WEBVTT

00:00:00.070 --> 00:00:02.370
- Քաղաքական գործիչները մեզ համար ծրագրեր ունեն։

00:00:02.370 --> 00:00:03.490
- Հաստատե՛ք իմ ծրագիրը։

00:00:03.490 --> 00:00:05.319
- Միայն ե՛ս կարող եմ լուծել դա։

00:00:05.319 --> 00:00:07.392
- Բայց կյանքում մեծ բաները և լավագույն բաները,

00:00:07.392 --> 00:00:10.064
տեղի են ունենում, երբ
քաղաքական գործիչները չեն խառնվում

00:00:10.064 --> 00:00:13.068
և թույլ են տալիս մեզ ստեղծել կարգն
այնպես, ինչպես մենք ենք նախընտրում։

00:00:13.068 --> 00:00:16.228
- Մարդիկ կարծում են, թե կարգը
կարծես զինվորական քայլերթ է,

00:00:16.228 --> 00:00:19.488
յուրաքանչյուրը քայլում է շարային կարգով։

00:00:19.488 --> 00:00:21.993
Բայց հիմնականում կարգը, որը տեսնում ենք,

00:00:21.993 --> 00:00:24.722
չի հորինվել կամ չի պարտադրվել ինչ-որ մեկի կողմից։

00:00:24.722 --> 00:00:27.358
- «Atlas Network» կազմակերպությունից Թոմ Փալմերը նշում է, որ

00:00:27.358 --> 00:00:29.972
ինչպես ձկների վտառն առաջնորդի կարիք չունի,

00:00:29.972 --> 00:00:32.363
ճիշտ այնպես էլ մեզնից շատերը մեծ մասամբ կյանքում

00:00:32.363 --> 00:00:35.021
հարցերը լուծում են ուղղակի սեփական ուժերով։

00:00:35.021 --> 00:00:38.926
Ինքնաբուխ կարգ էր անվանում
դա չինացի այս փիլիսոփան։

00:00:38.926 --> 00:00:41.165
Տնտեսագետ Ֆրիդրիխ Հայեկն ավելացրել է, որ

00:00:41.165 --> 00:00:45.599
կարգը ձևավորվում է «ոչ թե նախագծման
արդյունքում, այլ ինքնաբուխ կերպով»։

00:00:45.599 --> 00:00:46.581
Օրինակ՝

00:00:46.581 --> 00:00:48.462
մտածեք մի բանի մասին, որի մասին հազվադեպ ենք մտածում։

00:00:48.462 --> 00:00:51.274
Ինչպես են բանանները շուկա հասցվում։

00:00:51.274 --> 00:00:53.924
Բանանը մշտապես բավարար քանակությամբ է,
և մենք ընտրություն ունենք,

00:00:53.924 --> 00:00:57.398
բայց հազվադեպ է լինում այն քանակությամբ, որ փչանա։

00:00:57.398 --> 00:00:59.896
Թեև կենտրոնական պլանավորողներից ոչ մեկը չի հաշվարկում,

00:00:59.896 --> 00:01:01.998
թե որքան բանան պետք է աճեցնել,

00:01:01.998 --> 00:01:03.378
ով պետք է քաղի այն,

00:01:03.378 --> 00:01:04.983
երբ պետք է հավաքել բերքը,

00:01:04.983 --> 00:01:06.090
ինչպես է այն առաքվելու,

00:01:06.090 --> 00:01:08.625
և ինչ քանակությամբ առաքել յուրաքանչյուր խանութ։

00:01:08.625 --> 00:01:11.388
Սա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ միլիարդավոր անհատներ

00:01:11.388 --> 00:01:14.049
պլանավորում և արձագանքում են ինքնուրույն։

00:01:14.049 --> 00:01:16.022
Դա է ինքնաբուխ կարգը։

00:01:16.022 --> 00:01:18.497
Եվ հենց այդպես ենք մենք հիմնականում ձեռք բերում ամեն ինչ․

00:01:18.497 --> 00:01:22.528
սնունդ, երաժշտություն, ճամփորդություն։

00:01:22.528 --> 00:01:25.950
- Մտածեք, թե ինչպես է գործում ինքնաբուխ կարգը ճանապարհին։

00:01:25.950 --> 00:01:28.532
Բոլորը գնում են տարբեր ուղղություններով։

00:01:28.532 --> 00:01:30.502
- Ճի՛շտ է։ Նայեք բոլոր այս մարդկանց՝

00:01:30.502 --> 00:01:33.205
տարեց, երիտասարդ, խելացի, հիմար,

00:01:33.205 --> 00:01:34.678
ոմանք առավել հիմար են,

00:01:34.678 --> 00:01:37.310
ու թեև մենք բավական արագ ենք ընթանում,

00:01:37.310 --> 00:01:40.156
մարդիկ հազվադեպ են միմյանց բախվում։

00:01:40.156 --> 00:01:41.759
Անհրաժեշտ են որոշ կանոններ։

00:01:41.759 --> 00:01:42.819
- Օ՜հ, միանգամայն։

00:01:42.819 --> 00:01:45.325
- Օրինակ՝ «վազանց կատարել ձախ կողմով» կանոնը։

00:01:45.325 --> 00:01:46.502
Բայց մեծ մասամբ

00:01:46.502 --> 00:01:48.341
մարդիկ ինքնուրույն են դա կարգավորում։

00:01:48.341 --> 00:01:49.551
[մեքենայի ձայնային ազդանշան]

00:01:49.551 --> 00:01:50.693
- Մտածեք լեզվի մասին։

00:01:50.693 --> 00:01:53.715
[խոսում են օտար լեզվով]

00:01:53.715 --> 00:01:55.355
- Ոչ ոք չի հնարել լեզուն։

00:01:55.355 --> 00:01:57.649
- Բայց աշխարհում հազարավոր լեզուներ կան։

00:01:57.649 --> 00:01:59.735
Փորձագետները բազմիցս փորձել են

00:01:59.735 --> 00:02:01.214
նոր լեզու ստեղծել,

00:02:01.214 --> 00:02:03.312
որպեսզի կարողանանք ավելի լավ հաղորդակցվել։

00:02:03.312 --> 00:02:05.330
- Դրանք են վոլապյուկը և էսպերանտոն։

00:02:05.330 --> 00:02:07.370
Քանի՞ մարդ է խոսում այս լեզուներով։

00:02:07.370 --> 00:02:08.681
- Գրեթե ոչ ոք։

00:02:08.681 --> 00:02:10.041
Այս բոլոր փորձերը ձախողվել են։

00:02:10.041 --> 00:02:10.849
- Դրանք օգտակար չեն։

00:02:12.496 --> 00:02:15.000
Ուլիամ Շատները մի ֆիլմ էր նկարել՝ օգտագործելով էսպերանտոն։

00:02:16.355 --> 00:02:17.251
Այն նույնպես ձախողվել է։

00:02:19.673 --> 00:02:23.605
Էսպերանտոն ձախողվել է, որովհետև
լեզուն ի հայտ է եկել ինքնաբուխ կերպով։

00:02:23.605 --> 00:02:25.406
- Եվ այն մշտապես

00:02:25.406 --> 00:02:28.015
վերադաս է վերևից ներքև
կառուցված համակարգերից, որոնք

00:02:28.015 --> 00:02:31.442
հիմնվում են մեկ ուղեղում գոյություն
ունեցող տեղեկության վրա։

00:02:31.442 --> 00:02:33.746
- Ահա երկու օրինակ իմ քաղաքից, որտեղ

00:02:33.746 --> 00:02:35.923
քաղաքական գործիչներն իրականում հետ կանգնեցին՝

00:02:35.923 --> 00:02:38.180
թույլ տալով, որ ինքնաբուխ կարգ հաստատվի,

00:02:38.180 --> 00:02:40.025
և դա շատ ավելի լավացրեց կյանքը:

00:02:40.025 --> 00:02:40.724
[հնչում է զանգ]

00:02:40.724 --> 00:02:42.048
Սա Կենտրոնական զբոսայգին է։

00:02:42.048 --> 00:02:43.835
Միլիոնավոր մարդիկ են այստեղ հանգստանում։

00:02:43.835 --> 00:02:46.497
Սակայն զբոսայգին այժմ գեղեցիկ ու անվտանգ է

00:02:46.497 --> 00:02:49.390
միայն այն պատճառով, որ կառավարությունը
մի փոքր թուլացրեց հսկողությունը։

00:02:49.390 --> 00:02:52.128
Իմ քաղաքի իշխանությունը
սովորաբար կառավարում էր զբոսայգին,

00:02:52.128 --> 00:02:54.379
և այդ ժամանակ զբոսայգին այս տեսքն ուներ։

00:02:54.379 --> 00:02:56.370
Հուշարձանները պատված էին գրաֆիտի որմնագրերով։

00:02:56.370 --> 00:02:58.308
Ամենուր աղբ էր թափված։

00:02:58.308 --> 00:03:00.736
Խոտի փոխարեն փոշոտ ամայի տարածք էր։

00:03:00.736 --> 00:03:02.562
Հետո քաղաքային իշխանությունը համաձայնեց թույլ տալ

00:03:02.562 --> 00:03:05.043
շահույթ չհետապնդող մասնավոր
կազմակերպությանը կառավարել զբոսայգին։

00:03:05.043 --> 00:03:06.588
Առանց կառավարության կարգադրության

00:03:06.588 --> 00:03:08.055
մարդիկ համախմբվեցին՝

00:03:08.055 --> 00:03:11.216
հատկացնելով գումար և ժամանակ
զբոսայգին կարգի բերելու համար։

00:03:11.216 --> 00:03:13.617
[երաժշտություն]

00:03:13.617 --> 00:03:15.558
Այժմ Կենտրոնական զբոսայգին գեղեցիկ է, և

00:03:15.558 --> 00:03:17.405
առանց բազմաթիվ կանոնների՝

00:03:17.405 --> 00:03:18.609
ամեն ինչ կարգին է։

00:03:18.609 --> 00:03:20.120
Նվիրաբերեք հենց այստեղ։

00:03:20.120 --> 00:03:21.475
[երաժշտություն]

00:03:21.475 --> 00:03:23.712
Երաժիշտներն առատ
նվիրաբերություններ են ստանում,

00:03:23.712 --> 00:03:25.378
թեև շատ են նրանք։

00:03:25.378 --> 00:03:29.886
[երաժշտություն]

00:03:29.886 --> 00:03:32.485
Նրանք գտնում են ձևը, թե ինչպես չխանգարել միմյանց:

00:03:32.485 --> 00:03:32.985
[նվագում են ջազային երաժշտություն]

00:03:32.985 --> 00:03:34.826
Այս խմբի նվագած ջազը

00:03:34.826 --> 00:03:36.820
ինքնաբուխ կարգի մեկ այլ դրսևորում է։

00:03:36.820 --> 00:03:37.638
[նվագում են ջազային երաժշտություն]

00:03:37.638 --> 00:03:39.475
- Ոչ ոք չի պահանջում,

00:03:39.475 --> 00:03:40.951
որ պարտադիր պետք է այս նոտան նվագեք,

00:03:40.951 --> 00:03:41.812
[նվագում են ջազային երաժշտություն]

00:03:41.812 --> 00:03:44.359
կարգը ի հայտ է գալիս, քանի որ ջազ նվագողները

00:03:44.359 --> 00:03:46.948
ինքնաբուխ կերպով են կազմակերպվում։

00:03:46.948 --> 00:03:49.768
Նմանապես՝ անվաչմշկով պարողներն ինքնաբուխ կերպով

00:03:49.768 --> 00:03:51.783
ընտրել են մի վայր, որտեղ
հանդիպում և անվաչմուշկ են վարում։

00:03:51.783 --> 00:03:52.920
[հնչում է անվաչմշկային երաժշտություն]

00:03:52.920 --> 00:03:54.074
Ինչպե՞ս է ստացվում, որ նրանք չեն

00:03:54.074 --> 00:03:55.257
բախվում միմյանց։

00:03:55.257 --> 00:03:56.714
- Անկեղծ ասած՝ կանոններ չկան։

00:03:56.714 --> 00:03:58.515
-Ոչ ոք նրանց չի ասում, թե ուր գնան։

00:03:58.515 --> 00:04:01.069
- Պարզապես անվաչմշկում ես երաժշտությանը համահունչ։

00:04:01.069 --> 00:04:02.646
- Հաջորդ անգամ պետք է անվաչմուշկներդ բերես հետդ։

00:04:02.646 --> 00:04:04.439
[երաժշտություն]

00:04:04.439 --> 00:04:06.413
- Արագ սահիր, դու ավելի դանդաղ սահիր։

00:04:06.413 --> 00:04:07.523
Մի քանի ձմեռ առաջ

00:04:07.523 --> 00:04:10.128
ես սառույցի չմշկորդներին ուղղություններ էի տալիս՝

00:04:10.128 --> 00:04:12.129
փորձելով ավելի կանոնակարգված դարձնել չմշկասահքը։

00:04:12.129 --> 00:04:14.404
Դու թեքվիր աջ, թեքվիր ձախ։

00:04:14.404 --> 00:04:15.541
[չմշկասահքի ձայներ]

00:04:15.541 --> 00:04:17.262
Ես ոչ մեկի չմշկասահքը չբարելվեցի։

00:04:17.262 --> 00:04:18.476
Ես ավելի վատացրի իրավիճակը։

00:04:18.476 --> 00:04:19.328
- Ես չէ՞ի օգնում։

00:04:19.329 --> 00:04:20.404
- Ո՛չ։

00:04:20.404 --> 00:04:21.921
- Խոսափողը վերցրեք այդ տղայի ձեռքից։

00:04:21.922 --> 00:04:23.109
[ծիծաղում են]

00:04:23.109 --> 00:04:25.507
- Բայց ձեզ սահադաշտում կարգը պահպանող պետք չէ՞:

00:04:25.507 --> 00:04:26.229
- Երբե՛ք։

00:04:26.229 --> 00:04:27.235
- Ճիշտ այդպե՛ս։

00:04:27.235 --> 00:04:29.691
Ինքնաբուխ կարգն ավելի լավ է գործում։

00:04:29.691 --> 00:04:33.084
Վերադառնանք Կենտրոնական զբոսայգի,
որտեղ ես վոլեյբոլ եմ խաղում։

00:04:33.084 --> 00:04:34.400
Սա ես եմ։

00:04:34.400 --> 00:04:36.119
Վոլեյբոլում ղեկավար չկա,

00:04:36.119 --> 00:04:38.411
մարդիկ պարզապես գալիս ու խաղում են։

00:04:38.411 --> 00:04:39.774
[ուրախանում են միասին]

00:04:39.774 --> 00:04:40.940
[ձեռքերով ողջունում են]

00:04:40.940 --> 00:04:41.744
[ուրախանում են միասին]

00:04:41.744 --> 00:04:43.514
Փողոցային բասկետբոլը հայտնի է դրանով։

00:04:43.514 --> 00:04:44.714
[ուրախանում են միասին]

00:04:44.714 --> 00:04:45.823
Նրանք գիտեն կանոնները,

00:04:45.823 --> 00:04:47.380
այլապես խաղ չէր լինի։

00:04:47.380 --> 00:04:50.738
Բայց թե ով է խաղում, և խաղն
ինքնին ինքնաբուխ է ստացվում:

00:04:50.738 --> 00:04:54.343
Զբոսայգու պահպանության ծառայությունը
շատ քիչ կանոններ է պարտադրում։

00:04:54.343 --> 00:04:56.717
Ոչ ոք երեխաներին չի հրում ժայռաքարերից։

00:04:56.717 --> 00:04:59.721
Ոչ մի ճանապարհային ոստիկան
չի վերահսկում տարածքի մարդկանց:

00:04:59.721 --> 00:05:01.684
Զբոսնողները, վազորդները, սքեյթբորդիստները,

00:05:01.684 --> 00:05:04.686
հեծանվորդները, հեծանվատաքսիները և ձիակառքերը

00:05:04.686 --> 00:05:06.271
մանևրում են միմյանց շուրջը։

00:05:06.271 --> 00:05:07.217
[հնչում է հեծանվատաքսիի զանգ]

00:05:07.217 --> 00:05:08.677
Կան որոշ կանոններ։

00:05:08.677 --> 00:05:10.700
Ակնհայտ է, որ պետք է թույլտվություն ստանաք

00:05:10.700 --> 00:05:12.144
ֆիլմի նման տեսարան նկարահանելու համար։

00:05:12.144 --> 00:05:13.786
Տեսեք, տեսեք, տեսեք։

00:05:13.786 --> 00:05:16.233
Բայց ոստիկանությունն անտեսում է օրենքի խախտման շատ դեպքեր։

00:05:16.233 --> 00:05:18.851
- Ջուր 1 դոլարով, ջուր 1 դոլարով։
- Շնորհակալություն, շնորհակալություն։

00:05:18.851 --> 00:05:20.974
- Չարտոնված վաճառողները տարբեր բաներ են վաճառում։

00:05:20.974 --> 00:05:24.114
Իսկ որոշ մարդիկ անօրինական
ձևով ալկոհոլ են օգտագործում։

00:05:24.114 --> 00:05:26.050
- Քանի դեռ խնդիրներ չենք առաջացնում, լավն ենք:

00:05:26.050 --> 00:05:27.000
[ծիծաղում են]

00:05:27.000 --> 00:05:30.029
- Երբ կառավարությունը քիչ է կառավարում, ավելի լավ է կառավարում։

00:05:30.029 --> 00:05:31.743
- Որոշում թիվ 713։

00:05:31.743 --> 00:05:34.609
- Բայց քաղաքական գործիչներն
ավելի շատ բան են ուզում վերահսկել։

00:05:34.609 --> 00:05:36.770
Որոշում թիվ 704։

00:05:36.770 --> 00:05:39.149
- Իմ քաղաքն անթիվ կանոններ ունի։

00:05:39.149 --> 00:05:40.960
Ռեստորան ես բացել և ուզում ես առաջարկել

00:05:40.960 --> 00:05:42.386
մի քանի սեղան դրսո՞ւմ։

00:05:42.386 --> 00:05:44.115
- Չաո՜։

00:05:44.115 --> 00:05:46.331
Մինչև վերջերս քաղաքային
իշխանությունները պարտադրում էին ստանալ

00:05:46.331 --> 00:05:48.467
թույլտվություն… քանի՞ մարդուց։

00:05:48.467 --> 00:05:51.876
- Ինը, թե 11 մարմնից՝
մայթի վրա սրճարան բացելու համար։

00:05:51.876 --> 00:05:53.559
- Ինը կամ 11 մարմնի՞ց։

00:05:53.559 --> 00:05:56.288
- Ռեստորանի այս սեփականատերը
չի կարողանում հիշել նրանց բոլորին։

00:05:56.288 --> 00:05:57.861
Դա Քաղաքաշինական դեպարտամենտն էր,

00:05:57.861 --> 00:05:58.913
Հրշեջ պահպանության դեպարտամենտը,

00:05:58.913 --> 00:06:00.061
Ալկոհոլի շուկայի կարգավորման դեպարտամենտը,

00:06:00.061 --> 00:06:00.985
Քաղաքային խորհուրդը,

00:06:00.985 --> 00:06:02.295
Ֆինանսական վերահսկողության գրասենյակը։

00:06:02.295 --> 00:06:03.540
- Եվ այդպես շարունակ։

00:06:03.540 --> 00:06:05.254
Պետք է իրավաբան վարձեք,

00:06:05.254 --> 00:06:06.967
պետք է ճարտարապետ վարձեք։

00:06:06.967 --> 00:06:08.583
Բառացիորեն մեկ տարի է պահանջվում ձեզնից։

00:06:08.583 --> 00:06:11.203
Բայց ՔՈՎԻԴ-ի ժամանակ կանոնները մեղմացրին։

00:06:11.203 --> 00:06:12.998
Հանկարծ հայտնվեցին այս տաղավարները։

00:06:12.998 --> 00:06:14.314
Դրանք երբեք թույլ չէին տա։

00:06:14.314 --> 00:06:15.778
[մարդիկ խոսում են]

00:06:15.778 --> 00:06:17.345
Քանի որ թույլատրեցին դրանց տեղադրումը,

00:06:17.345 --> 00:06:19.396
փողոցներում աշխուժություն սկսվեց։

00:06:19.396 --> 00:06:20.586
Նրանք մեղմացրել են կանոնները։

00:06:20.586 --> 00:06:21.863
- Նրանք իսպակես արագ արեցին դա,

00:06:21.863 --> 00:06:24.307
ինչն այնքան անսովոր է այս քաղաքի համար։

00:06:24.307 --> 00:06:25.524
- Եթե դա չանեին…

00:06:25.524 --> 00:06:27.083
- Եթե դա չանեին, մենք կփակվեինք։

00:06:27.083 --> 00:06:28.925
- Համաճարակ չլինելու դեպքում

00:06:28.925 --> 00:06:31.265
սա ուղղակի թույլատրված չէ։

00:06:31.265 --> 00:06:33.478
Այնքան մեծ տուգանքներ կվճարեիք,

00:06:33.478 --> 00:06:34.786
որ կկորցնեիք ձեր բիզնեսը։

00:06:34.786 --> 00:06:37.029
- Մեզ անհրաժեշտ է այդ ճկունությունը,

00:06:37.029 --> 00:06:38.844
որ թույլ տանք մարդկանց փորձարկել։

00:06:38.844 --> 00:06:40.505
- Փորձարկելու այդ ազատությունն է

00:06:40.505 --> 00:06:42.099
թույլ տալիս կյանքում ստեղծել լավագույնը:

00:06:42.099 --> 00:06:43.561
Նորարարությունը բժշկության մեջ,

00:06:43.561 --> 00:06:45.115
տիեզերանավերը,

00:06:45.115 --> 00:06:47.606
բաներ, որոնք չէինք էլ կարող երբևէ պատկերացնել։

00:06:47.606 --> 00:06:50.493
Շատ քաղաքական գործիչներ պետք է
սովորեն Կենտրոնական զբոսայգու փորձից։

00:06:50.493 --> 00:06:51.745
- Էլի՛, էլի՛ էլի՛։

00:06:51.745 --> 00:06:53.897
- Ես չեմ կարող հավատալ, որ ասում եմ սա…

00:06:53.897 --> 00:06:56.301
Նյու Յորք Սիթիի քաղաքական գործիչները,

00:06:56.301 --> 00:06:58.756
որոնք ՔՈՎԻԴ-ի ժամանակ մի փոքր ազատություն են տվել։

00:06:58.756 --> 00:06:59.994
- Մեր կենա՜ցը։

00:06:59.994 --> 00:07:01.870
[թափահարող ձայն]

00:07:01.870 --> 00:07:02.955
Շնորհակալությո՛ւն դիտելու համար։

00:07:02.955 --> 00:07:06.263
Ինքնաբուխ կարգի շնորհիվ է, որ
կարողանում ենք նկարահանել այս տեսանյութերը,

00:07:06.263 --> 00:07:08.477
որովհետև ձեզ նման մարդիկ նվիրաբերում են։

00:07:08.477 --> 00:07:10.623
Այսպիսով, եթե ցանկանում եք
օգնել մեզ, որ ավելին անենք,

00:07:10.623 --> 00:07:12.010
սեղմեք այդ կոճակը

00:07:12.010 --> 00:07:15.573
և բաժանորդագրվեք՝ մեր հաջորդ
տեսանյութը բաց չթողնելու համար։