WEBVTT

00:00:00.630 --> 00:00:03.300
- 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың
қызып тұрған шағында

00:00:03.300 --> 00:00:07.230
британдық экономист Рэдфорд
армияда қызметте еді.

00:00:07.230 --> 00:00:09.120
Ол тұтқынға түсіп, бір жылдан астам

00:00:09.120 --> 00:00:10.680
түрме лагерінде болды.

00:00:10.680 --> 00:00:13.200
Тұтқындар Қызыл Кресттен
азық-түлік, темекі және

00:00:13.200 --> 00:00:16.290
тағы басқа қажетті
заттары бар қалта алатын.

00:00:16.290 --> 00:00:19.320
Бұл заттар тұтқындар лагерде
сөзсіз құнды саналатын.

00:00:19.320 --> 00:00:21.840
Басында тұтқындар өздеріне ұнамайтын
заттарды таратып жіберетін,

00:00:21.840 --> 00:00:25.680
бірақ, көп ұзамай,
оларды саудалауға кірісті.

00:00:25.680 --> 00:00:29.100
Бұл мінез-құлыққа Редфорд
қызық түсіндірме береді.

00:00:29.100 --> 00:00:31.230
Тұтқынға түскеннен кейін
көп ұзамай адамдар

00:00:31.230 --> 00:00:32.550
заттардың шектеулі мөлшері мен
теңдігіне байланысты

00:00:32.550 --> 00:00:34.830
темекі, азық-түлікті

00:00:34.830 --> 00:00:37.080
тарату иә сыйлыққа беру

00:00:37.080 --> 00:00:40.800
орынсыз және қажетсіз екенін ұйғарды.

00:00:40.800 --> 00:00:43.740
Мейірбандықпен тарату
сөйтіп саудаға айналды,

00:00:43.740 --> 00:00:46.350
ал сауда жеке қанағаттануды
арттыратын әділ құрал.

00:00:47.310 --> 00:00:48.140
Әділ?

00:00:48.140 --> 00:00:49.500
Шын ба?

00:00:49.500 --> 00:00:53.520
Неліктен айырбастау сыйға
тартудан әділ болады?

00:00:53.520 --> 00:00:57.660
Ерікті айырбастауда
екі жақ та разы болады,

00:00:57.660 --> 00:00:59.280
әйтпесе олар мүлде
сауда жасамас еді.

00:00:59.280 --> 00:01:00.630
Сыйлық алу әрине жақсы,

00:01:00.630 --> 00:01:03.720
бірақ бұл жағдайда
сыйлықты алған адам ғана риза.

00:01:03.720 --> 00:01:06.750
Әрине, сыйлық беруші
сыйлық күтуі мүмкін,

00:01:06.750 --> 00:01:09.360
онда ол айырбастау емес пе?

00:01:09.360 --> 00:01:12.150
Мұның маңызды болуының
екі себебі бар.

00:01:12.150 --> 00:01:14.280
Айырбастау үлестірудегі
қателікті дұрыстайды,

00:01:14.280 --> 00:01:17.670
себебі затты, оны неғұрлым құндырақ
санайтын жерге жылжытады.

00:01:17.670 --> 00:01:21.390
Себебі айырбастау
екі жақтың да көңілінен шығады.

00:01:21.390 --> 00:01:23.820
Айырбастау әрекеті пайда болуының
екі негізгі себебі бар,

00:01:23.820 --> 00:01:25.620
және екеуі де маңызды.

00:01:25.620 --> 00:01:28.860
Біріншісі, бір зат, әртүрлі қалаулар.

00:01:29.880 --> 00:01:32.850
Мысалы, экскурсияға шыққанда дайын
қорапталған түскі ас алып шықтық делік,

00:01:32.850 --> 00:01:37.230
әрқайсы қорапта сэндвич, чипсы,
тұздалған қияр мен пешене.

00:01:37.230 --> 00:01:39.840
Мен чипсы, ал сіз пешене жақсы көресіз.

00:01:39.840 --> 00:01:41.850
Сізді көндіру үшін мен
ащы қиярды да беруге дайынмын.

00:01:41.850 --> 00:01:43.620
Сөйтіп айырбастаймыз.

00:01:43.620 --> 00:01:44.610
Екеуіміздің де түскі
асымыз сол бұрынғы

00:01:44.610 --> 00:01:46.740
көлемде қалды,

00:01:46.740 --> 00:01:49.470
бірақ көңіл-күйіміз көтерілді.

00:01:49.470 --> 00:01:52.800
Екіншісі, бірдей қалау, әртүрлі заттар.

00:01:52.800 --> 00:01:55.830
Менде алма, сізде апельсин бар делік,

00:01:55.830 --> 00:01:57.720
бірақ екеуімізге де
екеуі де араласқан

00:01:57.720 --> 00:01:59.550
жеміс салаты керек болып тұр.

00:01:59.550 --> 00:02:02.730
Егер алмассақ онда екеуіміз де
жеміс салатын жей аламыз,

00:02:02.730 --> 00:02:06.120
және бұрынғыдай жеміс мөлшерімен
әлдеқайда бақыттырақ боламыз.

00:02:06.120 --> 00:02:07.580
Тамаша ғой.

00:02:07.580 --> 00:02:09.750
Ресурстар тапшы әлемде

00:02:09.750 --> 00:02:13.380
әрбір ерікті транзакция әлемдегі
бар байлыққа еш өзгеріссіз

00:02:13.380 --> 00:02:16.830
адамдардың бақытты болуын білдіреді.

00:02:16.830 --> 00:02:19.500
Сол себептен сауда - өте мықты нәрсе.

00:02:19.500 --> 00:02:22.950
Егер бізде әртүрлі заттар мен
әртүрлі қалаулар болса ше?

00:02:22.950 --> 00:02:25.800
Мұны түсіндіру үшін студенттеріме
осындай тапсырма беремін.

00:02:25.800 --> 00:02:29.430
Оларға жеңсіз көйлек бере тұра,
бір жағынан алдаймын.

00:02:29.430 --> 00:02:31.290
Ешкімге өзінің
өлшемі түспейтініне

00:02:31.290 --> 00:02:33.150
көзімді жеткіземін.

00:02:35.250 --> 00:02:38.370
Сосын "Көйлектеріңе ризасыз ба?"
деген сұрақ қоямын.

00:02:38.370 --> 00:02:40.890
Адамдардың 10 ақ пайызы
риза болуы мүмкін.

00:02:40.890 --> 00:02:42.930
Содан кейін мен оларға көйлектерді
айырбастауға рұқсат беремін,

00:02:42.930 --> 00:02:45.690
бірақ тек өздерімен бір
қатарда отырғандармен.

00:02:45.690 --> 00:02:47.970
Сонда да көйлектер
қозғалып, айырбасталады.

00:02:47.970 --> 00:02:49.020
Сен өзіңнің көршіңмен,

00:02:49.020 --> 00:02:50.310
ол өзінікімен ауыстырады.

00:02:50.310 --> 00:02:54.030
Көйлектер әр қадам сайын
сатып алушының да,

00:02:54.030 --> 00:02:57.360
сатушының да әл-ауқатын
жақсарту үшін айналады.

00:02:57.360 --> 00:02:59.970
Біткен кезде студенттердің 30%

00:02:59.970 --> 00:03:00.800
көйлегіне риза шығар.

00:03:00.800 --> 00:03:03.450
Бұл үлкен жетістік,
бірақ әлі де керемет емес.

00:03:03.450 --> 00:03:07.140
Содан кейін сыныптағы кез келген
адаммен айырбастауға рұқсат беремін.

00:03:07.140 --> 00:03:08.970
У шудың көкесі сонда басталады.

00:03:08.970 --> 00:03:12.780
Ең үлкен өлшемдер кішкентайға,
орташалар үлкендерге және т.б.

00:03:12.780 --> 00:03:15.240
Адамдар көйлектреді бұлғап тұрып

00:03:15.240 --> 00:03:16.590
өлшемін айқайлағанда
аласапыран болып жатқандай.

00:03:16.590 --> 00:03:18.060
Еш жоспар, еш бағыт жоқ.

00:03:18.900 --> 00:03:22.140
Алайда айырбастау аяқталғанда,
қанша адам бақытты болады?

00:03:22.140 --> 00:03:24.600
90% иә одан да жоғары.

00:03:24.600 --> 00:03:26.640
Басында қанша көйлек болды,
сонша көйлек қалды,

00:03:26.640 --> 00:03:28.110
ешкім көшті басқарған жоқ,

00:03:28.110 --> 00:03:32.700
бірақ біз 10% қанағаттандырудан
90% жеттік.

00:03:32.700 --> 00:03:35.130
Кей көйлектер көп рет айырбасталды.

00:03:36.030 --> 00:03:37.620
Көйлек соңында кімге
бұйырары белгісіз,

00:03:37.620 --> 00:03:42.360
ол ең бақытты және қанағатты
адамына жеткенше ауыса берді.

00:03:42.360 --> 00:03:45.900
Сиқыр сияқты, бірақ
бұл жай ғана нарық.

00:03:47.130 --> 00:03:48.480
Бостандық тақырыбында
білім алуды тоқтатпаңыз.

00:03:48.480 --> 00:03:51.630
Көбірек көру үшін басқа
бейнелеріміздің бірін басыңыз.

00:03:51.630 --> 00:03:54.660
[көңілді әуен]

00:03:54.660 --> 00:03:58.140
Бейне көрумен ғана
шектелгіңіз келмесе,

00:03:58.140 --> 00:04:00.390
студенттік мүмкіндіктер мен қосымша
ресурстар үшін сілтемені басыңыз.