WEBVTT

00:00:00.070 --> 00:00:02.370
- Političari imaju planove za nas.

00:00:02.370 --> 00:00:03.490
- Usvojite moj plan!

00:00:03.490 --> 00:00:05.319
- Ja sam jedini koji to može popraviti!

00:00:05.319 --> 00:00:07.392
- Ali većina života, i najbolje u životu,

00:00:07.392 --> 00:00:10.064
dešava se kada se političari prestanu miješati,

00:00:10.064 --> 00:00:13.068
i puste nas da stvorimo red, po vlastitom izboru.

00:00:13.068 --> 00:00:16.228
- Ljudi zamišljaju red kao o vojni marš,

00:00:16.228 --> 00:00:19.488
svi marširaju u strogjoj formaciji.

00:00:19.488 --> 00:00:21.993
No, dobar dio reda koji vidimo

00:00:21.993 --> 00:00:24.722
nije neko izmislio ili nametnuo.

00:00:24.722 --> 00:00:27.358
- Tom Palmer iz Atlas mreže ističe da

00:00:27.358 --> 00:00:29.972
kao što jatu riba nije potreban vođa,

00:00:29.972 --> 00:00:32.363
većina nas, u većem dijelu života

00:00:32.363 --> 00:00:35.021
sami shvatamo kako stvari funkcionišu.

00:00:35.021 --> 00:00:38.926
Spontani poredak, kako ga je nazvao
ovaj kineski filozof.

00:00:38.926 --> 00:00:41.165
Ekonomista Friedrich Hayek je dodao

00:00:41.165 --> 00:00:45.599
poredak rezultira "ne iz dizajna,
već spontano."

00:00:45.599 --> 00:00:46.581
Na primjer

00:00:46.581 --> 00:00:48.462
razmišljajte o nečemu o čemu
rijetko razmišljamo.

00:00:48.462 --> 00:00:51.274
Kako banane dolaze na Vaše tržište.

00:00:51.274 --> 00:00:53.924
Uvijek ih ima dovoljno, tako da imamo izbor,

00:00:53.924 --> 00:00:57.398
ali rijetko toliko da se pokvare.

00:00:57.398 --> 00:00:59.896
Ipak, nikakav centralni planer koji kalkuliše

00:00:59.896 --> 00:01:01.998
koliko banana treba uzgajati,

00:01:01.998 --> 00:01:03.378
ko će ih brati,

00:01:03.378 --> 00:01:04.983
kada će biti ubrane,

00:01:04.983 --> 00:01:06.090
kako će biti isporučene,

00:01:06.090 --> 00:01:08.625
i koliko ih treba poslati u
svaku prodavnicu.

00:01:08.625 --> 00:01:11.388
Ovo se dešava zahvaljuči milijardi pojedinaca

00:01:11.388 --> 00:01:14.049
koji sami planiraju i reaguju.

00:01:14.049 --> 00:01:16.022
To je spontani red.

00:01:16.022 --> 00:01:18.497
I tako dobijamo skoro sve:

00:01:18.497 --> 00:01:22.528
hranu, muziku, putovanja.

00:01:22.528 --> 00:01:25.950
- Razmislite o spontanom redu na putu.

00:01:25.950 --> 00:01:28.532
Svako ide u različitim pravcima.

00:01:28.532 --> 00:01:30.502
- Dobro! Pogledaj sve ove ljude,

00:01:30.502 --> 00:01:33.205
stari, mladi, pametni, glupi,

00:01:33.205 --> 00:01:34.678
neki super glupi,

00:01:34.678 --> 00:01:37.310
pa ipak, iako idemo prilično brzo,

00:01:37.310 --> 00:01:40.156
ljudi se rijetko zabijaju jedni u druge.

00:01:40.156 --> 00:01:41.759
Trebaju nam neka pravila.

00:01:41.759 --> 00:01:42.819
- Oh, apsolutno.

00:01:42.819 --> 00:01:45.325
- Pravila poput "prolazi lijevo."

00:01:45.325 --> 00:01:46.502
Ali uglavnom,

00:01:46.502 --> 00:01:48.341
ljudi to sami rješavaju.

00:01:48.341 --> 00:01:49.551
[truba]

00:01:49.551 --> 00:01:50.693
- Razmisli o jeziku.

00:01:50.693 --> 00:01:53.715
[govori na stranom jeziku]

00:01:53.715 --> 00:01:55.355
- Niko nije izmislio jezik.

00:01:55.355 --> 00:01:57.649
- Ipak, svijet ih ima na hiljade.

00:01:57.649 --> 00:01:59.735
više puta su stručnjaci pokušavali

00:01:59.735 --> 00:02:01.214
kreirati novi,

00:02:01.214 --> 00:02:03.312
kako bismo mogli bolje komunicirati.

00:02:03.312 --> 00:02:05.330
- Tu su Volapuk i esperanto.

00:02:05.330 --> 00:02:07.370
Koliko ljudi govori ove jezike?

00:02:07.370 --> 00:02:08.681
- Skoro niko.

00:02:08.681 --> 00:02:10.041
Svi ovi pokušaji su propali.

00:02:10.041 --> 00:02:10.849
- Nisu od pomoći!

00:02:12.496 --> 00:02:15.000
William Shatner je snimio film
koristeći esperanto.

00:02:16.355 --> 00:02:17.251
I to je propalo.

00:02:19.673 --> 00:02:23.605
Esperanto nije uspio jer se jezik
spontano razvija.

00:02:23.605 --> 00:02:25.406
- I to je uvijek

00:02:25.406 --> 00:02:28.015
nadmoćnije u odnosu na sisteme
'odozgo prema dolje' koji se

00:02:28.015 --> 00:02:31.442
koji se oslanjaju na informacije u mozgu.

00:02:31.442 --> 00:02:33.746
- Evo dva primjera iz mog grada gdje

00:02:33.746 --> 00:02:35.923
su se političari zapravo povukli,

00:02:35.923 --> 00:02:38.180
dozvoljavajući spontani red,

00:02:38.180 --> 00:02:40.025
i to je učinilo život mnogo boljim.

00:02:40.025 --> 00:02:40.724
[zvono zvono]

00:02:40.724 --> 00:02:42.048
Ovo je Central Park.

00:02:42.048 --> 00:02:43.835
Milioni ljudi prolaze ovuda.

00:02:43.835 --> 00:02:46.497
Pa ipak, park je sada lijep i siguran

00:02:46.497 --> 00:02:49.390
samo zato što je vlada malo pustila.

00:02:49.390 --> 00:02:52.128
Moja gradska vlast je nekada
upravljala parkom,

00:02:52.128 --> 00:02:54.379
a kada je to radila, izgledalo je ovako.

00:02:54.379 --> 00:02:56.370
Grafitima prekriveni spomenici.

00:02:56.370 --> 00:02:58.308
Smeće je bilo posvuda.

00:02:58.308 --> 00:03:00.736
Umjesto trave je bila prašnjava pustoš.

00:03:00.736 --> 00:03:02.562
Tada je grad pristao da

00:03:02.562 --> 00:03:05.043
privatne neprofitne organizacije
upravljaju parkom.

00:03:05.043 --> 00:03:06.588
Bez vladinih naredbi,

00:03:06.588 --> 00:03:08.055
ljudi su se okupljali,

00:03:08.055 --> 00:03:11.216
davali novac i vrijeme kako bi se park poboljšao.

00:03:11.216 --> 00:03:13.617
[muzika]

00:03:13.617 --> 00:03:15.558
Sada je Central Park prelijep i

00:03:15.558 --> 00:03:17.405
bez mnogo pravila,

00:03:17.405 --> 00:03:18.609
stvari funkcionišu.

00:03:18.609 --> 00:03:20.120
Ostavite donaciju ovdje.

00:03:20.120 --> 00:03:21.475
[muzika]

00:03:21.475 --> 00:03:23.712
Muzičari napreduju sa donacijama,

00:03:23.712 --> 00:03:25.378
iako ih ima mnogo.

00:03:25.378 --> 00:03:29.886
[muzika]

00:03:29.886 --> 00:03:32.485
Smislili su način kako da se sklone
jedno drugom s puta.

00:03:32.485 --> 00:03:32.985
[Svira džez muzika]

00:03:32.985 --> 00:03:34.826
Džez koji svira ova grupa je

00:03:34.826 --> 00:03:36.820
drugi oblik spontanog poretka.

00:03:36.820 --> 00:03:37.638
[Svira džez muzika]

00:03:37.638 --> 00:03:39.475
- Niko ne traži

00:03:39.475 --> 00:03:40.951
moraš odsvirati ovu notu,

00:03:40.951 --> 00:03:41.812
[Svira džez muzika]

00:03:41.812 --> 00:03:44.359
red se rađa dok džezisti sviraju,

00:03:44.359 --> 00:03:46.948
kroz spontano usklađivanje u hodu.

00:03:46.948 --> 00:03:49.768
Isto tako, skejteri spontano biraju

00:03:49.768 --> 00:03:51.783
prostor za svoje okupljanje i vožnju.

00:03:51.783 --> 00:03:52.920
[Svira muzika za skejt]

00:03:52.920 --> 00:03:54.074
Kako ćemo biti sigurni da neće

00:03:54.074 --> 00:03:55.257
naletjeti jedni na druge?

00:03:55.257 --> 00:03:56.714
- Iskreno, nema pravila.

00:03:56.714 --> 00:03:58.515
-Niko im ne govori gdje da idu.

00:03:58.515 --> 00:04:01.069
- Samo voziš uz tok muzike.

00:04:01.069 --> 00:04:02.646
- Sljedeći put moraš da poneseš rolere.

00:04:02.646 --> 00:04:04.439
[muzika]

00:04:04.439 --> 00:04:06.413
- Idi brže, ti idi sporije.

00:04:06.413 --> 00:04:07.523
Prije nekoliko zima,

00:04:07.523 --> 00:04:10.128
Davao sam upute klizačima,

00:04:10.128 --> 00:04:12.129
kako bi klizanje bilo uređenije.

00:04:12.129 --> 00:04:14.404
Skreni lijevo, skreni desno.

00:04:14.404 --> 00:04:15.541
[zvuk klizanja]

00:04:15.541 --> 00:04:17.262
To nije poboljšalo ničije klizanje.

00:04:17.262 --> 00:04:18.476
Samo sam pogoršao stvari.

00:04:18.476 --> 00:04:19.328
- Nisam pomagao?

00:04:19.329 --> 00:04:20.404
- Ne!

00:04:20.404 --> 00:04:21.921
- Skloni mikrofon od tog tipa.

00:04:21.922 --> 00:04:23.109
[smijeh]

00:04:23.109 --> 00:04:25.507
- Ali zar ti ne treba policija na klizalištu?

00:04:25.507 --> 00:04:26.229
- Nikad!

00:04:26.229 --> 00:04:27.235
- Upravo tako!

00:04:27.235 --> 00:04:29.691
Spontani poredak radi bolje.

00:04:29.691 --> 00:04:33.084
Povratak u Central Park gdje igram odbojku.

00:04:33.084 --> 00:04:34.400
To sam ja.

00:04:34.400 --> 00:04:36.119
Ne postoji šef odbojke,

00:04:36.119 --> 00:04:38.411
ljudi se samo pojave i igraju.

00:04:38.411 --> 00:04:39.774
[navijanje]

00:04:39.774 --> 00:04:40.940
[aplauz]

00:04:40.940 --> 00:04:41.744
[navijanje]

00:04:41.744 --> 00:04:43.514
Pickup basket je poznat po tome.

00:04:43.514 --> 00:04:44.714
[navijanje]

00:04:44.714 --> 00:04:45.823
Oni znaju pravila,

00:04:45.823 --> 00:04:47.380
inače ne bi bilo igre.

00:04:47.380 --> 00:04:50.738
Ali ko igra, i samo igranje je spontano.

00:04:50.738 --> 00:04:54.343
Zaštita parka nameće vrlo malo pravila.

00:04:54.343 --> 00:04:56.717
Niko ne tjera djecu sa kamenja.

00:04:56.717 --> 00:04:59.721
Nikakvi saobraćajni policajci ne
šefuju ljudima.

00:04:59.721 --> 00:05:01.684
Šetači, trkači, skejtborderi,

00:05:01.684 --> 00:05:04.686
biciklisti i konjske zaprege

00:05:04.686 --> 00:05:06.271
cirkulišu jedni oko drugih.

00:05:06.271 --> 00:05:07.217
[Zvono]

00:05:07.217 --> 00:05:08.677
Postoje neka pravila.

00:05:08.677 --> 00:05:10.700
Očigledno, morate dobiti dozvolu

00:05:10.700 --> 00:05:12.144
da snimate ovakvu filmsku scenu.

00:05:12.144 --> 00:05:13.786
Gledajte, gledajte, gledajte.

00:05:13.786 --> 00:05:16.233
Ali policija zanemaruje mnoga
kršenja zakona.

00:05:16.233 --> 00:05:18.851
- 1 dolar vode. 1 dolar vode. - Hvala, hvala.

00:05:18.851 --> 00:05:20.974
- Nelicencirani prodavci prodaju stvari.

00:05:20.974 --> 00:05:24.114
A neki ljudi, ilegalno, piju alkohol.

00:05:24.114 --> 00:05:26.050
- Sve dok ne pravimo probleme, dobro smo.

00:05:26.050 --> 00:05:27.000
[smijeh]

00:05:27.000 --> 00:05:30.029
- Vlada koja manje vlada, vlada bolje.

00:05:30.029 --> 00:05:31.743
- Rezolucija 713.

00:05:31.743 --> 00:05:34.609
- Ali političari žele da kontrolišu
više stvari.

00:05:34.609 --> 00:05:36.770
Rezolucija 704.

00:05:36.770 --> 00:05:39.149
- Moj grad ima milion pravila.

00:05:39.149 --> 00:05:40.960
Vodite li restoran i želite ponuditi

00:05:40.960 --> 00:05:42.386
nekoliko stolova na otvorenom?

00:05:42.386 --> 00:05:44.115
- Zdravo!

00:05:44.115 --> 00:05:46.331
Do nedavno, grad te je prisiljavao da dobiješ

00:05:46.331 --> 00:05:48.467
dozvolu od... koliko ljudi?

00:05:48.467 --> 00:05:51.876
- Devet ili 11 službi da dobiju
kafić na trotoaru.

00:05:51.876 --> 00:05:53.559
- Devet ili 11 službi?

00:05:53.559 --> 00:05:56.288
- Ovaj vlasnik restorana ne može
se sjetiti svih.

00:05:56.288 --> 00:05:57.861
Bilo je to Odeljenje za zgrade,

00:05:57.861 --> 00:05:58.913
vatrogasna služba,

00:05:58.913 --> 00:06:00.061
uprava za alkoholna pića,

00:06:00.061 --> 00:06:00.985
gradsko vijeće,

00:06:00.985 --> 00:06:02.295
služba za reviziju.

00:06:02.295 --> 00:06:03.540
- U nedogled.

00:06:03.540 --> 00:06:05.254
Morali ste da angažovati advokata,

00:06:05.254 --> 00:06:06.967
morali ste da angažujete arhitektu.

00:06:06.967 --> 00:06:08.583
Trebalo bi Vam bukvalno godinu dana.

00:06:08.583 --> 00:06:11.203
Ali tokom Covida, ublažili su pravila.

00:06:11.203 --> 00:06:12.998
Ove šupe su se iznenada pojavile.

00:06:12.998 --> 00:06:14.314
Nikada im to ne bi bilo dozvoljeno.

00:06:14.314 --> 00:06:15.778
[Ljudi pričaju]

00:06:15.778 --> 00:06:17.345
I zato što im je bilo dozvoljeno,

00:06:17.345 --> 00:06:19.396
ulice su oživjele!

00:06:19.396 --> 00:06:20.586
Olabavili su pravila.

00:06:20.586 --> 00:06:21.863
- Uradili su to veoma brzo,

00:06:21.863 --> 00:06:24.307
što je tako neobično za ovaj grad.

00:06:24.307 --> 00:06:25.524
- Da to nisu uradili...

00:06:25.524 --> 00:06:27.083
- Da to nisu uradili bili bi zatvoreni.

00:06:27.083 --> 00:06:28.925
- Bez epidemije,

00:06:28.925 --> 00:06:31.265
ovo jednostavno nije dozvoljeno.

00:06:31.265 --> 00:06:33.478
Platili bi tako velike kazne,

00:06:33.478 --> 00:06:34.786
da bi izgubili svoj posao.

00:06:34.786 --> 00:06:37.029
- Potrebna nam je ta fleksibilnost

00:06:37.029 --> 00:06:38.844
koja omogućava ljudima da eksperimentišu.

00:06:38.844 --> 00:06:40.505
- Ta sloboda eksperimentisanja

00:06:40.505 --> 00:06:42.099
donosi najbolje u životu!

00:06:42.099 --> 00:06:43.561
Medicinske inovacije,

00:06:43.561 --> 00:06:45.115
svemirske brodove,

00:06:45.115 --> 00:06:47.606
stvari koje još ne možemo ni zamisliti.

00:06:47.606 --> 00:06:50.493
Više političara bi trebalo da uči
od Central Parka.

00:06:50.493 --> 00:06:51.745
- Idi, idi, idi!

00:06:51.745 --> 00:06:53.897
- I ne mogu da vjerujem da ovo govorim...

00:06:53.897 --> 00:06:56.301
Političari Njujorka

00:06:56.301 --> 00:06:58.756
koji su tokom Covida malo popustili.

00:06:58.756 --> 00:06:59.994
- Živjeli!

00:07:01.870 --> 00:07:02.955
Hvala na gledanju.

00:07:02.955 --> 00:07:06.263
Spontani poredak nam omogućava da
napravimo ove video zapise,

00:07:06.263 --> 00:07:08.477
jer ljudi poput tebe doniraju.

00:07:08.477 --> 00:07:10.623
Dakle, ako želite da nam pomognete
da napravimo više,

00:07:10.623 --> 00:07:12.010
kliknite na to dugme,

00:07:12.010 --> 00:07:15.573
i pretplatite se kako biste bili sigurni da
ćete dobiti sljedeći.