WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:06.597
[музыка ойналуда]

2
00:00:06.610 --> 00:00:08.488
Шектеулі үкімет

3
00:00:08.488 --> 00:00:10.448
Үкімет немен айналысуы керек? 

4
00:00:10.488 --> 00:00:16.355
Бағалар,жалақы,қоғамдық көлік,
саябақтар мен күшіктер. 

5
00:00:16.395 --> 00:00:18.985
Үкімет барлық күрделі
мәселелерді шешуі керек. 

6
00:00:19.025 --> 00:00:21.332
Жауапты біреу болмаса,
хаос орнар еді; 

7
00:00:21.372 --> 00:00:23.999
ол бәрінің дұрыс болуына көз жеткізеді. 

8
00:00:24.039 --> 00:00:28.620
Солай ма, достар? Солай ма?!
Жоқ, жоқ! 

9
00:00:28.660 --> 00:00:32.286
Үкіметтің идеал рөлін 3 қарапайым, 

10
00:00:32.326 --> 00:00:34.286
бірақ нақты идеямен
сипаттауға болады: 

11
00:00:34.326 --> 00:00:38.178
өмірді,бостандықты
және меншікті қорғау. 

12
00:00:38.218 --> 00:00:41.349
Бұл консервативті мылжың идея
болып көрінуі мүмкін, 

13
00:00:41.389 --> 00:00:43.090
бірақ үкіметтің қоғамдағы рөлін 

14
00:00:43.130 --> 00:00:46.175
шектеуге нақты себептер бар.

15
00:00:46.215 --> 00:00:50.192
Біріншіден,саясаткерлер
мен шенеуніктер өз азаматтары

16
00:00:50.232 --> 00:00:54.103
туралы шектеулі ақпарат
біледі не біле алады. 

17
00:00:54.143 --> 00:00:57.217
Өз азаматтарына қамқор болғысы
келсе де,олардың не қалайтынын, 

18
00:00:57.257 --> 00:00:59.333
неге зәру екенін нашар түсінеді. 

19
00:00:59.373 --> 00:01:01.637
Ал жеке азаматтар,керісінше, 

20
00:01:01.677 --> 00:01:03.969
өз қажеттіліктерін
жақсы біледі. 

21
00:01:04.009 --> 00:01:08.271
Сонымен қатар,басқа азаматтарға
бұларды қамтамасыз 

22
00:01:08.311 --> 00:01:12.074
етудің тиімді жолдарын да
оңай таба алады. 

23
00:01:12.114 --> 00:01:13.586
Бұл идея сізге таныс па? 

24
00:01:13.626 --> 00:01:17.157
Бұл - өздігінен пайда болатын
тәртіп,ол адам жобалауының емес, 

25
00:01:17.197 --> 00:01:19.414
адамдардың іс-әрекеттерінің нәтижесі. 

26
00:01:19.454 --> 00:01:22.841
Шектелген үкімет пен өздігінен
пайда болатын тәртіп - 

27
00:01:22.881 --> 00:01:24.404
ажырамас ұғымдар. 

28
00:01:24.444 --> 00:01:25.857
Жеке тұлғалар 

29
00:01:25.897 --> 00:01:28.624
еш кедергісіз,өз мүдделерін
іске асыра алатын болса, 

30
00:01:28.664 --> 00:01:31.705
олар ең жақсы хабардар,
қамқор мемлекеттік агенттен 

31
00:01:31.745 --> 00:01:35.968
көбірек байлық жинап,
өркендей алады. 

32
00:01:36.008 --> 00:01:38.739
Бірақ шектеулі үкімет адамдардың
қалауы мен қажеттілігін 

33
00:01:38.779 --> 00:01:41.918
жақсырақ қанағаттандырады
деп айту жеткіліксіз. 

34
00:01:41.958 --> 00:01:45.129
Үкіметке қойылатын шектеулер
орындалмаса, не болады? 

35
00:01:45.169 --> 00:01:47.710
Үкіметтің көлемі мен
ауқымы өскен сайын, 

36
00:01:47.750 --> 00:01:50.239
жеке тұлғалардың құқығының
маңыздылығы кеми түседі. 

37
00:01:50.279 --> 00:01:52.881
Үкіметтің бастапқы көлемінен өсіп, 

38
00:01:52.921 --> 00:01:56.016
жалпы игілік не көбірек
игілікті таңдағанда, 

39
00:01:56.056 --> 00:01:59.391
әр адамның қажеттілігі 

40
00:01:59.431 --> 00:02:02.103
мен тілегін ескере алмайды. 

41
00:02:02.143 --> 00:02:06.657
Керісінше,көпшілікке тиімді
шешімдер ғана қабылданатын болады. 

42
00:02:06.697 --> 00:02:11.588
Нәтижесінде индивидуализм
ұжымдық ойлауға айырбасталады. 

43
00:02:11.628 --> 00:02:15.189
Енді сіз жалпы игілік 

44
00:02:15.229 --> 00:02:16.699
немесе көбірек игілік үшін 

45
00:02:16.739 --> 00:02:19.927
жеке адамның құқығын ескермеуге
болады деп ойлауыңыз мүмкін, 

46
00:02:19.967 --> 00:02:24.037
бірақ шындығында,көбінесе үкімет
қабылдайтын шешімдер 

47
00:02:24.077 --> 00:02:27.572
көпшілікке пайдалы болуының
негізінде қабылданбайды. 

48
00:02:27.612 --> 00:02:30.584
Керісінше,үкімет көбінесе 

49
00:02:30.624 --> 00:02:33.836
даусы ең қатты,ықпалды
топтың айтқанымен жүруі мүмкін. 

50
00:02:33.876 --> 00:02:37.541
Үлкейе түсетін,зор,қуатты үкімет 

51
00:02:37.581 --> 00:02:41.616
қарапайым халықтан гөрі ақылды,
іскер және қалтасы қалың

52
00:02:41.656 --> 00:02:43.923
азшылыққа қызмет етеді. 

53
00:02:43.963 --> 00:02:48.535
Үкіметтің ауқымы өскенде
орын алатын әрбір реттеу - 

54
00:02:48.575 --> 00:02:52.218
пысық бірқатар топтар
үшін  біздің есебімізден

55
00:02:52.258 --> 00:02:56.518
ерекше артықшылықтарға
ие болудың жаңа мүмкіндігі. 

56
00:02:56.558 --> 00:03:01.021
Мысалы,өте үлкен банктер 

57
00:03:01.061 --> 00:03:05.129
саясаткерлер мен үкіметтік
реттеуші органдарды өздерінің 

58
00:03:05.169 --> 00:03:08.146
ерекше қорғауға мұқтаж екендігіне, 

59
00:03:08.186 --> 00:03:09.447
ал қалғандарымыз олар қиыншылыққа

60
00:03:09.487 --> 00:03:12.029
тап болғанда,оларды жұмылып
құтқаруымыз керектігіне сендіреді. 

61
00:03:12.069 --> 00:03:16.438
Олардың жағдайы жақсарғанда,
пайда көрмесек те осылай болады. 

62
00:03:16.478 --> 00:03:19.256
Бірақ үкіметтің күшін
қалай шектей аламыз? 

63
00:03:19.296 --> 00:03:23.075
Қазіргі заманда үкіметтің
не істеп,не істей алмайтынын 

64
00:03:23.115 --> 00:03:26.542
Конституция арқылы
шектеуге болады. 

65
00:03:26.582 --> 00:03:30.698
Шектеулі үкіметтік Конституцияларда
үкіметтің рөлі мен ауқымын 

66
00:03:30.738 --> 00:03:33.520
билік басындағылар
кездейсоқ анықтамайды. 

67
00:03:33.560 --> 00:03:36.079
Керісінше,үкімет 

68
00:03:36.119 --> 00:03:37.939
Конституцияда арнайы 

69
00:03:37.979 --> 00:03:41.629
берілген тараумен
ғана шектеледі. 

70
00:03:41.669 --> 00:03:45.428
Сонымен қатар,қазіргі
конституцияларда үкіметтің күшін 

71
00:03:45.468 --> 00:03:47.618
үш тармаққа бөледі, 

72
00:03:47.658 --> 00:03:51.949
осылайша бір тармақ басқа
екеуінен күштірек бола алмайды. 

73
00:03:51.989 --> 00:03:54.674
Президент көбірек билікке
ие болғысы келсе, 

74
00:03:54.714 --> 00:03:59.160
билікті заң шығарушылардан
тартып алуы керек 

75
00:03:59.200 --> 00:04:00.836
және керісінше. .

76
00:04:00.876 --> 00:04:05.026
Үкіметтің ауқымы шектеулі болған
кезде,жеке тұлғалар дамып, 

77
00:04:05.068 --> 00:04:09.686
туындаған мәселелерді анықтап,
өздігінен пайда 

78
00:04:09.726 --> 00:04:12.154
болатын тәртіппен шеше алады. 

79
00:04:12.194 --> 00:04:15.666
Үкімет көбінесе қоғамдық
игіліктерді көбейтуге тырысады, 

80
00:04:15.706 --> 00:04:18.180
бірақ олар бір жерде, 

81
00:04:18.220 --> 00:04:20.180
ал халық шашыраңқы қоныстанатындықтан, 

82
00:04:20.220 --> 00:04:22.529
мемлекеттік реттеу органдары
мен саясаткерлер 

83
00:04:22.569 --> 00:04:27.022
бұларды арнайы рұқсаты бар адамдар
үшін қолжетімді етуге бейім. 

84
00:04:27.062 --> 00:04:28.544
Үкіметке жүктелетін рөл - 

85
00:04:28.584 --> 00:04:31.211
әрбір тұлғаны қауіптен оқшаулап, 

86
00:04:31.251 --> 00:04:34.118
олардың меншіктерін қорғау және 

87
00:04:34.158 --> 00:04:38.784
басқалардың шабуылынан сақтайтын
негізгі құрылыммен қамтамасыз ету. 

88
00:04:38.824 --> 00:04:41.776
Көбінесе,бұған қол жеткізудің
ең жақсы тәсілі - 

89
00:04:41.816 --> 00:04:45.473
үкіметтің өзінде тежеулер мен
тепе-теңдік тетіктерін орнату, 

90
00:04:45.513 --> 00:04:49.049
сонда бір тармақ тым
күшті болып кетпейді. 

91
00:04:49.089 --> 00:04:53.405
Қортыта келгенде,өздігінен
пайда болатын тәртіп 

92
00:04:53.445 --> 00:04:56.095
үкімет араласпаған кезде ғана болады. 

93
00:04:56.135 --> 00:04:59.115
Үкімет қоғамның мәселелерін
шешуге тырысқанда, 

94
00:04:59.155 --> 00:05:01.679
тек жеке адамдар ғана емес, 

95
00:05:01.719 --> 00:05:04.378
барлығымыз ерекше мүдделердің
әсерінен ұтыламыз. 

96
00:05:04.418 --> 00:05:08.895
Үкіметтің билігін тарылту және
осы өкілеттіктерді 

97
00:05:08.935 --> 00:05:11.961
тексеру арқылы оны шектеуге болады
және шектегеніміз жөн.

98
00:05:12.001 --> 00:05:19.142
[музыка ойналуда]