WEBVTT

00:00:00.550 --> 00:00:01.380
[көңілді әуен]
-Тұтынушы ретінде

00:00:01.380 --> 00:00:02.880
сіз күнде шағын
ғажайыптармен кездесесіз,

00:00:02.880 --> 00:00:05.550
кейде тіпті оларды
өзіңіз жасайсыз,

00:00:05.550 --> 00:00:08.050
бірақ оны білмеуіңіз де мүмкін.

00:00:09.030 --> 00:00:10.380
Оларды ойлап қарасаңыз

00:00:10.380 --> 00:00:12.570
ыңғайсыздық немесе
кедергі дер едіңіз,

00:00:12.570 --> 00:00:14.490
алайда, ол нәрселер
байқалмағанымен,

00:00:14.490 --> 00:00:18.150
заманауи өмірімізді
мүмкін етті.

00:00:18.150 --> 00:00:19.860
Мен нені айтып тұрмын?

00:00:19.860 --> 00:00:24.150
Бағаларды, біз тауарлар мен қызметтер
үшін күнде төлейтін бағалар.

00:00:24.150 --> 00:00:26.040
Сіз оған қалаған нәрсеңізді
алуға кедергі болып тұрған

00:00:26.040 --> 00:00:27.570
зат деп қарауыңыз мүмкін,

00:00:27.570 --> 00:00:29.880
бірақ ол олай емес.

00:00:29.880 --> 00:00:31.260
Әрбір бағаның ішіндегі көлемді
ақпараттың мөлшерін білсеңіз,

00:00:31.260 --> 00:00:34.110
олардың әрқайсысы көптеген
адамдардың миллиардтаған таңдауын

00:00:34.110 --> 00:00:36.690
өнімді және серпінді экономиканы

00:00:36.690 --> 00:00:40.050
үйлестіруге көмектесетін

00:00:40.050 --> 00:00:43.650
сиқырға, ғажайыпқа айналады.

00:00:43.650 --> 00:00:44.550
Түсіндірейін.

00:00:45.540 --> 00:00:47.430
Мысалы, кетчупты алайық.

00:00:47.430 --> 00:00:49.830
Бұл дәмді қызыл соустың
негізгі ингредиенті,

00:00:49.830 --> 00:00:51.480
әрине, қызанақ.

00:00:51.480 --> 00:00:54.360
Енді, Калифорнияда сұмдық
құрғақшылық болды делік.

00:00:54.360 --> 00:00:57.420
Сол жылы қызанақ өнімі
күрт төмендеді.

00:00:57.420 --> 00:00:58.980
Сұраныс әлі де бар,

00:00:58.980 --> 00:01:01.320
адамдар гамбургерлері
мен фри картобы үшін

00:01:01.320 --> 00:01:03.180
бұрынғыдай кетчупты қалайды,

00:01:03.180 --> 00:01:05.460
бірақ ұсыныс азайып кетті,

00:01:05.460 --> 00:01:08.790
сондықтан фермерлер қызанақтың
бағасын көтереді.

00:01:08.790 --> 00:01:11.280
Бұл кетчуп өндірушілер қызанақ үшін
көбірек төлеуі керек дегенді білдіреді,

00:01:11.280 --> 00:01:14.010
сондықтан олар азық-түлік дүкендеріне
өнімдерін қымбатқа сатады.

00:01:14.010 --> 00:01:16.560
Осылайша, азық-түлік
дүкендері тұтынушыларға

00:01:16.560 --> 00:01:18.840
кетчуп бағасын
жоғары етіп сатады.

00:01:18.840 --> 00:01:22.140
Мұнда маңызды мәселе -
тұтынушылардың қалай жауап беретіні.

00:01:22.140 --> 00:01:24.120
Олардың кейбіреулері жоғары
бағаға аса мән бермейді

00:01:24.120 --> 00:01:25.980
және бұрынғыдай кетчупты
көп мөлшерде алуды жалғастырады,

00:01:25.980 --> 00:01:29.460
бірақ тұтынушылардың
көпшілігі бағасына мән береді.

00:01:29.460 --> 00:01:31.470
Олар майонез немесе
қышаға ауысады,

00:01:31.470 --> 00:01:34.140
немесе дәмдеуіштерден
мүлдем бас тартады.

00:01:34.140 --> 00:01:37.350
Құрғақшылық жағдайда бұл
негізі жақсы нәтиже.

00:01:37.350 --> 00:01:40.950
Себебі қызанақтардың мөлшері
бұрынғыдай емес.

00:01:40.950 --> 00:01:43.410
Адамдар қызанақты
азырақ жеуі керек,

00:01:43.410 --> 00:01:46.740
және кетчуп бағасының
бұл көтерілуі

00:01:46.740 --> 00:01:49.620
дәмдеуіштерге қатты мән
бермейтін кейбір адамдарды

00:01:49.620 --> 00:01:52.650
кетчупты аз алуға иә
тіпті алмауға итермелейді,

00:01:52.650 --> 00:01:53.790
сөйтіп қызанақтың жалпы
тұтынуы қысқарады.

00:01:54.690 --> 00:01:57.480
Құс ұшатын биіктен қарасақ,
бұл оқиғалар тізбегі

00:01:57.480 --> 00:02:00.180
әдейі үйлестірілген
сияқты көрінуі мүмкін,

00:02:00.180 --> 00:02:02.880
өйткені фермер, өндіруші,
азық-түлік дүкені және

00:02:02.880 --> 00:02:04.260
тұтынушылар, бәрі
бір жоспарға сәйкес

00:02:04.260 --> 00:02:06.540
немесе бір бағытта
бірігіп жұмыс істеп жатыр,

00:02:06.540 --> 00:02:07.500
сол құрғақшылық
салдарынан қысқарған

00:02:07.500 --> 00:02:09.990
қызанақтар мәселесін шешу үшін.

00:02:09.990 --> 00:02:11.670
Бірақ, әрине, біз олай
емес екенін білеміз.

00:02:11.670 --> 00:02:13.800
Адамдарға кетчуп
алуға бұйрық беретін

00:02:13.800 --> 00:02:15.300
дәмдеуіштер бюросы жоқ.

00:02:15.300 --> 00:02:16.500
Қызанақ тұтынуды
қысқарту қажеттігі

00:02:16.500 --> 00:02:18.360
туралы ақпарат органикалық түрде

00:02:18.360 --> 00:02:22.110
бағалар арқылы жеткізіледі.

00:02:22.110 --> 00:02:24.390
Немесе, ұлы экономист
Фридрих Хайек айтқандай,

00:02:24.390 --> 00:02:27.180
кетчуптың бағасы, дәйексөз,

00:02:27.180 --> 00:02:29.280
«өзгерістерді тіркейтін
механизмнің бір түрі».

00:02:30.240 --> 00:02:32.820
Енді осы оқиғалар тізбегін
триллионға көбейтіңіз.

00:02:32.820 --> 00:02:34.410
Бұл әлемдік экономика болады.

00:02:34.410 --> 00:02:35.700
Миллиардтаған сатып алушылар мен

00:02:35.700 --> 00:02:38.790
жеткізушілер күні-түні, күн сайын

00:02:38.790 --> 00:02:42.090
сағат сайын тапшылық
пен артықшылыққа

00:02:42.090 --> 00:02:44.130
бір-бірімен мінез-құлқын
мұқият үйлестіру арқылы

00:02:44.130 --> 00:02:47.370
болып жатқан өзгерістерге бейімделеді,

00:02:47.370 --> 00:02:49.440
және олар өздерінің осы
үлкен жаһандық

00:02:49.440 --> 00:02:52.290
ынтымақтастық тізбегінің
бір бөлігі екенін аңғармайды.

00:02:53.460 --> 00:02:57.060
Барлық осы үйлестіру мен
реттеу баға ұғымы арқасында,

00:02:57.060 --> 00:02:59.400
бір кішкентай сан ішінде

00:02:59.400 --> 00:03:01.710
неше түрлі ақпарат қамтылған.

00:03:01.710 --> 00:03:04.160
Келесіде тамақ алуға барғанда
осыны есіңізге түсіріңіз.

00:03:05.430 --> 00:03:07.230
Фридрих Хайек сияқты
экономисттер арқасында

00:03:07.230 --> 00:03:09.210
біз бағаның маңызын
және құдіретін түсіндік.

00:03:09.210 --> 00:03:11.400
Хайектің маңызды идеялары мен
олардың біздің өмірге

00:03:11.400 --> 00:03:14.110
әсерін білгіңіз келсе,
осы жерді басыңыз.

00:03:14.110 --> 00:03:16.780
[көңілді әуен]