WEBVTT

00:00:00.550 --> 00:00:01.380
[жаркын музыка]

00:00:01.380 --> 00:00:02.880
Күн сайын керектөөчү катары

00:00:02.880 --> 00:00:05.550
сиз кичинекей кереметтерди жасайсыз,

00:00:05.550 --> 00:00:08.050
бирок сиз аларды
керемет деп тааныбайсыз.

00:00:09.030 --> 00:00:10.380
Эгер сиз алар
жөнүндө ойлонсоңуз,

00:00:10.380 --> 00:00:12.570
анда сиз аларды ыңгайсыздык же тоскоолдук

00:00:12.570 --> 00:00:14.490
катары эсептейсиз, бирок алар бааланбаганы

00:00:14.490 --> 00:00:18.150
менен, бул кичинекей нерселер биздин
заманбап жашообузду мүмкүн кылат.

00:00:18.150 --> 00:00:19.860
Мен эмне жөнүндө айтып жатам?

00:00:19.860 --> 00:00:24.150
Баалар, биз күн сайын товарлар жана
кызматтар үчүн төлөп жаткан баалар.

00:00:24.150 --> 00:00:26.040
Сиз булар сиз каалаган
нерсени алуу үчүн болгон

00:00:26.040 --> 00:00:27.570
өкүнүчтүү чыгым деп ойлошуңуз мүмкүн,

00:00:27.570 --> 00:00:29.880
бирок булар андан да чоң нерсе.

00:00:29.880 --> 00:00:31.260
Ар бир баада камтылган

00:00:31.260 --> 00:00:34.110
маалыматтын эбегейсиз көлөмү
жөнүндө билгениңизде,

00:00:34.110 --> 00:00:36.690
алардын ар бири көптөгөн адамдардын

00:00:36.690 --> 00:00:40.050
миллиарддаган тандоолорун
жемиштүү жана динамикалык

00:00:40.050 --> 00:00:43.650
экономикага координациялоого
жардам берген кереметке айланат.

00:00:43.650 --> 00:00:44.550
Мен түшүндүрүп берейин.

00:00:45.540 --> 00:00:47.430
Кетчуп жөнүндө ойлонуп көрүңүз.

00:00:47.430 --> 00:00:49.830
Ошол даамдуу кызыл
соустун негизги компоненти,

00:00:49.830 --> 00:00:51.480
албетте, помидор.

00:00:51.480 --> 00:00:54.360
Эми Калифорнияда коркунучтуу
кургакчылык болду дейли.

00:00:54.360 --> 00:00:57.420
Быйыл помидордун түшүмү
бир топ төмөндөдү.

00:00:57.420 --> 00:00:58.980
Суроо-талап дагы деле бар,

00:00:58.980 --> 00:01:01.320
адамдар мурдагыдай эле
кетчупту гамбургер

00:01:01.320 --> 00:01:03.180
жана фри үчүн каалашат, бирок

00:01:03.180 --> 00:01:05.460
сунуш азайып кеткендиктен, фермерлер

00:01:05.460 --> 00:01:08.790
помидорлоруна кымбатыраак
бааны талап кыла башташты.

00:01:08.790 --> 00:01:11.280
Бул кетчуп жасоочулар помидор үчүн
көбүрөөк төлөшү керек дегенди билдирет,

00:01:11.280 --> 00:01:14.010
ошондуктан алар азык-түлүк дүкөндөрүнөн өз
продукциясына кымбатыраак бааны талап кылышат.

00:01:14.010 --> 00:01:16.560
Ошентип, өз кезегинде,
азык-түлүкдүкөндөрү керектөөчүлөргө

00:01:16.560 --> 00:01:18.840
кетчуптун баасын жогору коюшат.

00:01:18.840 --> 00:01:22.140
Бул жерде маанилүү нерсе
- кардарлардын реакциясы.

00:01:22.140 --> 00:01:24.120
Алардын айрымдары кымбатыраак
баага маани беришпейт

00:01:24.120 --> 00:01:25.980
жана алар мурункудай эле көп
кетчуп сатып ала беришет,

00:01:25.980 --> 00:01:29.460
бирок көпчүлүк керектөөчүлөр кызыкдар болушат.

00:01:29.460 --> 00:01:31.470
Алар майонезге же горчицага өтүшөт, же жөн

00:01:31.470 --> 00:01:34.140
эле татымалдарды таптакыр колдонбой коюшат.

00:01:34.140 --> 00:01:37.350
Бул чындыгында кургакчылыкты
эске алганда жакшы жыйынтык.

00:01:37.350 --> 00:01:40.950
Мурдагыдай көп помидор жок.

00:01:40.950 --> 00:01:43.410
Адамдар топ катары помидорду
азыраак жеши керек

00:01:43.410 --> 00:01:46.740
жана кетчуптун баасынын
көтөрүлүшү кээ бир адамдарды, конкреттүү

00:01:46.740 --> 00:01:49.620
татымалдаргаанча маани
бербегендерди, аны азыраак

00:01:49.620 --> 00:01:52.650
колдонууга алып келет жана бул
помидордун жалпы керектөөсү

00:01:52.650 --> 00:01:53.790
кыскарат дегенди билдирет.

00:01:54.690 --> 00:01:57.480
Канаттуулардын көзү менен караганда,
бул окуялар чынжырчасы

00:01:57.480 --> 00:02:00.180
аң-сезим менен координацияланып
жаткандай көрүнүшү мүмкүн,

00:02:00.180 --> 00:02:02.880
анткени фермер, өндүрүүчү, азык-түлүк дүкөнү жана

00:02:02.880 --> 00:02:04.260
кардарлардын баары, кургакчылык

00:02:04.260 --> 00:02:06.540
көптөгөн помидорлорду
жок кылганына байланыштуу,

00:02:06.540 --> 00:02:07.500
кандайдыр бир планга

00:02:07.500 --> 00:02:09.990
же кандайдыр бир көрсөтмөгө
ылайык, чогуу иштешип жатышат.

00:02:09.990 --> 00:02:11.670
Бирок, албетте, бул андай эмес экенин билебиз.

00:02:11.670 --> 00:02:13.800
Адамдарга кетчуп кармагыла
деп буйруган

00:02:13.800 --> 00:02:15.300
татымалдардын бюросу жок.

00:02:15.300 --> 00:02:16.500
Помидор керектөөнү

00:02:16.500 --> 00:02:18.360
кыскартуу зарылдыгы тууралуу

00:02:18.360 --> 00:02:22.110
маалымат, баалар аркылуу
органикалык түрдө айтылды.

00:02:22.110 --> 00:02:24.390
Же улуу экономист
Фридрих Хайек айткандай,

00:02:24.390 --> 00:02:27.180
кетчуптун баасы,
“өзгөрүүнү каттоонун

00:02:27.180 --> 00:02:29.280
бир түрү” болуп саналат.

00:02:30.240 --> 00:02:32.820
Эми бул окуялар чынжырын
триллиондорго көбөйтүңүз.

00:02:32.820 --> 00:02:34.410
Бул дүйнөлүк экономика.

00:02:34.410 --> 00:02:35.700
Миллиарддаган сатып

00:02:35.700 --> 00:02:38.790
алуучулар жана жеткирүүчүлөр
реалдуу убакытта,

00:02:38.790 --> 00:02:42.090
күн сайын ар бир саатта, жетишсиздиктерге
жана ашыкчаларга

00:02:42.090 --> 00:02:44.130
ыңгайлашууда жана алар
өз жүрүм-турумун бири-бири

00:02:44.130 --> 00:02:47.370
менен кылдаттык менен координациялап,
жер-жерлерде болуп жаткан

00:02:47.370 --> 00:02:49.440
окуяларга көнүп жатышат, ал
тургай, алар бул улуу глобалдык

00:02:49.440 --> 00:02:52.290
кызматташтыктын чынжырынын
бир бөлүгү экенин түшүнүшпөйт.

00:02:53.460 --> 00:02:57.060
Координациялоо жана
жөнгө салуунун баары,

00:02:57.060 --> 00:02:59.400
ошол кичинекей санда
жеткирилгенар кандай

00:02:59.400 --> 00:03:01.710
маалыматтын аркасындагы бааларда.

00:03:01.710 --> 00:03:04.160
Кийинки жолу азык-түлүк дүкөнүнө
барганда бул жөнүндө ойлонуп көр.

00:03:05.430 --> 00:03:07.230
Биз Фридрих Хайек сыяктуу экономисттердин

00:03:07.230 --> 00:03:09.210
аркасындан баанын күчүн түшүнөбүз.

00:03:09.210 --> 00:03:11.400
Хайектин негизги идеялары жана
алар биздин дүйнөнү түшүндүрүүгө

00:03:11.400 --> 00:03:14.110
кандайча жардам бергени жөнүндө
көбүрөөк билүү үчүн бул жерди басыңыз.

00:03:14.110 --> 00:03:16.780
[жагымдуу музыка]