WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:03.335
[маймылдын үнү]
Thought Monkey YouTube-каналы 

2
00:00:03.375 --> 00:00:07.093
Баалуу кагаздар базары абдан
татаал системадай сезилиши мүмкүн.

3
00:00:07.133 --> 00:00:11.191
Чынында да ал жөнүндөгү бардык
кабарлардан жана баалуу кагаздар

4
00:00:11.231 --> 00:00:14.652
базарынын иши боюнча жардам
берем деген ар кандай 

5
00:00:14.692 --> 00:00:16.977
адистерден баш адашат жана,

6
00:00:17.017 --> 00:00:19.750
соңунда, баалуу кагаздар базарына
байсалдуу инвестиция жасоонун

7
00:00:19.790 --> 00:00:24.507
жалгыз жолу - адистин көмөгүн
алуу окшойт деп жоромол кыласыз.

8
00:00:24.547 --> 00:00:27.537
Бирок эгерде эмне болуп
жатканын ойлонууга

9
00:00:27.577 --> 00:00:32.390
бир аз убакыт бөлсөңүз, бул чындыгында
анчалык деле татаал эмес. 

10
00:00:32.430 --> 00:00:34.788
Баалуу кагаздар базарынын
бир таң калычтуу жери - 

11
00:00:34.828 --> 00:00:40.082
болбогон бир нерсе деп сиз ойлогон
нерседен акча табуу жана жоготуу.

12
00:00:40.122 --> 00:00:42.479
Чындыгында көп деле
денеге күч келбейт,

13
00:00:42.519 --> 00:00:46.114
бирок күн сайын тонналаган
акча табылып,

14
00:00:46.154 --> 00:00:49.097
ар күнү тонналаган акча жоголот.

15
00:00:49.137 --> 00:00:55.372
Иш жүзүндө, Нью-Йорк баалуу кагаздар
биржасында күнүнө 169 миллиард доллардан

16
00:00:55.412 --> 00:00:59.089
ашуун соода болот жана бул - дүйнөдөгү
көптөгөн биржалардын бирөөсү гана.

17
00:00:59.129 --> 00:01:01.983
Албетте, сиз салым жасай турган

18
00:01:02.023 --> 00:01:05.463
инвестициянын көптөгөн түрлөрү бар.

19
00:01:05.503 --> 00:01:07.764
Мисалы, сиз күн сайын арбын көлөмдө

20
00:01:07.804 --> 00:01:12.269
алынып сатылган валюталарга
инвестиция сала аласыз.

21
00:01:12.309 --> 00:01:14.015
Мындагы сооданын көлөмү
триллиондогон долларды түзөт.

22
00:01:14.055 --> 00:01:18.369
Кантсе да, баалуу кагаздар базары
чын эле башка ар кандай базарларга:

23
00:01:18.409 --> 00:01:20.838
дыйкандар базарына, жайма базарга,

24
00:01:20.878 --> 00:01:24.202
айтор, товарлар сунушталып жана
сатып алынып турган жайларга окшойт.

25
00:01:24.242 --> 00:01:28.419
Баалуу кагаздар базарынын
жалгыз айырмасы -

26
00:01:28.459 --> 00:01:31.482
мында товарлар эмес, баалуу кагаздар

27
00:01:31.522 --> 00:01:33.386
сатылат жана алынат.

28
00:01:33.426 --> 00:01:38.329
Баалуу кагаздар - бул негизинен,
каржылык активдердин же акча табууга

29
00:01:38.369 --> 00:01:44.104
боло турган нерселердин кооз аталышы.
Мисалы, баалуу кагаздардын

30
00:01:44.144 --> 00:01:47.272
эң белгилүү түрү - акция болушу мүмкүн,

31
00:01:47.312 --> 00:01:51.685
бирок сиз ошондой эле облигацияларга
жана алтын, күмүш

32
00:01:51.725 --> 00:01:54.772
жана металл сыяктуу товарларга
жана кыймылсыз мүлккө 

33
00:01:54.812 --> 00:01:56.544
деле инвестиция кыла аласыз.

34
00:01:56.584 --> 00:01:59.285
Бул сыяктуу көптөгөн түрдүү
инвестициялар бар.

35
00:01:59.325 --> 00:02:00.886
Баалуу кагаз бирдигин сатып алганда,

36
00:02:00.926 --> 00:02:04.727
сиз чындыгында компаниянын кичинекей
бир бөлүгүн үлүштөп сатып аласыз.

37
00:02:04.767 --> 00:02:08.207
Мурдагы доорлордо
чын эле акциялардын

38
00:02:08.247 --> 00:02:12.014
канча үлүшүн сатып алганыңыз
жазылган кагазды

39
00:02:12.054 --> 00:02:13.164
бул сатыктан соң сизге беришчү.

40
00:02:13.204 --> 00:02:16.451
Бирок азыр бардыгы санариптик
ыкмада болгондуктан, 

41
00:02:16.491 --> 00:02:20.482
сиз баалуу кагазды сатып алганда,
компаниянын кайсы бир бөлүгү 

42
00:02:20.522 --> 00:02:23.719
сиздики экендиги жеке онлайн эсебиңиз
аркылуу гана тастыкталат.

43
00:02:23.759 --> 00:02:27.498
Демек, мисалы, сиз Google'дун
үлүшүн сатып алууну каалап, 

44
00:02:27.538 --> 00:02:31.632
1 же 2 акция сатып алсаңыз,
чындыгында сиз компанияга

45
00:02:31.672 --> 00:02:36.712
инвестиция кылган болосуз жана ошол эле
учурда үлүштөш кожоюн болуп каласыз.

46
00:02:36.752 --> 00:02:40.362
Бул - абдан кичинекей
үлүш болушу мүмкүн,

47
00:02:40.402 --> 00:02:45.084
бирок баары бир сизде үлүштөш кожоюндун
анча-мынча укуктары болот.

48
00:02:45.124 --> 00:02:47.835
Эми суроо туулат: сиз баалуу кагазды

49
00:02:47.875 --> 00:02:52.558
сатканда же сатып алганда эмне болот?
Бул жүрүм кандайча жүзөгө ашат?

50
00:02:52.598 --> 00:02:54.679
Чындыгында, сиз өзүңүзгө
акция сатып алганыңызда, 

51
00:02:54.719 --> 00:02:56.679
эң биринчи нерсе - 

52
00:02:56.719 --> 00:03:00.162
сиз аны сатып алууну же сатууну
каалаган бааңызды белгилейсиз.

53
00:03:00.202 --> 00:03:05.525
Анан сиз брокерге кайрыласыз,
ал болсо базарга чыгып, 

54
00:03:05.565 --> 00:03:08.068
сиз сатып алууга же сатууга
ниет кылып жаткан 

55
00:03:08.108 --> 00:03:10.777
баалуу кагаз бирдигин сиз
сатып алуу же сатуу үчүн 

56
00:03:10.817 --> 00:03:14.021
сураган баада сатып алууга
даяр жакты табат.

57
00:03:14.061 --> 00:03:17.826
Анан брокер сиздин
баада сатып алууга

58
00:03:17.866 --> 00:03:20.814
же сатууга даяр кишини
тапкандан кийин,

59
00:03:20.854 --> 00:03:25.495
транзакцияны ишке ашырат жана,
эгер сиз онлайн эсепти 

60
00:03:25.535 --> 00:03:29.383
колдонуп жатсаңыз, сизден,
адатта, 10-20 доллар

61
00:03:29.423 --> 00:03:31.383
өлчөмүндө акы алат дагы,

62
00:03:31.423 --> 00:03:34.126
ошентип, транзакция жүзөгө ашат.

63
00:03:34.166 --> 00:03:37.428
Миллиондогон мындай транзакциялар
күн сайын болуп турат. 

64
00:03:37.468 --> 00:03:41.071
Мына ушул себептен баалуу кагаздардын
баасы жогорулап же төмөндөп турат.

65
00:03:41.111 --> 00:03:44.078
Белгилүү бир компаниянын, айталы,

66
00:03:44.118 --> 00:03:46.808
Google'дун баалуу кагаздар
жадыбалын карап көрөлү.

67
00:03:46.848 --> 00:03:50.352
Акыркы эки аптада анын акцияларынын
курсу төмөндөп баратат дейли.

68
00:03:50.392 --> 00:03:54.996
Себеби анын акцияларын сатууга
аракет кылган сатуучулар  

69
00:03:55.036 --> 00:03:58.471
барган сайын төмөнүрөөк
баада сатып жатышат,

70
00:03:58.511 --> 00:04:04.244
же сатып алуучу Google акцияларын
арзаныраак баада гана сатып алганда,

71
00:04:04.284 --> 00:04:06.020
ушундай болушу мүмкүн.

72
00:04:06.060 --> 00:04:08.325
Бул үчүн бир нече жүйөө бар.

73
00:04:08.365 --> 00:04:12.438
Буга - инвестордун терс
мүнөздөгү баяндамасы, 

74
00:04:12.478 --> 00:04:14.819
компания тууралуу жаман кабар,

75
00:04:14.859 --> 00:04:17.306
же ага байланыштуу чыр-чатактар ж.б.
себеп болушу мүмкүн.

76
00:04:17.346 --> 00:04:20.338
Негизи, кишилер коркуп кеткенде,
сатуу аркылуу өз жоготууларынан

77
00:04:20.378 --> 00:04:23.433
коргонууга аракет кылышат, жана 
эгерде алар арзаныраак баада сатышса,

78
00:04:23.473 --> 00:04:26.641
же сатып алуучулардын арзаныраак
баада гана сатып алаарын байкашса,

79
00:04:26.681 --> 00:04:31.016
анда алар чочулап калышы мүмкүн
жана өздөрүнүн

80
00:04:31.056 --> 00:04:34.450
баалуу кагаздарынан арылууга
аракет кылышат.

81
00:04:34.490 --> 00:04:37.841
Баалуу кагаздардын баасы түшкөндө
дал ушундай болот.

82
00:04:37.881 --> 00:04:40.747
Ал эми тескерисинче болгондо,
баалуу кагаздардын баасы жогорулайт.

83
00:04:40.787 --> 00:04:44.245
Эгерде кардарлар компания тууралуу
жакшы ойдо болушса,

84
00:04:44.285 --> 00:04:48.019
же компания жөнүндө
жакшы кабар жайылса,

85
00:04:48.059 --> 00:04:51.536
анда кардарлар акцияларды
кымбат баада сатып алууга даяр.

86
00:04:51.576 --> 00:04:53.749
Бул жагдай баалуу кагаздын
баасын көтөрөт.

87
00:04:53.789 --> 00:04:57.440
Чынында эле, байкалып тургандай,
акциялардын баасынын

88
00:04:57.480 --> 00:05:00.591
кыймылдаткычы - адамдын психологиясы.

89
00:05:00.631 --> 00:05:04.689
Демек, чынында эле баалуу кагаздар
базарынын иши ушуга негизделет. 

90
00:05:04.729 --> 00:05:08.833
Сиз муну товарлар сатылып жаткан
жана баалар кардар тарабынан 

91
00:05:08.873 --> 00:05:12.552
аныктала турган кадыресе базар
сыяктуу элестете аласыз.

92
00:05:12.592 --> 00:05:15.076
Чын эле баалуу кагаздар базарында
да акциялардын баасы

93
00:05:15.116 --> 00:05:18.402
инвесторлор тарабынан аныкталат.

94
00:05:18.442 --> 00:05:22.879
Акча негизинен, акча спекуляциясынан
жасалат.

95
00:05:22.919 --> 00:05:24.814
Баары абдан жөнөкөй.