WEBVTT

00:00.070 --> 00:02.370
- Саясатчылардын бизге пландары бар.

00:02.370 --> 00:03.490
- Менин планымды аткар!

00:03.490 --> 00:05.310
- Мен аны жалгыз оңдой алам!

00:05.310 --> 00:07.390
- Бирок, жашоонун көбү, жашоонун эң жакшысы 

00:07.390 --> 00:10.060
саясатчылардын башын оорутуп, өзүбүз каалагандай 

00:10.060 --> 00:13.060
тартипти түзүүгө мүмкүнчүлүк бергенде болот.

00:13.060 --> 00:16.220
- Тартипти адамдар аскердик марш деп түшүнүшөт,

00:16.220 --> 00:19.480
ал жерде баары тизилип жүрүшөт.

00:19.480 --> 00:21.990
Бирок биз көрүп жаткан тартиптердин көбү

00:21.990 --> 00:24.720
бирөө тарабынан ойлоп табылган же таңууланган эмес.

00:24.720 --> 00:27.350
- The Atlas Network'тун кызматкери Том Палмер 

00:27.350 --> 00:29.970
белгилегендей, балыктардын мектебине лидердин 

00:29.970 --> 00:32.360
кереги жок болгондой эле, көбүбүз 

00:32.360 --> 00:35.020
жашообуздун көбүн өз алдынча чечип алабыз.

00:35.020 --> 00:38.920
Муну кытай философу стихиялуу тартип деп атаган.

00:38.920 --> 00:41.160
Экономист Фридрих Хайек кошумчалагандай,

00:41.160 --> 00:45.590
тартип “дизайндан эмес, өзүнөн өзү келип чыгат”.

00:45.590 --> 00:46.580
Мисалы, биз сейрек

00:46.580 --> 00:48.460
ойлогон нерсе жөнүндө ойлонуп көр.

00:48.460 --> 00:51.270
Банандар сиздин базарыңызга кантип жетет.

00:51.270 --> 00:53.920
Алардын саны ар дайым жетиштүү, ошондуктан бизде 

00:53.920 --> 00:57.390
тандоо бар, бирок алардын бузулушу сейрек кездешет.

00:57.390 --> 00:59.890
Бирок эч кандай борбордук пландоочу

00:59.890 --> 01:01.990
канча банан өстүрүлүшү керектигин, 

01:01.990 --> 01:03.370
аларды ким терип, качан

01:03.370 --> 01:04.980
жыйналаарын, кантип ташыларын 

01:04.980 --> 01:06.090
жана ар бир дүкөнгө 

01:06.090 --> 01:08.620
канчасын жөнөтүү керектигин эсептебейт.

01:08.620 --> 01:11.380
Бул миллиарддаган инсандардын өз алдынча пландап, 

01:11.380 --> 01:14.040
реакция кылышынан улам болот.

01:14.040 --> 01:16.020
Бул стихиялуу тартип.

01:16.020 --> 01:18.490
Ошентип, биз дээрлик бардыгын алабыз: 

01:18.490 --> 01:22.520
тамак-аш, музыка, саякат.

01:22.520 --> 01:25.950
- Жолдогу стихиялуу тартип жөнүндө ойлонуп көрүңүз.

01:25.950 --> 01:28.530
Ар ким ар кандай багытта баратат.

01:28.530 --> 01:30.500
- Туура! Бул адамдарды караңыз, 

01:30.500 --> 01:33.200
кары, жаш, акылдуу, келесоо, 

01:33.200 --> 01:34.670
кээ бири супер келесоо, бирок,

01:34.670 --> 01:37.310
биз абдан тез бара жатканыбызга карабастан, 

01:37.310 --> 01:40.150
адамдар бири-бири менен сейрек кагышат.

01:40.150 --> 01:41.750
Сизге кээ бир эрежелер керек.

01:41.750 --> 01:42.810
- О, туптуура.

01:42.810 --> 01:45.320
- "Сол жактан өт" сыяктуу эрежелер.

01:45.320 --> 01:46.500
Бирок көпчүлүк учурда,

01:46.500 --> 01:48.340
муну адамдар өздөрү чечет.

01:48.340 --> 01:49.550
[Хонк]

01:49.550 --> 01:50.690
- Тил жөнүндө ойлонунуз

01:50.690 --> 01:53.710
[Чет тилинде сүйлөө]

01:53.710 --> 01:55.350
- Тилди эч ким ойлоп тапкан эмес.

01:55.350 --> 01:57.640
- Бирок дүйнөдө миңдеген тилдер бар.

01:57.640 --> 01:59.730
Көп жолу эксперттер биз жакшыраак 

01:59.730 --> 02:01.210
баарлаша алышыбыз үчүн 

02:01.210 --> 02:03.310
жаңы тилди түзүүгө аракет кылышкан.

02:03.310 --> 02:05.330
- Волапук жана Эсперанто бар.

02:05.330 --> 02:07.370
Бул тилдерде канча адам сүйлөйт?

02:07.370 --> 02:08.680
- Дээрлик эч ким жок.

02:08.680 --> 02:10.040
Бул аракеттердин баары ишке ашкан эмес.

02:10.040 --> 02:10.840
- Алар жардам бербейт!

02:12.490 --> 02:15.000
Уильям Шатнер эсперанто тилинде кино тарткан.

02:16.350 --> 02:17.250
Ал да ишке ашпай калдган.

02:19.670 --> 02:23.600
Эсперанто тили стихиялуу өнүгүп кеткендиктен ишке ашкан жок.

02:23.600 --> 02:25.400
- "Жана ал ар дайым 

02:25.400 --> 02:28.010
бир мээдеги маалыматка таянган жогорудан

02:28.010 --> 02:31.440
ылдыйга караган системалардан жогору турат."

02:31.440 --> 02:33.740
-Саясатчылар чындап эле артка чегинип,

02:33.740 --> 02:35.920
стихиялуу тартипке жол берип

02:35.920 --> 02:38.180
жашоону бир топ жакшырткан, 

02:38.180 --> 02:40.020
менин шаарымдан эки мисал келтирейин.

02:40.020 --> 02:40.720
[Коңгуроо кагылып жатат]

02:40.720 --> 02:42.040
Бул Борбордук парк.

02:42.040 --> 02:43.830
Бул жерде миллиондор аралашат.

02:43.830 --> 02:46.490
Бирок, азыр өкмөт бир аз кое бергендиктен

02:46.490 --> 02:49.390
гана парк кооз жана коопсуз.

02:49.390 --> 02:52.120
Менин шаарымдын бийлиги мурда сейил бакты башкарган,

02:52.120 --> 02:54.370
ал башкарганда мындай көрүнүш болчу.

02:54.370 --> 02:56.370
Граффити менен капталган эстеликтер.

02:56.370 --> 02:58.300
Таштандылар бардык жерде жатчу.

02:58.300 --> 03:00.730
Чөп чаңдын ээн жери болчу.

03:00.730 --> 03:02.560
Андан кийин шаар жеке коммерциялык эмес

03:02.560 --> 03:05.040
уюмга паркты башкарууга макулдугун берген.

03:05.040 --> 03:06.580
Мамлекеттик буйрук жок эле

03:06.580 --> 03:08.050
эл биригип, акчасын, 

03:08.050 --> 03:11.210
убактысын берип, сейил бакты көрктөндүрүштү.

03:11.210 --> 03:13.610
[Музыка]

03:13.610 --> 03:15.550
Азыр Борбордук парк кооз 

03:15.550 --> 03:17.400
жана көп эрежелери жок эле,

03:17.400 --> 03:18.600
баары иштейт.

03:18.600 --> 03:20.120
Бул жерде кайрымдуулук калтырыңыз.

03:20.120 --> 03:21.470
[Музыка]

03:21.470 --> 03:23.710
Музыканттар, алар көп болсо да, 

03:23.710 --> 03:25.370
кайрымдуулук менен гүлдөшөт.

03:25.370 --> 03:29.880
[Музыка]

03:29.880 --> 03:32.480
Алар бири-биринен кантип оолак болууну чечишет.

03:32.480 --> 03:32.980
[Джаз музыкасы ойноп жатат]

03:32.980 --> 03:34.820
Бул топ ойногон джаз стихиялуу 

03:34.820 --> 03:36.820
тартиптин дагы бир түрү болуп саналат.

03:36.820 --> 03:37.630
[Джаз музыкасы ойноп жатат]

03:37.630 --> 03:39.470
- Бул нотаны ойношуңуз керек деп

03:39.470 --> 03:40.950
эч ким талап кылган жок, 

03:40.950 --> 03:41.810
[Джаз музыкасы ойноп жатат]

03:41.810 --> 03:44.350
джазчылар стихиялуу түрдө бара 

03:44.350 --> 03:46.940
жаткандыктан тартип пайда болот.

03:46.940 --> 03:49.760
Ошо сыяктуу эле, коньки бийчилери коньки тебүү үчүн 

03:49.760 --> 03:51.780
жолугушкан жерди өзүнөн өзү тандап алышкан.

03:51.780 --> 03:52.920
[Скейт музыкасы ойноп жатат]

03:52.920 --> 03:54.070
Алардын бири-бири менен кагылышып

03:54.070 --> 03:55.250
калбасын кантип камсыздайбыз?

03:55.250 --> 03:56.710
- Чынын айтсам, эч кандай эреже жок.

03:56.710 --> 03:58.510
-Аларга кайда барышты эч ким айтпайт.

03:58.510 --> 04:01.060
– Музыканын агымы менен эле коньки тээп жүрөсүз.

04:01.060 --> 04:02.640
- Кийинки жолу конькилериңизди алып келишиңиз керек.

04:02.640 --> 04:04.430
[Музыка]

04:04.430 --> 04:06.410
- Тезирээк бар, сен жайыраак бас.

04:06.410 --> 04:07.520
Бир нече кыш мурун мен

04:07.520 --> 04:10.120
муз тебүүнү тартиптүү кылуу үчүн, 

04:10.120 --> 04:12.120
муз тебүүчүлөргө көрсөтмө бергем.

04:12.120 --> 04:14.400
Сен солго, сен оңго.

04:14.400 --> 04:15.540
[коньки тебүү үнү]

04:15.540 --> 04:17.260
Бул эч кимдин коньки тебүүсүн жакшырткан жок.

04:17.260 --> 04:18.470
Мен ишти ого бетер начарлаттым.

04:18.470 --> 04:19.320
- Мен жардам берген жокмунбу?

04:19.320 --> 04:20.400
- Жок!

04:20.400 --> 04:21.920
- Тиги жигиттен микрофонду алып сал.

04:21.920 --> 04:23.100
[Күлүп]

04:23.100 --> 04:25.500
- Бирок муз тебүүчү аянтчада полициянын кереги жокбу?

04:25.500 --> 04:26.220
- Эч качан!

04:26.220 --> 04:27.230
- Туура!

04:27.230 --> 04:29.690
Стихиялуу тартип жакшыраак иштейт.

04:29.690 --> 04:33.080
Волейбол ойногон борбордук паркка кайталы.

04:33.080 --> 04:34.400
Бул менмин.

04:34.400 --> 04:36.110
Волейболдо кожоюн жок,

04:36.110 --> 04:38.410
адамдар жөн эле келип ойношот.

04:38.410 --> 04:39.770
[Кубануу]

04:39.770 --> 04:40.940
[Кол чаабуу]

04:40.940 --> 04:41.740
[Кубануу]

04:41.740 --> 04:43.510
Пикап баскетболу ушуну менен белгилүү.

04:43.510 --> 04:44.710
[Кубануу]

04:44.710 --> 04:45.820
Алар эрежелерди билишет,

04:45.820 --> 04:47.380
антпесе оюн болмок эмес.

04:47.380 --> 04:50.730
Бирок ким ойносо да, оюн өзүнөн өзү болот.

04:50.730 --> 04:54.340
Паркты сактоо өтө аз эрежелерди камтыйт.

04:54.340 --> 04:56.710
Балдарды эч ким таштан кулатпайт.

04:56.710 --> 04:59.720
Айланада МАИ кызматкерлери жок.

04:59.720 --> 05:01.680
Жөө жүргүнчүлөр, чуркагандар, 

05:01.680 --> 05:04.680
скейтбордчулар, байкерлер, педикабтар жана ат арабалар

05:04.680 --> 05:06.270
бири-бирине маневр кылышат.

05:06.270 --> 05:07.210
[Педикаб коңгуроо кагылып жатат]

05:07.210 --> 05:08.670
Кээ бир эрежелер бар.

05:08.670 --> 05:10.700
Албетте, мындай көрүнүштү тартуу 

05:10.700 --> 05:12.140
үчүн сиз уруксат алышыңыз керек.

05:12.140 --> 05:13.780
Аны көр, аны көр, аны көр.

05:13.780 --> 05:16.230
Бирок полиция көп мыйзам бузууларга көңүл бурбайт.

05:16.230 --> 05:18.850
- 1 доллар суу. 1 доллар суу.- 
Рахмат, рахмат. 

05:18.850 --> 05:20.970
- Лицензиясы жок сатуучулар буюмдарды сатышат.

05:20.970 --> 05:24.110
Ал эми кээ бир адамдар мыйзамсыз түрдө спирт ичимдиктерин ичишет.

05:24.110 --> 05:26.050
- Биз кыйынчылык жаратпасак, жакшыбыз.

05:26.050 --> 05:27.000
[Күлүп]

05:27.000 --> 05:30.020
-Азыраак башкарган өкмөт жакшы башкарат.

05:30.020 --> 05:31.740
- 713-токтом.

05:31.740 --> 05:34.600
-Бирок саясатчылар көбүрөөк нерселерди көзөмөлдөгүсү келет.

05:34.600 --> 05:36.770
- 704-токтом.

05:36.770 --> 05:39.140
- Менин шаарымда миллиондогон эрежелер бар.

05:39.140 --> 05:40.960
Ресторан иштетиа жатасыз жана бир нече 

05:40.960 --> 05:42.380
ачык үстөл сунуштоону каалайсызбы?

05:42.380 --> 05:44.110
- Салам!

05:44.110 --> 05:46.330
Акыркы убакка чейин шаар сени...

05:46.330 --> 05:48.460
канча кишиден уруксат алууга мажбурлаган?

05:48.460 --> 05:51.870
- Тротуар кафесин алыш үчүн, 9 же 11 агенттик.

05:51.870 --> 05:53.550
- Тогузбу же 11 агенттикпи?

05:53.550 --> 05:56.280
- Бул ресторандын ээси алардын баарын эстей албайт.

05:56.280 --> 05:57.860
Бул имараттар департаменти, 

05:57.860 --> 05:58.910
өрт өчүрүү бөлүмү,

05:58.910 --> 06:00.060
ичкилик башкармалыгы, 

06:00.060 --> 06:00.980
шаардык кеңеши, 

06:00.980 --> 06:02.290
контролердун кеңсеси болчу.

06:02.290 --> 06:03.540
-Ошондой эле жана башкалар.

06:03.540 --> 06:05.250
Юрист алыш керек болчу,

06:05.250 --> 06:06.960
архитектор алыш керек болчу.

06:06.960 --> 06:08.580
Бул сизден бир жылды талап кылат.

06:08.580 --> 06:11.200
Бирок Ковид учурунда алар эрежелерди жумшартышты.

06:11.200 --> 06:12.990
Бул бастырмалар күтүлбөгөн жерден пайда болду.

06:12.990 --> 06:14.310
Аларга эч качан уруксат берилмек эмес.

06:14.310 --> 06:15.770
[Адамдар сүйлөп жатышат]

06:15.770 --> 06:17.340
Аларга уруксат берилгендиктен, 

06:17.340 --> 06:19.390
көчөлөр жанданды!

06:19.390 --> 06:20.580
Алар эрежелерди жумшартышты.

06:20.580 --> 06:21.860
- Алар муну абдан тез жасашты, 

06:21.860 --> 06:24.300
бул шаар үчүн адаттан тыш көрүнүш.

06:24.300 --> 06:25.520
- Эгер алар муну жасабаса...

06:25.520 --> 06:27.080
- Эгерде алар муну жасабаса, биз жабылып калмакпыз.

06:27.080 --> 06:28.920
- Эпидемия болбосо, 

06:28.920 --> 06:31.260
буга жөн эле жол берилбейт.

06:31.260 --> 06:33.470
Ушундай чоң айыптарды төлөп,

06:33.470 --> 06:34.780
бизнесиңизди жоготуп алмаксыз.

06:34.780 --> 06:37.020
- Адамдарга эксперимент жүргүзүү үчүн

06:37.020 --> 06:38.840
бизге ошол ийкемдүүлүк керек.

06:38.840 --> 06:40.500
- Эксперимент жүргүзүү эркиндиги жашоодогу 

06:40.500 --> 06:42.090
эң жакшы нерселерди алып келет!

06:42.090 --> 06:43.560
Медициналык инновациялар

06:43.560 --> 06:45.110
космостук кемелер,

06:45.110 --> 06:47.600
биз али элестете да албаган нерселер.

06:47.600 --> 06:50.490
Борбордук парктын мисалынан, көбүрөөк саясатчылар сабак алыш керек.

06:50.490 --> 06:51.740
- Бар, бар, бар!

06:51.740 --> 06:53.890
- А мен муну айтып жатканыма ишене албай турам...

06:53.890 --> 06:56.300
Нью-Йорктун саясатчылары

06:56.300 --> 06:58.750
Ковид учурунда бир аз коё беришкен.

06:58.750 --> 06:59.990
- Ура!

06:59.990 --> 07:01.870
[Ышкырык]

07:01.870 --> 07:02.950
Көргөнүңүз үчүн рахмат.

07:02.950 --> 07:06.260
Бул видеолорду тартууга стихиялуу тартип жол берет,

07:06.260 --> 07:08.470
анткени сизге окшогондор кайрымдуулук кылат.

07:08.470 --> 07:10.620
Андыктан, эгер сиз бизге көбүрөөк жардам 

07:10.620 --> 07:12.010
бергиңиз келсе, ошол баскычты 

07:12.010 --> 07:15.570
басыңыз жана кийинкисин алуу үчүн жазылыңыз.