WEBVTT

00:00:03.370 --> 00:00:06.540
[весела музика]

00:00:09.480 --> 00:00:11.990
- Нов Зеланд е модерна земја во развој

00:00:11.990 --> 00:00:14.060
која е позната по својот спектакуларен пејсаж.

00:00:17.960 --> 00:00:20.910
Голем дел од овој пејсаж го населуваат
домашни животни.

00:00:20.910 --> 00:00:23.130
[овци блеат]

00:00:23.130 --> 00:00:25.850
- На оваа фарма живаеа некаде помалку од 4000 овци.

00:00:25.850 --> 00:00:27.740
и помалку од 400 крави кои трчаат наоколу.

00:00:27.740 --> 00:00:29.980
Животните се постојано надвор.

00:00:29.980 --> 00:00:32.500
Ова е слободно одгледување
отворен простор, здраво е.

00:00:34.310 --> 00:00:36.700
- Земјоделието не само што има
долгодишна историја

00:00:36.700 --> 00:00:37.900
овде во Нов Зеланд.

00:00:37.900 --> 00:00:40.790
Денес, земјоделието е успешна
и примарна индустрија.

00:00:44.780 --> 00:00:47.630
Во последните неколку декади
оваа земја поминуваше

00:00:47.630 --> 00:00:48.930
низ многу тешкотии.

00:00:49.910 --> 00:00:51.290
Многумина ги загубија своите работи.

00:00:52.810 --> 00:00:56.870
Луѓето, животните, земјиштето
и водните патишта беа во криза.

00:00:58.150 --> 00:01:00.460
[драматична музика]

00:01:00.460 --> 00:01:02.200
- Многу животи беа уништени

00:01:02.200 --> 00:01:03.610
и сите многу страдаа.

00:01:03.610 --> 00:01:05.420
Поминавме низ голема мака и болка

00:01:05.420 --> 00:01:06.980
и голеm гнев.

00:01:06.980 --> 00:01:08.280
Неколку мои блиски пријатели

00:01:08.280 --> 00:01:10.500
загубија се поради тешки времиња што нависнаа

00:01:10.500 --> 00:01:11.710
и беше навистина тешко.

00:01:13.370 --> 00:01:14.780
- Земјата беше во криза

00:01:14.780 --> 00:01:18.440
и беше јасно дека мора да се направи
нешто драстично.

00:01:18.440 --> 00:01:21.250
Жителите на Нов Зеланд
попознати уште како Кивис,

00:01:21.250 --> 00:01:24.840
превзедоа строги чекори
за да ја спречат спиралата на опаѓање

00:01:24.840 --> 00:01:26.520
и беа изгласани беа храбри реформи.

00:01:29.330 --> 00:01:30.860
Кога стоите тука на оваа земја,

00:01:30.860 --> 00:01:33.560
не можете а да не се чудите на природната убавина.

00:01:33.560 --> 00:01:35.630
Навистина е прекрасна.

00:01:35.630 --> 00:01:37.770
Тешко е да се замисли дека пред 30 години

00:01:37.770 --> 00:01:40.660
Нов Зеланд беше на врвот
на економска пропаст.

00:01:40.660 --> 00:01:50.390
[драматична музика]

00:01:52.520 --> 00:01:55.130
- Јас сум Јохан Норберг и јас сум овде
во оваа прекрасна земја

00:01:55.130 --> 00:01:57.250
да ви раскажам како знам за Кивите

00:01:57.250 --> 00:02:00.180
го фатија волот за рогови,
ја реформираа својата земја

00:02:00.180 --> 00:02:02.910
и станаа вистински пiонери во светот.

00:02:02.910 --> 00:02:05.500
[тивка музика]

00:02:06.340 --> 00:02:09.150
- Нов Зеланд е поранешна британска колонија

00:02:09.150 --> 00:02:11.580
и Обединетото Кралство им стана еден
од најголемите трговски партнери.

00:02:14.770 --> 00:02:16.730
До 1950 година, луѓето овде имаа

00:02:16.730 --> 00:02:18.940
еден од најголемите приходи во целиот свет.

00:02:20.040 --> 00:02:22.370
Нов Зеланд беш клучен земјоделски извозник

00:02:22.370 --> 00:02:25.890
за Британското Кралство,
и Обединетото Кралство досега

00:02:25.890 --> 00:02:27.430
беше главниот пазар на Нов Зеланд.

00:02:31.170 --> 00:02:33.470
[жива музика на гитара]

00:02:33.470 --> 00:02:36.990
Ранчот на Кашмор се простира на
северниот дел од Нов Зеланд.

00:02:39.020 --> 00:02:42.660
Семејството на Бил Кашмор
работел на земјиштето со генерации.

00:02:44.920 --> 00:02:48.650
- Да, значи овој имот
има речиси околу 2023 хектари.

00:02:50.890 --> 00:02:53.920
Нашиот приход околу 40% доаѓа од овците,

00:02:55.960 --> 00:02:59.400
15% е од волна а преостанатото од добиток.

00:03:01.870 --> 00:03:02.810
имам два сина.

00:03:02.810 --> 00:03:05.380
Роберт управува со домашните
фармерски активности.

00:03:08.910 --> 00:03:11.770
- Нов Зеланд е остров на имигранти

00:03:11.770 --> 00:03:14.210
каде осиромашените работници
превзеле голем ризик

00:03:14.210 --> 00:03:16.450
со надеж за подобар живот.

00:03:16.450 --> 00:03:18.710
Како многумина, семејството на Бил Кашмор

00:03:18.710 --> 00:03:21.110
се пресели од далечната Англија сонувајќи дека

00:03:21.110 --> 00:03:23.800
ќе имаат свое земјиште
и ќе добијат нови можности.

00:03:25.430 --> 00:03:28.020
- Вилијам Кешмор беше првиот
член од нашето семејство

00:03:28.020 --> 00:03:29.020
кој овде се пресели.

00:03:29.020 --> 00:03:31.430
Тој беше мојот пра-прадедо.

00:03:31.430 --> 00:03:34.360
Тој дошол тука како млад човек,
иако немаше ниту патишта, ниту ништо.

00:03:35.210 --> 00:03:37.710
Тие го сечеа и мелеа дрвото
за да создадат една нова нација

00:03:38.750 --> 00:03:41.100
и потоа почнаа да одгледуваат стока.

00:03:41.100 --> 00:03:43.360
Растеа сѐ повеќе и повеќе.

00:03:44.650 --> 00:03:47.230
[тивка музика]

00:03:48.210 --> 00:03:50.770
- Бил порасна работејќи на фармата

00:03:50.770 --> 00:03:53.280
и некаде на крајот на дваесетите година
ја запозна својата идна сопруга.

00:03:54.280 --> 00:03:56.040
- Не потекнував од фармерско семејство.

00:03:56.040 --> 00:03:58.470
Пораснав во фармерски град.

00:03:58.470 --> 00:04:01.440
Тука живеам веќе 34 години и ...

00:04:01.440 --> 00:04:02.660
- Не можам да ја натерам да се преселиме.

00:04:02.660 --> 00:04:03.950
[сите се смеат]

00:04:03.950 --> 00:04:04.780
- Убаво ми е тука.

00:04:05.790 --> 00:04:07.960
- Кога Бил и неговата сопруга
ја превзедоа фармата,

00:04:07.960 --> 00:04:09.780
главниот трговски партнер на Нов Зеланд

00:04:09.780 --> 00:04:12.150
сѐ уште било Обединетото Кралтво.

00:04:12.150 --> 00:04:14.550
- Порано, се продававме во Обединетото Кралство,

00:04:14.550 --> 00:04:16.480
знаете, татко ми и дед ми велеа

00:04:16.480 --> 00:04:18.470
дека се оди за Англија.

00:04:19.640 --> 00:04:22.690
- Но во седумдесетите години сето ова се промени

00:04:22.690 --> 00:04:26.580
кога Англија стана дел од
Европската економска заедница.

00:04:26.580 --> 00:04:29.470
Ова значеше дека преку ноќ, Нов Зеланд го загуби

00:04:29.470 --> 00:04:32.190
привилегираниот трговски статус со Англија.

00:04:33.340 --> 00:04:35.470
Како резултат, владата во Нов Зеланд

00:04:35.470 --> 00:04:38.890
се обиде да ја стабилизира економијата
со субвенции за фармерите.

00:04:41.770 --> 00:04:43.420
- Но, ние всушност имавме загарантирани цени

00:04:43.420 --> 00:04:45.630
што ги добивавме за одрeдени работи од владата.

00:04:45.630 --> 00:04:49.550
И дојде до момент кога
една третина од нашиот приход

00:04:49.550 --> 00:04:51.760
беше финансиран од централната влада.

00:04:53.530 --> 00:04:55.290
Сега би сакал да ви раскажам
за она што јас го нарекувам

00:04:55.290 --> 00:04:59.000
" Субвенционирање по грло овца",
каде на фармерите им беше даден

00:04:59.000 --> 00:05:00.730
еден долар по грло овца
мислам барем за мене, или

00:05:00.730 --> 00:05:03.930
50 центи или нешто слично и беше катастрофа.

00:05:03.930 --> 00:05:07.470
Бидејќи колку што повеќе трчаш,
ти плаќаат повеќе пари

00:05:07.470 --> 00:05:09.890
ама не значеше

00:05:09.890 --> 00:05:12.480
дека квалитетот на производството
беше подобар,

00:05:12.480 --> 00:05:13.830
или дека беше подобро за животната средина

00:05:13.830 --> 00:05:16.590
посебно ако... иамте пренатрпупано
маргиналното земјиште?

00:05:16.590 --> 00:05:17.510
Не, воопшто не беше.

00:05:19.890 --> 00:05:22.740
- На почетокот на осумдесетите години,
им стана јасно на фармерите

00:05:22.740 --> 00:05:24.730
дека програмата за субвенционирање
не е во корист

00:05:24.730 --> 00:05:26.050
на нивните интереси.

00:05:28.340 --> 00:05:31.160
Во 1984 година, беше избрана нова влада

00:05:31.160 --> 00:05:33.860
што драматично ја реформираше
економијата на земјата.

00:05:35.870 --> 00:05:39.730
Речиси преку ноќ, беа отстранети сите субвенции

00:05:39.730 --> 00:05:41.520
Фармерите ја поддржуваа оваа реформа,

00:05:41.520 --> 00:05:43.730
само доколку, се отстранеа и трговските бариери

00:05:43.730 --> 00:05:45.380
во исто време.

00:05:45.380 --> 00:05:48.110
На овој начин, цената
на опремата можеше да се намали

00:05:48.110 --> 00:05:50.860
и фармерите може да имаат пристап
и до светските пазари.

00:05:52.470 --> 00:05:54.720
- Се отстранија сите
субвенции за земјоделството.

00:05:56.290 --> 00:05:59.230
Така, нашиот приход опадна
за 30% преку ноќ, наеднаш.

00:06:02.160 --> 00:06:04.830
- Промените се случија многу брзо
за фармерите од Нов Зеланд

00:06:04.830 --> 00:06:06.420
и силно ги погодија

00:06:06.420 --> 00:06:10.020
Се зголемија каматните стапки,
опадна цената на недвижностите,

00:06:10.020 --> 00:06:12.590
субвенциите беа одеднаш елиминирани.

00:06:13.900 --> 00:06:15.870
Беше потребно да се направат вакви промени,

00:06:15.870 --> 00:06:18.860
ама тоа не им го олесни животот
на фармерите како Бил.

00:06:20.020 --> 00:06:21.340
- Сѐ се случуваше толку брзо

00:06:21.340 --> 00:06:23.550
што човек едвај се навикнуваше на една мерка

00:06:23.550 --> 00:06:25.040
кога веднаш се појавуваше друга мерка.

00:06:26.540 --> 00:06:28.160
Тие беа навистина страшно тешки времиња.

00:06:28.160 --> 00:06:29.960
Беше макотрпно, ама бевме решителни

00:06:32.220 --> 00:06:34.600
- За многумина, одлуката беше јасна.

00:06:34.600 --> 00:06:38.400
Приспособете се на новата економска реалност
или кажете и чао на фармата.

00:06:40.230 --> 00:06:42.080
- Ама потоа, работите стануваа подобри.

00:06:43.110 --> 00:06:46.150
[жива музика]

00:06:46.150 --> 00:06:47.440
Почнавме да правиме комбинација на нештата.

00:06:47.440 --> 00:06:49.260
Користевме добра генетика,

00:06:49.260 --> 00:06:51.870
користевме подобри практика за менаџирање.

00:06:51.870 --> 00:06:53.920
Истиот број овци, истиот број крави,

00:06:53.920 --> 00:06:56.620
ама сега произведуваа 30-50% повеќе.

00:06:59.480 --> 00:07:00.830
- Во Нов Зеланд

00:07:00.830 --> 00:07:03.280
фамерите кои успеаја
да ја задржат својата земја

00:07:03.280 --> 00:07:05.720
можеа да се натпреваруваат
на меѓународните пазари

00:07:05.720 --> 00:07:06.780
како никогаш претходно.

00:07:09.680 --> 00:07:11.180
- Немавме избор.

00:07:11.180 --> 00:07:12.120
Нов Зеланд е многу малечка држава

00:07:12.120 --> 00:07:13.900
на крајот од светот
и моравме да се натпреваруваме

00:07:13.900 --> 00:07:15.950
со продавање на говедско во Соединетите Држави,

00:07:15.950 --> 00:07:18.590
јагнешко во Велика Британија и Европа и
Кина и волна насекаде,

00:07:18.590 --> 00:07:20.260
и овошје и зеленчук
и се друго што произведуваме,

00:07:20.260 --> 00:07:22.090
мора да извезуваме во земјата каде се продава
и мора да го продадеме поефтино

00:07:22.090 --> 00:07:23.000
од производната цена.

00:07:23.000 --> 00:07:24.100
Мораме да бидеме конкурентни.

00:07:26.330 --> 00:07:28.480
Нема шанси некогаш да погледнам назад

00:07:28.480 --> 00:07:31.080
кон некаков концепт во кој
е инволирана државата.

00:07:32.190 --> 00:07:33.740
Тоа е нешто што научив

00:07:34.710 --> 00:07:38.050
е дека кога луѓето имаат соодветни стимулација

00:07:38.050 --> 00:07:41.250
и соодветни сигнали од
политичарите сами ќе успеат.

00:07:42.380 --> 00:07:44.280
Затоа, оставете ги луѓето
само да носат соствени одлуки.

00:07:44.280 --> 00:07:46.470
Оставете ги трудољубиво да работат
да направат сопствени жртви

00:07:46.470 --> 00:07:48.280
сами да ги постигнуваат
работите што ги посакуваат,

00:07:48.280 --> 00:07:51.420
за семејството и заедницата

00:07:51.420 --> 00:07:52.850
и тоа е тајната на успехот.

00:07:54.210 --> 00:07:58.500
Ако сакате секому да му дадете привилегии,

00:07:58.500 --> 00:08:01.100
ќе добиете разводенета структура
што не постигнува многу.

00:08:04.250 --> 00:08:06.320
Земјоделството и фармерството
и работата и бизнисот

00:08:06.320 --> 00:08:08.830
е во крвта на нашето семејство,
тоа ни е во гените

00:08:08.830 --> 00:08:10.640
и ќе продолжи исто и во иднина.

00:08:10.640 --> 00:08:13.300
[тивка музика]

00:08:17.300 --> 00:08:19.300
Ако сте субвенциониран фармер, дали би имале
повеќе слаби овци или помалку дебели овци?Зошто?