WEBVTT

00:00:01.050 --> 00:00:03.240
– Milton Fridman Xitoyga ekskursiya bilan borganda

00:00:03.240 --> 00:00:05.360
Xitoy delegatsiyasi unga o‘zlari ishlayotgan

00:00:05.360 --> 00:00:07.770
yangi kanal qurilishi loyihasini ko‘rsatadi.

00:00:07.770 --> 00:00:09.180
Fridman delegatsiyadan so'raydi:

00:00:09.180 --> 00:00:11.460
«Sizga savolim bor, nega odamlar kanalni

00:00:11.460 --> 00:00:12.810
kurak bilan qazishyapti?

00:00:12.810 --> 00:00:15.760
Nega yer ko'taruvchi mashinalar yoki
buldozerlardan foydalanmayapsiz?»

00:00:15.760 --> 00:00:17.610
Xitoy delegatsiyasi a'zosi javob beradi:

00:00:17.610 --> 00:00:19.590
«Agar biz katta mashinalardan foydalansak,

00:00:19.590 --> 00:00:21.580
ko'p ish o'rinlarini
yarata olmasdik».

00:00:21.580 --> 00:00:24.470
Fridman javob qaytaradi:
"Bu ish o'rinlari yaratish dasturi ekan-da.

00:00:24.470 --> 00:00:26.280
Men kanal qurmoqchisiz deb o'ylabman.

00:00:26.280 --> 00:00:28.680
Agar maqsad ish o'rinlari bo'lsa,
belkuraklar o'rniga

00:00:28.680 --> 00:00:29.970
ishchilarga qoshiq bering».

00:00:30.970 --> 00:00:34.490
Ish o'rinlari to'g'risida ko'pchilik,
ayniqsa siyosatchilar ko'p gapiradi.

00:00:34.770 --> 00:00:37.800
Ish o'rinlarini yaratish oson, deb aytishim mumkin.

00:00:37.800 --> 00:00:39.380
Lekin boylik yaratish qiyin.

00:00:39.380 --> 00:00:42.690
Masalan, biz barcha qishloq xo'jaligi
texnikalarini yo'q qilishimiz mumkin.

00:00:42.690 --> 00:00:45.690
Shunda bir kunda millionlab yangi
qishloq xo‘jaligi ish o‘rinlari yaratiladi,

00:00:45.690 --> 00:00:46.980
lekin menimcha, hech kim buni

00:00:46.980 --> 00:00:48.960
muammoning haqiqiy yechimi deb hisoblamaydi.

00:00:48.960 --> 00:00:51.730
Gap shundaki, iqtisodiy taraqqiyotga
biz ish o'rinlari

00:00:51.730 --> 00:00:54.600
yaratganimizda emas, - bu oson -
balki bizga kerak bo'lmagan

00:00:54.600 --> 00:00:57.450
ish o'rinlarini yo'q qilganimizda erishiladi.

00:00:57.450 --> 00:01:00.050
100 yil oldin aholining 40% dan ortig'i
u yoki bu turdagi

00:01:00.050 --> 00:01:02.610
qishloq xo'jaligi ishlari
bilan shug'ullangan.

00:01:02.610 --> 00:01:05.280
Bugungi kunda bu 2 % dan kam,
ammo qishloq xo‘jaligi

00:01:05.280 --> 00:01:06.960
ishlab chiqarishi mexanizatsiyalash va

00:01:06.960 --> 00:01:09.970
barcha turdagi qishloq xo‘jaligi texnikasi
ixtirosi tufayli ko'paygan.

00:01:09.970 --> 00:01:12.190
Qishloq xo'jaligidagi
ish o'rinlariga nima bo'ldi?

00:01:12.190 --> 00:01:15.420
Mexanizatsiyalash sababli qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarini arzonlashdi,

00:01:15.420 --> 00:01:17.310
endi odamlar oziq-ovqatga kamroq va

00:01:17.310 --> 00:01:19.450
boshqa narsalarga ko'proq
sarflashlari mumkin.

00:01:19.450 --> 00:01:22.410
Insoniyat taraqqiyotining mohiyati
o'zimiz istagan narsani

00:01:22.410 --> 00:01:25.230
ishlab chiqarish uchun cheklangan
resurslarni, ayniqsa

00:01:25.230 --> 00:01:27.360
inson mehnatini tejash orqali ish o'rinlarini

00:01:27.360 --> 00:01:29.790
yo'q qilish qobiliyatimizda mujassamlashgan.

00:01:29.790 --> 00:01:31.700
Albatta, innovatsiyalar
birdaniga yaratilmaydi.

00:01:31.700 --> 00:01:33.000
Ular asta-sekin yaratiladi.

00:01:33.000 --> 00:01:35.970
Barcha texnologik innovatsiyalar
ishchilarni yangi ko'nikmalarni

00:01:35.970 --> 00:01:37.680
o'rganishga majbur qilib, ba'zilarini

00:01:37.680 --> 00:01:39.940
ma'lum vaqt davomida ishsiz
ham qoldirishi mumkin.

00:01:39.940 --> 00:01:41.700
Ishsizlik yomon bo'lsa-da,

00:01:41.700 --> 00:01:43.770
alternativa bundan ham yomonroq.

00:01:43.770 --> 00:01:45.720
Mehnatning ushbu o'zgarishlari –

00:01:45.720 --> 00:01:47.190
iqtisodiy taraqqiyotning narxi.

00:01:47.190 --> 00:01:50.280
Ularni bekor qilsak, taraqqiyotni, innovatsiyani,

00:01:50.280 --> 00:01:52.020
qashshoqlikni kurashni
to'xtatgan bo'lamiz.

00:01:52.020 --> 00:01:54.450
Ish o'rinlarining yo'q qilinishi
yoshlarga kelajakda

00:01:54.450 --> 00:01:56.550
yangi ishlar qayerda bo'lishiga
signal beradi.

00:01:56.550 --> 00:01:59.040
Bir paytlar qishloq xo‘jaligida bo‘lgan
eski ish o‘rinlari o‘rniga

00:01:59.040 --> 00:02:00.570
yangi ishlar paydo bo‘ldi.

00:02:00.570 --> 00:02:03.460
20-asr davomida biz
qishloq xo'jaligi ish o'rinlaridan

00:02:03.460 --> 00:02:05.370
ishlab chiqarish, xizmat ko'rsatish,

00:02:05.370 --> 00:02:07.280
yuqori malakali ish o'rinlari
iqtisodiyotiga aylandik,

00:02:07.280 --> 00:02:09.990
bozor signallari esa odamlarga
qaysi ko'nikmalarni kerakligini

00:02:09.990 --> 00:02:11.970
va kelajakda yangi ish joylari

00:02:11.970 --> 00:02:13.290
qayerda bo'lishini aytib beradi.

00:02:13.290 --> 00:02:15.600
Davlat hokimiyatida bunday signallar mavjud emas.

00:02:15.600 --> 00:02:18.510
Darhaqiqat, davlatning ko'plab
ish o'rinlarini yaratish dasturlari

00:02:18.510 --> 00:02:20.460
bozor iste'molchining ehtiyojini emas, balki

00:02:20.460 --> 00:02:23.500
siyosatchilarning ehtiyojlarini
qondirish uchun yaratiladi.

00:02:23.500 --> 00:02:25.660
Davlat ko'plab ish o'rinlari yarishi mumkin,

00:02:25.660 --> 00:02:28.530
ammo boylik keltiradigan ish o'rinlarini
yarata olmaydi.

00:02:28.530 --> 00:02:30.240
Agar shunday
ish o'rinlari kerak bo'lsa,

00:02:30.240 --> 00:02:33.510
unda Bill Geyts yoki Stiv Jobs kabi
boylik yaratish va

00:02:33.510 --> 00:02:36.570
mazmunli ish o'rinlarini ko'paytirishni
biladigan odamlar kerak.

00:02:36.570 --> 00:02:39.180
Insoniyat tarixidagi ish o'rinlarini yaratuvchi eng zo'r dastur

00:02:39.180 --> 00:02:41.860
bu erkin bozor va tadbirkorlikdir.

00:02:41.860 --> 00:02:45.030
[musiqa sadosi] Ko'proq tomosha qiling.