WEBVTT

00:00:01.050 --> 00:00:03.240
Milton Fridman Çinə səfərə getmişdi.

00:00:03.240 --> 00:00:04.860
Oradakı Çin nümayəndə heyəti ona

00:00:04.860 --> 00:00:07.770
yeni tikilən su kanalı
layihəsini göstərdi.

00:00:07.770 --> 00:00:08.880
Fridman nümayəndə heyətinə sual verdi:

00:00:08.880 --> 00:00:11.460
"Soruşa bilərəm, niyə bu kanalı adamlar

00:00:11.460 --> 00:00:12.810
bel ilə qazır?

00:00:12.810 --> 00:00:15.360
Niyə torpaq daşıyan maşınlar
və buldozerlərdən istifadə etmirsiniz?"

00:00:15.360 --> 00:00:17.310
Çin nümayəndə
heyətindən biri cavab verdi:

00:00:17.310 --> 00:00:19.590
"Əgər iri texnikadan istifadə etsəydik,

00:00:19.590 --> 00:00:21.780
bu qədər iş yeri yarada bilməzdik."

00:00:21.780 --> 00:00:24.270
Fridman dedi:
"Aaa, deməli bu iş proqramı imiş.

00:00:24.270 --> 00:00:26.280
Mən elə bilirdim ki,
siz kanal tikmək istəyirsiniz.

00:00:26.280 --> 00:00:28.680
Əgər məqsədiniz iş yeri yaratmaqdırsa,

00:00:28.680 --> 00:00:29.970
onların bellərini alın, qaşıq verin."

00:00:30.970 --> 00:00:34.490
İş yeri yaratmaq bir çox insanın,
xüsusən siyasətçilərin dilindədir.

00:00:34.770 --> 00:00:37.800
Mən deyərdim ki, iş yeri yaratmaq asandır.

00:00:37.800 --> 00:00:40.380
Çətin olan sərvət yaratmaqdır.

00:00:40.380 --> 00:00:42.990
Məsələn, biz bütün kənd təsərrüfatı
texnikasını məhv edə bilərik.

00:00:42.990 --> 00:00:45.690
Bu, bir gecədə milyonlarla
yeni kənd təsərrüfatı iş yeri yaradardı,

00:00:45.690 --> 00:00:46.980
amma düşünmürəm ki, kimsə bunu

00:00:46.980 --> 00:00:48.960
problemlərimizin həlli hesab edir.

00:00:48.960 --> 00:00:51.730
Buradakı əsas fikir
odur ki, iqtisadi tərəqqi

00:00:51.730 --> 00:00:54.600
təkcə iş yeri yaratmaqla deyil – bu asandır

00:00:54.600 --> 00:00:57.450
artıq ehtiyac olmayan iş yerlərini
aradan qaldırmaqla əldə edilir.

00:00:57.450 --> 00:01:00.050
100 il əvvəl əhalinin 40%-dən çoxu

00:01:00.050 --> 00:01:02.610
kənd təsərrüfatı ilə məşğul idi.

00:01:02.610 --> 00:01:05.280
Bu gün bu rəqəm 2%-dən aşağıdır,
amma kənd təsərrüfatı istehsalı

00:01:05.280 --> 00:01:06.960
mexanikləşdirmə və müxtəlif

00:01:06.960 --> 00:01:09.370
kənd təsərrüfatı texnikalarının
icadı sayəsində partlayış yaşayıb.

00:01:09.370 --> 00:01:12.190
Bəs o köhnə kənd
təsərrüfatı işlərinə nə oldu?

00:01:12.190 --> 00:01:15.420
Texnikalaşma nəticəsində kənd
məhsulları ucuzlaşdıqca, insanlar

00:01:15.420 --> 00:01:17.310
pullarının daha az hissəsini
qidaya xərcləməli oldular

00:01:17.310 --> 00:01:20.250
və pullarını başqa
məhsullara sərf edə bildilər.

00:01:20.250 --> 00:01:22.410
İnsan tərəqqisinin hekayəsi,

00:01:22.410 --> 00:01:25.830
ən qiymətli resurs olan
insan əməyinə qənaət etməklə

00:01:25.830 --> 00:01:28.260
istədiyimiz məhsulları istehsal

00:01:28.260 --> 00:01:29.790
edə bilməyimizdir.

00:01:29.790 --> 00:01:31.200
Təbii ki, yeni ixtiralar birdən baş vermir.

00:01:31.200 --> 00:01:33.000
Onlar zamanla tədricən baş verir.

00:01:33.000 --> 00:01:35.970
Hər texnoloji yenilik
işçilərin yeni bacarıqlar

00:01:35.970 --> 00:01:37.680
öyrənməsini tələb edir, və bəziləri

00:01:37.680 --> 00:01:39.640
müəyyən müddət üçün işsiz qala bilər.

00:01:39.640 --> 00:01:41.700
Bu işsizlik pis olsa da,

00:01:41.700 --> 00:01:43.770
alternativlər daha pisdir.

00:01:43.770 --> 00:01:45.720
Bu əmək keçidləri iqtisadi tərəqqinin

00:01:45.720 --> 00:01:47.190
dəyəri olaraq qarşımıza çıxır.

00:01:47.190 --> 00:01:50.280
Bunların qarşısını almaq,
inkişafı, ixtiranı və yoxsulluğun

00:01:50.280 --> 00:01:52.020
azalmasını əngəlləmək demək olardı.

00:01:52.020 --> 00:01:54.450
İş yerlərinin yox olması həm də gənclərə

00:01:54.450 --> 00:01:56.550
gələcəyin işlərinin harada
olacağına dair siqnal verir.

00:01:56.550 --> 00:01:59.040
Yeni işlər, kənd təsərrüfatındakı

00:01:59.040 --> 00:02:00.570
köhnə işlərin yerini aldı.

00:02:00.570 --> 00:02:02.460
20-ci əsr ərzində biz

00:02:02.460 --> 00:02:05.370
kənd təsərrüfatı
işlərindən sənaye işlərinə,

00:02:05.370 --> 00:02:07.280
oradan xidmət sektoruna,
sonra isə bilik əsaslı işlərə keçdik.

00:02:07.280 --> 00:02:09.990
Bazar siqnalları insanlara

00:02:09.990 --> 00:02:11.970
hansı bacarıqlara
sərmayə yatırmalı olduqlarını,

00:02:11.970 --> 00:02:13.890
və gələcəyin yeni işlərinin
harada olacağını göstərə bilər.

00:02:13.890 --> 00:02:15.600
Hökumətlərin belə siqnalları yoxdur.

00:02:15.600 --> 00:02:18.510
Əslində bir çox hökumət
məşğulluq proqramları

00:02:18.510 --> 00:02:20.460
siyasətçilərin ehtiyaclarını
qarşılamağa yönəlib,

00:02:20.460 --> 00:02:22.500
bazardakı istehlakçıların deyil.

00:02:22.500 --> 00:02:24.660
ökumətlər iş yaratmaqda yaxşıdırlar,

00:02:24.660 --> 00:02:28.530
amma dəyər yaradan işlər
yaratmaqda yaxşı deyillər.

00:02:28.530 --> 00:02:30.240
Əgər məqsədiniz dəyərli işlərdirsə,

00:02:30.240 --> 00:02:33.510
Bill Qeyts və ya Stiv Cobs kimi
dəyər yarada bilən və mənalı

00:02:33.510 --> 00:02:36.570
işlər qura bilən
insanlara ehtiyacınız var.

00:02:36.570 --> 00:02:39.180
İnsan tarixində ən yaxşı
iş yaratma proqramı

00:02:39.180 --> 00:02:41.860
azad bazardır və onun
yaratdığı sahibkarlıqdır.

00:02:41.860 --> 00:02:45.030
[yumşaq musiqi səslənir] Daha çoxuna baxın.