WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:07.147
-Dobro veče, g. Bouvi!

00:00:07.187 --> 00:00:11.166
Slušaj, već smo u velikim
problemima sa EPA-om

00:00:11.206 --> 00:00:13.092
i ako ostanete tu, moraćemo

00:00:13.132 --> 00:00:16.843
da ispunimo gomilu međudimenzionalnih
trgovačkih obrazaca.

00:00:16.883 --> 00:00:21.793
Dakle, ako biste se mogli preseliti
u New Jersey ili možda Kanadu,

00:00:21.833 --> 00:00:24.226
učinili bi nam uslugu.

00:00:24.266 --> 00:00:26.709
-To bi trebalo da bude to,
hvala puno, Ray!

00:00:26.749 --> 00:00:33.997
-Jesi li ti Bog?

00:00:34.037 --> 00:00:40.182
-Pola sa mamine strane, ali nismo baš
religiozni po tom pitanju.

00:00:40.222 --> 00:00:44.120
Zaista idemo samo jednom ili dvaput
godišnje na velike praznike.

00:00:44.160 --> 00:00:50.284
-Onda... umri!

00:00:50.324 --> 00:00:59.358
[svira muzika]

00:00:59.398 --> 00:01:02.191
-Zdravo, ja sam Endru Hiton,
a ti gledaš EconPop -

00:01:02.231 --> 00:01:04.640
emisiju koja prebire kroz plast
sijena popularne kulture

00:01:04.680 --> 00:01:08.290
kako bi pronašla iglu ekonomije unutra.
I onda te ubode s njom.

00:01:08.330 --> 00:01:10.436
Duhovi! Oni su užasni.

00:01:10.476 --> 00:01:13.805
Dolaze nam noću u kuće, popiju
svo pivo mog cimera,

00:01:13.845 --> 00:01:15.209
ostavljaju prljave tanjire u sudoperu,

00:01:15.249 --> 00:01:17.276
a onda zaborave da spuste WC dasku.

00:01:17.316 --> 00:01:20.012
Duhovi su odgovorni za skoro sve stvari,

00:01:20.052 --> 00:01:21.609
koje iritiraju mog cimera,

00:01:21.649 --> 00:01:25.387
koji nepravedno krivi mene za ove očigledno
paranormalne smicalice.

00:01:25.427 --> 00:01:27.989
Ali to su duhovi. Pa, koga da zovem?

00:01:28.029 --> 00:01:40.098
[svira muzika]

00:01:40.138 --> 00:01:42.786
Tako je - mog prijatelja Džima!

00:01:42.826 --> 00:01:45.670
Džim me nikad ne gnjavi oko ostavljanja
posuđa u sudoperu.

00:01:45.710 --> 00:01:49.210
Takođe, voli Istjerivače duhova, koji je
jedan od mojih omiljenih filmova.

00:01:49.250 --> 00:01:51.307
Klasik iz 1980-ih koji istražuje

00:01:51.347 --> 00:01:54.541
ektoplazmu, sumerske bogove,
preduzetništvo

00:01:54.581 --> 00:01:57.289
i zamke previše revnih
vladinih regulatora.

00:01:57.329 --> 00:02:00.274
Preduzetništvo se odnosi
na opreznost za prilike,

00:02:00.314 --> 00:02:03.397
preuzimanje rizika, pronalaženje
inovativnih rješenja za probleme,

00:02:03.437 --> 00:02:05.715
i nadajući se, ostvare profit na kraju svega.

00:02:05.755 --> 00:02:06.817
Na početku filma,

00:02:06.857 --> 00:02:10.098
naši heroji su izuzetno
svjesni problema duhova.

00:02:10.138 --> 00:02:11.379
Ali oni ne rade ništa po tom pitanju

00:02:11.419 --> 00:02:14.218
jer su na udobnim i laganim akademskim poslovima.

00:02:14.258 --> 00:02:15.678
- Meni se lično svidio Univerzitet.

00:02:15.718 --> 00:02:16.983
Dali su nam novac i objekte -

00:02:17.023 --> 00:02:18.246
nismo morali ništa proizvoditi.

00:02:18.286 --> 00:02:19.636
Nikada nisi bio van fakulteta.

00:02:19.676 --> 00:02:20.963
Ne znaš kako je tamo.

00:02:21.003 --> 00:02:24.428
Radio sam u privatnom sektoru.
Očekuju rezultate.

00:02:24.468 --> 00:02:27.182
-Kada budu nasilno odbačeni
u privatni sektor,

00:02:27.222 --> 00:02:30.097
odlučuju rizikovati i pokrenuti
vlastitu kompaniju.

00:02:30.137 --> 00:02:33.380
Preuzimanje rizika je ključni
aspekt preduzetništva.

00:02:33.420 --> 00:02:35.078
Većina startap kompanija propada.

00:02:35.118 --> 00:02:37.668
Na primjer, moja ideja za

00:02:37.708 --> 00:02:39.668
kompaniju za jednokratne merdevine
je užasno propala.

00:02:39.708 --> 00:02:42.394
Ozbiljno - puno ljudi je umrlo.

00:02:42.434 --> 00:02:44.394
Pokrenuti biznis je rizik

00:02:44.434 --> 00:02:46.094
jer u većini slučajeva morate otići

00:02:46.134 --> 00:02:47.659
od onoga što je normalno i udobno

00:02:47.699 --> 00:02:49.383
za nešto što će vjerovatno propasti.

00:02:49.423 --> 00:02:51.324
To je takođe veliki finansijski rizik.

00:02:51.364 --> 00:02:54.105
Lik Dena Ajkrojda, Rej, stavlja svoju
kuću pod hipoteku

00:02:54.145 --> 00:02:56.282
kako bi dobio zajam za pokretanje
Istjerivača duhova.

00:02:56.322 --> 00:02:57.689
Da je posao propao,

00:02:57.729 --> 00:02:59.917
bankrotirao bi i izgubio sve.

00:03:00.035 --> 00:03:02.849
-Nikada nećeš požaliti zbog ovoga, Rej!

00:03:02.889 --> 00:03:05.718
- Roditelji su mi ostavili tu kuću.
Tamo sam rođen.

00:03:05.758 --> 00:03:06.932
-Nećeš izgubiti kuću.

00:03:06.972 --> 00:03:09.354
Danas svi imaju 3 hipoteke.

00:03:09.394 --> 00:03:12.032
-Nikome od momaka nije zagarantovan
prihod prvog dana,

00:03:12.072 --> 00:03:15.594
za razliku od preuzimanja poslova kao
zaposlenik u etabliranim firmama.

00:03:15.634 --> 00:03:18.605
Ali, veliki rizici mogu dovesti
do velikih nagrada.

00:03:18.645 --> 00:03:21.759
Ako bi posao uspio, zadržali bi profit.

00:03:21.799 --> 00:03:23.898
Istjerivači duhova su takođe inovatori.

00:03:23.938 --> 00:03:26.591
Rej i Egon izmišljaju uređaje
za hvatanje duhova.

00:03:26.631 --> 00:03:29.336
Bil Murej očajnički želi da spava
sa Sigorni Viver,

00:03:29.376 --> 00:03:31.990
i radi marljivo i kreativno ka tom cilju.

00:03:32.030 --> 00:03:36.019
Nekako se rađa potpuno nova industrija,
istjerivanje duhova.

00:03:36.059 --> 00:03:39.735
I radi! Oni zarađuju novac. I to puno!

00:03:39.775 --> 00:03:42.405
To ilustruje njihov prvi posao
istjerivanja duhova u hotelu

00:03:42.445 --> 00:03:46.063
važan i često konfuzan aspekt
tržišne ekonomije.

00:03:46.103 --> 00:03:49.169
Ne nagrađuje ljude za količinu
truda koji ulažu,

00:03:49.209 --> 00:03:51.454
već u vrijednosti koju stvaraju za druge.

00:03:51.494 --> 00:03:55.160
-5.000 dolara? Nisam imao pojma da će
biti toliko. Neću to platiti.

00:03:55.200 --> 00:03:57.942
-Pa, to je u redu. Možemo ga jednostavno
vratiti tamo, zar ne?

00:03:57.982 --> 00:03:59.468
- Pa, svakako možemo, Dr. Venkman.

00:03:59.508 --> 00:04:03.409
-Ne, ne, ne. U redu! Bilo šta!

00:04:03.449 --> 00:04:05.882
-Ekonomisti to zovu "subjektivna
vrijednost".

00:04:05.922 --> 00:04:09.267
To je razlog zašto sjajni dijamanti koštaju
više od kruha i vode.

00:04:09.307 --> 00:04:11.220
Nažalost po lovce duhova,

00:04:11.260 --> 00:04:13.580
njihova najveća prepreka je to
što nije bilo dovoljno kupaca

00:04:13.620 --> 00:04:16.861
da postane održivo preduzeće.
To je bila EPA.

00:04:16.901 --> 00:04:21.229
I, u manjoj mjeri, međudimenzionalni
sumerski Bog.

00:04:21.269 --> 00:04:24.273
Možda mislite da je to, općenito,
da je zlonamjerni super moćni entitet

00:04:24.313 --> 00:04:26.026
sklon uništavanju svijeta najgori,

00:04:26.066 --> 00:04:27.912
ali takođe treba imati na umu
da su lovci duhova

00:04:27.952 --> 00:04:29.912
zapravo uspjeli da pobijede Gozera,

00:04:29.952 --> 00:04:31.912
dok su samo zaustavili Woltera Peka.

00:04:31.952 --> 00:04:34.312
Vjerovatno trenutno podiže penziju.

00:04:34.352 --> 00:04:37.210
-Hoću da znam više o tome šta radite ovdje?

00:04:37.250 --> 00:04:39.932
Iskreno, bilo je mnogo ludih
priča u medijima

00:04:39.972 --> 00:04:43.086
i želimo da procijenimo svaki mogući
uticaj na životnu sredinu

00:04:43.126 --> 00:04:44.250
od Vaše djelovanja.

00:04:44.290 --> 00:04:47.717
-Volter Pek je avatar lukavih birokrata,

00:04:47.757 --> 00:04:50.930
ulizivačkih službenika EPA-e,
koje bi svako od nas rado ošamario.

00:04:50.970 --> 00:04:53.753
Njegov poslodavac, Agencija za
zaštitu životne sredine,

00:04:53.793 --> 00:04:56.686
osnovana je 1970. godine dekretom omiljenog
američkog predsjednika,

00:04:56.726 --> 00:05:00.175
Ričarda Niksona, kako bi
se suzbilo zagađenja.

00:05:00.215 --> 00:05:03.405
Ono što ekonomisti nazivaju
“negativnim eksternalijama”.

00:05:03.445 --> 00:05:06.006
Negativne eksternalije su kada
obavljate neku aktivnost

00:05:06.046 --> 00:05:09.178
koja nameće troškove nepovezanim
trećim licima.

00:05:09.218 --> 00:05:11.908
Recimo da protonski paketi korišteni
za hvatanje duhova,

00:05:11.948 --> 00:05:14.969
proizvode smog. To je
negativna eksternalija.

00:05:15.009 --> 00:05:18.366
Rješavanje negativnih eksternalija
odnosi se na kompromise.

00:05:18.406 --> 00:05:20.108
Ponekad ljudi govore o zagađenju

00:05:20.148 --> 00:05:22.900
kao da ga možemo imati ili ne.
I to je istina.

00:05:22.940 --> 00:05:26.686
Mogli bismo zabraniti svako zagađenje, kada
bismo zabranili sve automobile,

00:05:26.726 --> 00:05:28.586
traktore koji sakupljaju našu hranu,

00:05:28.626 --> 00:05:30.888
i elektrane koje proizvode našu struju.

00:05:30.928 --> 00:05:32.708
Nisam sklon da to uradim.

00:05:32.748 --> 00:05:34.624
Dakle, osim ako ne želimo da se
vratimo u srednji vek,

00:05:34.664 --> 00:05:36.215
gdje uzgajamo vlastite tikvice,

00:05:36.255 --> 00:05:38.859
koristimo golubove pismonoše da
doslovno isporučuju tvitove,

00:05:38.899 --> 00:05:42.094
i generalno umremo oko 35, biće dima.

00:05:42.134 --> 00:05:45.762
Moramo odlučiti: kako se najbolje nositi
s ovim kompromisima.

00:05:45.802 --> 00:05:48.471
Jedan od problema s EPA-om
je što mijenja jednačinu

00:05:48.511 --> 00:05:52.261
iz ekonomskih ustupaka, prema kriminalaci
naspram nekriminalaca.

00:05:52.301 --> 00:05:54.531
Pek ne prijeti samo da će oporezovati
lovce duhova

00:05:54.571 --> 00:05:56.909
za njihove emisije, on prijeti da će
ih strpati u zatvor.

00:05:56.949 --> 00:05:58.909
-Izvinite, ovo je privatno vlasništvo.

00:05:58.949 --> 00:06:00.909
-Isključite ovo. Isključite sve ovo.

00:06:00.949 --> 00:06:02.678
-Upozoravam Vas. Isključivanje ovih mašina

00:06:02.718 --> 00:06:04.003
bilo bi izuzetno opasno.

00:06:04.043 --> 00:06:06.524
-Reći ću Vam šta je opasno. Suočavate se sa
federalnim tužilaštvom

00:06:06.564 --> 00:06:08.866
za najmanje pola tuceta
ekoloških prekršaja.

00:06:08.906 --> 00:06:11.336
Sada, ili Vi isključite ove zrake
ili ćemo ih mi isključiti umjesto Vas!

00:06:11.376 --> 00:06:13.578
-Dalje, EPA propisi imaju tendenciju da se bave

00:06:13.618 --> 00:06:15.777
javnim zdravljem putem mikromenadžmenta.

00:06:15.817 --> 00:06:17.294
Jedno je da vlada kaže

00:06:17.334 --> 00:06:20.503
fabrike mogu proizvesti samo toliko
zagađivača u vazduhu ili rijeci.

00:06:20.543 --> 00:06:22.503
Druga je stvar reći im kako tačno

00:06:22.543 --> 00:06:24.782
moraju da se potrude da to postignu.

00:06:24.822 --> 00:06:27.105
Stvaranjem komplikovanih
pravila i propisa

00:06:27.145 --> 00:06:29.105
o tome kako preduzeća
moraju funkcionisati,

00:06:29.145 --> 00:06:31.546
koliko često moraju čistiti
određene komponente,

00:06:31.586 --> 00:06:34.470
koje vrste mašina mogu koristiti,
koje rastvarače itd.,

00:06:34.510 --> 00:06:37.769
rizikujemo da ugušimo preduzeća
da dođu do svojih,

00:06:37.809 --> 00:06:39.255
eventualno boljih rješenja,

00:06:39.295 --> 00:06:41.754
kako bi zadovoljili kvalitet javnog
zdravlja koji želimo postići.

00:06:41.794 --> 00:06:45.353
Na primjer, 1975. godine EPA je dala mandat

00:06:45.393 --> 00:06:48.094
katalizatorima na bazi platine
za sve automobile

00:06:48.134 --> 00:06:51.010
kako bi se osiguralo da ispunjavaju
određene smjernice o emisiji.

00:06:51.050 --> 00:06:53.722
Američki proizvođači automobila
favorizirali su ovaj pristup

00:06:53.762 --> 00:06:55.225
jer su već uložili tonu novca

00:06:55.265 --> 00:06:57.723
u razvoj samih katalitičkih pretvarača.

00:06:57.763 --> 00:07:00.424
Japanski proizvođači automobila
otišli su drugim putem,

00:07:00.464 --> 00:07:02.987
koristeći alternativnu, pristupačniju
tehnologiju.

00:07:03.027 --> 00:07:06.323
Njihovi automobili su već bili dovoljno dobri
da ispune smjernice EPA o emisiji,

00:07:06.363 --> 00:07:09.014
ali su ipak bili primorani da
usvoje katalizatore.

00:07:09.054 --> 00:07:12.705
Podizanjem cijena za američke kupce
automobila, smanjili su konkurenciju

00:07:12.745 --> 00:07:15.870
i, ironično, potošili su dragocjene
resursa u isto vrijeme.

00:07:15.910 --> 00:07:19.725
U filmu, EPA gasi Istjerivače
duhova i na taj način,

00:07:19.765 --> 00:07:22.897
oslobađa talas jezivih
sablasti širom grada.

00:07:22.937 --> 00:07:25.925
To je ono što ekonomisti nazivaju
"nenamjernim posljedicama".

00:07:25.965 --> 00:07:27.344
Na kraju, svi žele

00:07:27.384 --> 00:07:30.023
i čistije okruženje i inovacije.

00:07:30.063 --> 00:07:33.202
Pitanje je, u svijetu gdje sve ima cijenu,

00:07:33.242 --> 00:07:35.202
kako najbolje postići oboje?

00:07:35.242 --> 00:07:39.059
Što se mene tiče, sledeći put kada moj
stan preplave poltergajsti,

00:07:39.099 --> 00:07:43.873
koga ću da zovem? Ne EPA.
Istjerivače duhova.

00:07:43.913 --> 00:07:48.250
Ili, tačnije, Den Ajkrojda. On se
stvarno bavi tim stvarima.

00:07:48.290 --> 00:07:52.265
[svira muzika]