 00:03:10.854
Çfarë ndodh nëse përpiqemi ta
mënjanojmë ligjin e ofertës dhe kërkesës?

72
00:03:10.854 --> 00:03:12.303
Le të marrim si shembull kostot e banesave.

73
00:03:12.303 --> 00:03:13.795
Ne të gjithë duam t'i ndihmojmë të varfrit,

74
00:03:13.795 --> 00:03:16.268
kështu që po sikur ta vendosnim vetë çmimin e
qirasë të një apartamenti,

75
00:03:16.268 --> 00:03:17.825
në vend që kjo të bëhej nga tregu?

76
00:03:17.825 --> 00:03:20.491
Tani, nëse burokratët vendosin çmime
shumë të larta për apartamentet,

77
00:03:20.491 --> 00:03:23.399
ato do të ishin tepër të shtrenjta dhe
askush nuk do t'i përballonte.

78
00:03:23.399 --> 00:03:26.394
Kështu që ato mbeten pa u shitur.
Natyrisht një ide e keqe.

79
00:03:26.394 --> 00:03:28.394
Nëse vendosin çmime shumë të ulta,

80
00:03:28.394 --> 00:03:30.589
apartamentet nuk do të jenë
fitimprurëse për qiradhënësit.

81
00:03:30.589 --> 00:03:32.346
Fat i keq për ju qiradhënës, apo jo?

82
00:03:32.346 --> 00:03:33.835
Epo, nëse kjo është e vërtetë,

83
00:03:33.835 --> 00:03:36.570
atëherë nuk do të ketë më një nxitje financiare
për të ndërtuar apartamente të reja,

84
00:03:36.570 --> 00:03:38.323
gjë që do të sjellë mungesë të banesave.

85
00:03:38.323 --> 00:03:39.556
Qiradhënësit nuk do të shpenzojnë para për të

86
00:03:39.556 --> 00:03:41.458
riparuar shtëpitë nga të cilat
po humbasin para.

87
00:03:41.458 --> 00:03:44.121
Dhe për pasojë do të keni lagje të varfra
dhe ju e dini çfarë sjellin këto?

88
00:03:44.121 --> 00:03:45.510
Vampirë.

89
00:03:45.510 --> 00:03:48.137
Oferta dhe kërkesa zbatohet gjithashtu
edhe për kostot e punës.

90
00:03:48.137 --> 00:03:50.137
Nëse ju jeni saldatori ose
marangozi i vetëm në qytet,

91
00:03:50.137 --> 00:03:52.840
shërbimet tuaja do të jenë shumë të kërkuara
dhe mund të vendosni çmime më të larta.

92
00:03:52.840 --> 00:03:54.840
Kjo do të tërheqë një numër të madh
saldatorësh

93
00:03:54.840 --> 00:03:56.114
dhe marangozësh të tjerë.

94
00:03:56.114 --> 00:03:58.260
Në të kundërtën,
nëse ka shumë portierë hoteli,

95
00:03:58.260 --> 00:04:00.112
atëherë nevoja për ashensor
do të bjerë ndjeshëm

96
00:04:00.112 --> 00:04:02.427
dhe paga e një portieri të zakonshëm
do të jetë më e ulët.

97
00:04:02.427 --> 00:04:04.542
Një kategori e cila pothuajse
gjithmonë kanë pagë

98
00:04:04.542 --> 00:04:06.834
të ulët janë njerëzit të cilët sapo
kanë hyrë në forcën punëtore.

99
00:04:06.834 --> 00:04:07.874
Në fillim të filmit,

100
00:04:07.874 --> 00:04:09.874
Norvill qëndron para
një zyre punësimi.

101
00:04:09.874 --> 00:04:11.874
Ai mezi pret të punojë
dhe është një djalë i mirë,

102
00:04:11.874 --> 00:04:13.153
por ka një problem -

103
00:04:13.153 --> 00:04:15.789
për çdo punë në nivel fillestar
përvoja është e domosdoshme.

104
00:04:15.789 --> 00:04:18.845
Si mund të kesh përvojë në
një punë në nivel fillestar?

105
00:04:18.845 --> 00:04:20.325
A duhet të sajosh një makinë kohë?

106
00:04:20.325 --> 00:04:23.338
Është e vështirë që punonjësit pa përvojë
të depërtojnë në tregun e punës,

107
00:04:23.338 --> 00:04:26.093
madje edhe për ata që kanë
mbaruar për fizikë kuantike.

108
00:04:26.093 --> 00:04:27.719
Duke qenë se Norvill nuk ka përvojë,

109
00:04:27.719 --> 00:04:30.358
ai e fillon karrierën në nivelin më të ulët
të karrierës, si nëpunës postar.

110
00:04:30.358 --> 00:04:32.941
- Dërgoje këtë lart në sekretari në katin e 3-të!
Urgjentisht!

111
00:04:32.941 --> 00:04:35.673
- Zarfi normal për kuponët e gjelbër,
zarfi i madh për kuponët e verdhë;

112
00:04:35.673 --> 00:04:37.365
pakot për kuponët e kuqërremtë.

113
00:04:37.365 --> 00:04:39.365
- Kjo është për Marvin Traubin. Shpejt, shpejt!

114
00:04:39.365 --> 00:04:42.193
- Nëse gabon ngjyrën e kuponit
ata të ulin pagën!

115
00:04:42.193 --> 00:04:45.467
- Mund ta marrim me mend se puna e
rëndomtë e Norvillit paguhet shumë pak.

116
00:04:45.467 --> 00:04:48.074
Po sikur të përpiqemi ta ndihmojmë
atë dhe të tjerët me të ardhura

117
00:04:48.074 --> 00:04:49.700
të ulëta duke caktuar një pagë minimale?

118
00:04:49.700 --> 00:04:51.472
Ideja që të gjithë duhet
të paguhen mjaftueshëm

119
00:04:51.472 --> 00:04:53.191
për një jetesë modeste, dhe jo më pak,

120
00:04:53.191 --> 00:04:55.485
është një nxitje e mirë me të
cilën jam plotësisht dakord.

121
00:04:55.485 --> 00:04:57.485
Por kjo është një çështje e ndërlikuar.

122
00:04:57.485 --> 00:04:59.698
Le të themi se kompania
gjeneron 2 dollarë fitime

123
00:04:59.698 --> 00:05:01.616
nga shërbimet e Norvillit në zyrën e postës.

124
00:05:01.616 --> 00:05:04.304
Nëse i kërkojmë kompanisë
që t'i paguajë 10 dollarë ora,

125
00:05:04.304 --> 00:05:06.596
ajo mund ta automatizojë punën
e tij për të ulur kostot

126
00:05:06.596 --> 00:05:08.596
ose të mos e punësojnë fare atë.

127
00:05:08.596 --> 00:05:11.091
Dhe jo të gjithë ata që janë në favor
të një page minimale më të lartë

128
00:05:11.091 --> 00:05:13.206
janë vërtet të dhënë pas
interesave të Norvillit.

129
00:05:13.206 --> 00:05:14.540
Imagjinoni këtë:

130
00:05:14.540 --> 00:05:17.070
disa korporata të mëdha lobojnë
në mënyrë aktive për një

131
00:05:17.070 --> 00:05:18.777
rritje të pagës minimale.

132
00:05:18.777 --> 00:05:21.702
Mendoni se kjo ndodh për shkak
se pasaniku me kostum dhe puro

133
00:05:21.702 --> 00:05:24.790
në katin e fundit të ndërtesës është
treguar zemërbutë? Aspak.

134
00:05:24.790 --> 00:05:27.618
Duke i detyruar të gjithë
që të rrisin koston e punës,

135
00:05:27.618 --> 00:05:30.627
konglomeratët e pasur
mund t'i falimentojnë

136
00:05:30.627 --> 00:05:32.347
tregtarët e vegjël të sharrave
elektrike dhe uiskit.

137
00:05:32.347 --> 00:05:37.489
- Konkurrenca po rritet, dhe ne
vazhdojmë të bëjmë punën e të tjerëve.

138
00:05:37.505 --> 00:05:39.619
- Në vitet 1920 dhe 1930
u miratuan një sërë

139
00:05:39.619 --> 00:05:41.831
ligjesh për pagat minimale që mbronin të
bardhët nga konkurrenca me racat e tjera

140
00:05:41.831 --> 00:05:43.831
që ishin të gatshme të punonim
për një pagë më të ulët.

141
00:05:43.831 --> 00:05:47.064
Në këtë mënyrë, këto masa sollën
papunësi tek punonjësit me ngjyrë.

142
00:05:47.064 --> 00:05:50.595
Më pak se 3% e fuqisë punëtore amerikanë
marrin një pagë minimale.

143
00:05:50.595 --> 00:05:52.398
Kjo nuk do të thotë se ata
janë më pak të rëndësishëm,

144
00:05:52.398 --> 00:05:55.161
por për të treguar se shumica e punëve me
pagë minimale nuk janë të përhershme,

145
00:05:55.161 --> 00:05:56.352
ato janë thjesht në nivel fillestar.

146
00:05:56.352 --> 00:05:58.550
Nëse e rrisim pagën minimale,

147
00:05:58.550 --> 00:06:01.298
njerëzit që me të vërtetë kanë nevojë
për qasje në tregun e punës,

148
00:06:01.298 --> 00:06:04.435
përballen me më shumë vështirësi
dhe mund të mos ia dalin.

149
00:06:04.435 --> 00:06:05.716
Kështu që, duhet të tregohemi shumë

150
00:06:05.716 --> 00:06:08.763
të kujdesshëm kur manipulojmë me ofertën
dhe kërkesën, për sa i përket punës.

151
00:06:08.763 --> 00:06:10.763
Oferta dhe kërkesa janë një mjet i dobishëm

152
00:06:10.763 --> 00:06:12.961
për të kuptuar
kompleksitetin e tregut,

153
00:06:12.961 --> 00:06:15.738
dhe megjithëse mund të miratojmë ligje
për të ndryshuar efektet e tyre,

154
00:06:15.738 --> 00:06:17.087
përpjekja për t'i pezulluar

155
00:06:17.087 --> 00:06:20.266
do të jetë po aq e efektshme sa përpjekja
për të kufizuar efektin e gravitetit.

156
00:06:20.266 --> 00:06:21.736
Pra, derisa të kemi një themel të fortë,

157
00:06:21.736 --> 00:06:24.182
manipulimi i tyre sjell pasoja.

158
00:06:24.182 --> 00:06:28.183
[muzikë në sfond]