WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:16.976
[muzikë në sfond]

2
00:00:16.976 --> 00:00:21.043
-Lart në Ande ndodhen
rrënojat historike mbretërore

3
00:00:21.043 --> 00:00:23.604
të vendpushimit të Perandorisë Inkase.

4
00:00:23.604 --> 00:00:26.509
Fshehur nga bota e
jashtme për shekuj të tërë,

5
00:00:26.509 --> 00:00:29.690
Maçu Piçu u rizbulua në vitin 1911.

6
00:00:29.690 --> 00:00:33.660
[muzikë në sfond]

7
00:00:33.660 --> 00:00:39.404
Banorët autoktonë të Perusë
vazhdojnë të mbjellin në këtë luginë.

8
00:00:39.404 --> 00:00:42.100
Eusebio Mendes Atau dhe familja

9
00:00:42.100 --> 00:00:45.728
e tij jetojnë në fshatin
e vogël malor të El Palamarit.

10
00:00:45.728 --> 00:00:49.791
Ata mbjellin tokën ashtu siç
ka bërë i ati dhe gjyshi i Eusebios

11
00:00:49.791 --> 00:00:53.156
për 100 vitet e fundit.

12
00:00:53.156 --> 00:00:59.719
Ata kanë katër dema,
dy derra dhe disa pula.

13
00:00:59.719 --> 00:01:03.204
Sot Eusebio po transporton
plugun e tij primitiv lart në mal

14
00:01:03.204 --> 00:01:08.273
për një ditë tjetër pune.

15
00:01:08.273 --> 00:01:10.827
Megjithatë ai nuk ka certifikatë pronësie

16
00:01:10.827 --> 00:01:13.937
për tokën nga e cila
varet mbijetesa e tij.

17
00:01:13.937 --> 00:01:17.399
-Gjyshërit e mi kanë lindur këtu.

18
00:01:17.399 --> 00:01:22.680
Ata ishin pronarët e parë këtu.

19
00:01:23.301 --> 00:01:25.666
-Një ditë, një i panjohur nga qyteti

20
00:01:25.666 --> 00:01:28.657
i paraqiti gjyshit të Eusebios
një certifikatë

21
00:01:28.657 --> 00:01:30.987
pronësie ku thuhej se toka i përkiste atij.

22
00:01:30.987 --> 00:01:32.692
-Ai donte t’i largonte

23
00:01:32.692 --> 00:01:34.339
gjyshërit e mi nga toka.

24
00:01:34.339 --> 00:01:37.642
U tha gjyshërve të mi,

25
00:01:37.642 --> 00:01:40.640
nëse doni që ta punoni tokën,

26
00:01:40.640 --> 00:01:43.919
“Punoni për mua”, tha, “punoni për mua.”

27
00:01:43.970 --> 00:01:50.587
[muzikë në sfond]

28
00:01:50.587 --> 00:01:51.881
-Përgjatë shekujve

29
00:01:51.881 --> 00:01:56.064
kjo luginë e shenjtë e inkasve
ka pasur shumë pronarë.

30
00:01:56.064 --> 00:01:58.760
E shtrirë përgjatë më
shumë se 2000 miljeve

31
00:01:58.760 --> 00:02:04.087
perandoria dikur kontrollonte
tokën nga Ekuadori në jugun e Kilit.

32
00:02:04.087 --> 00:02:07.942
Mbretërit inkas merrnin
haraç nga fermerët lokalë

33
00:02:07.942 --> 00:02:09.793
derisa pushtuesit spanjollë

34
00:02:09.793 --> 00:02:12.969
pushtuan tokën
në shekullin e XVI.

35
00:02:12.969 --> 00:02:18.617
Që prej asaj kohe, qeveritë peruane
shpesh kanë diktuar pronësinë e tokës.

36
00:02:18.617 --> 00:02:22.264
Si djalë që ishte, Eusebio kishte
vetëm një mundësi:

37
00:02:22.264 --> 00:02:26.379
të punonte për personin që pretendonte
se kishte pronësinë e tokës.

38
00:02:26.379 --> 00:02:28.468
[muzikë në sfond]

39
00:02:28.468 --> 00:02:33.004
Sot pasdite djemtë e Eusebios
do ta ndihmojnë atë në fusha.

40
00:02:33.004 --> 00:02:36.114
Shpesh Eusebio dhe
gruaja e tij Zenobia

41
00:02:36.114 --> 00:02:38.475
punojnë nga agimi deri në muzg.

42
00:02:38.475 --> 00:02:43.176
Për mua kjo tokë është...

43
00:02:43.400 --> 00:02:45.629
është si flori.

44
00:02:45.738 --> 00:02:47.915
Ose si paraja.

45
00:02:47.915 --> 00:02:50.673
Unë ha nga toka,

46
00:02:50.673 --> 00:02:52.620
fëmijët e mi hanë nga toka.

47
00:02:53.339 --> 00:02:56.531
-Në vitin 1969, qeveria peruane

48
00:02:56.531 --> 00:02:59.247
ua mori tokën pronarëve të mëdhenj,

49
00:02:59.247 --> 00:03:02.299
por në vend që t’ua shpërndante
atë fermerëve individualë

50
00:03:02.299 --> 00:03:04.857
themeloi kooperativat.

51
00:03:04.857 --> 00:03:08.722
Dhe asnjë individ nuk
lejohej që të zotëronte tokë.

52
00:03:08.722 --> 00:03:12.477
Edhe një herë Eusebio
kishte vetëm një mundësi.

53
00:03:12.477 --> 00:03:15.002
Të qëndronte në tokën që ai dhe Zenobia

54
00:03:15.002 --> 00:03:17.200
duhej ta punonin
për kooperativën,

55
00:03:17.200 --> 00:03:19.549
kryetarët e të cilës emëroheshin
nga burokratët

56
00:03:19.549 --> 00:03:21.439
në kryeqytet, në Lima.

57
00:03:21.439 --> 00:03:23.808
-Situata vazhdonte të përkeqësohej

58
00:03:23.808 --> 00:03:26.075
sepse tani kryetarët na shfrytëzonin.

59
00:03:26.075 --> 00:03:28.215
Kooperativa nuk paguante një pagë reale,

60
00:03:28.215 --> 00:03:30.082
vetëm 50 cent në ditë

61
00:03:30.082 --> 00:03:32.218
dhe shumë më tepër për kryetarët

62
00:03:32.218 --> 00:03:34.028
të cilët vetëm rrinin kot dhe pinin birrë.

63
00:03:34.028 --> 00:03:35.865
Për shembull,

64
00:03:35.865 --> 00:03:38.370
edhe tani ata kanë

65
00:03:38.370 --> 00:03:40.569
shtëpi dhe makina… traktorë.

66
00:03:40.569 --> 00:03:44.486
Kooperativa ua ka sjellë këto atyre.

67
00:03:44.486 --> 00:03:47.175
Paratë ata i fusin në llogari bankare.

68
00:03:47.175 --> 00:03:48.830
I gëzojnë të gjitha për vete.

69
00:03:50.664 --> 00:03:53.444
- Për vite të tëra Eusebio dhe fqinjët

70
00:03:53.444 --> 00:03:56.313
e tij kanë luftuar kundër
sistemit pa sukses.

71
00:03:56.313 --> 00:04:00.532
Aty pranë, Sebastiana Flores
mbjell një parcelë të vogël toke

72
00:04:00.532 --> 00:04:03.528
me të shoqin dhe dy djemtë e saj.

73
00:04:03.528 --> 00:04:07.352
Një fqinje tjetër,
Alehandrina Hue Mandes Çavez,

74
00:04:07.352 --> 00:04:09.136
e punon tokën vetëm.

75
00:04:09.136 --> 00:04:12.674
I shoqi i saj është larguar
për të fituar para në qytet.

76
00:04:12.674 --> 00:04:14.890
Në luftën e tyre për të zotëruar pronë,

77
00:04:14.890 --> 00:04:18.811
Eusebio dhe fqinjët e tyre kanë aleatë
që asnjëherë nuk i kanë takuar.

78
00:04:18.811 --> 00:04:20.910
-Dy të tretat e popullsisë së botës

79
00:04:20.910 --> 00:04:23.540
janë jashtë sistemit kapitalist.

80
00:04:23.540 --> 00:04:26.563
Katër miliardë njerëz që
nuk kanë të drejtë prone,

81
00:04:26.563 --> 00:04:29.425
nuk kanë shoqata të
njohura ligjore biznesi

82
00:04:29.425 --> 00:04:33.989
dhe nuk kanë mjete
ligjore për t’u identifikuar.

83
00:04:33.989 --> 00:04:36.299
-Hernando de Soto është presidenti

84
00:04:36.299 --> 00:04:38.809
i Institutit për Liri
dhe Demokraci

85
00:04:38.809 --> 00:04:40.677
me seli në Lima.

86
00:04:40.677 --> 00:04:42.726
Revista “The Economist” e quan atë

87
00:04:42.726 --> 00:04:47.433
një prej dy organizatave më
të rëndësishme kërkimore në botë.

88
00:04:47.433 --> 00:04:50.828
Institucioni lufton për
të drejtat e pronës

89
00:04:50.828 --> 00:04:55.973
dhe sundimin e ligjit për të siguruar që askush
të mos marrë trajtim të veçantë nga qeveria.

90
00:04:55.973 --> 00:05:02.123
Duke punuar individualisht me njerëzit,
studiuesit kanë shtruar rrugën për reformën.

91
00:05:02.123 --> 00:05:06.528
- Ne të gjithë flasim për një ekonomi
globale dhe një botë globale

92
00:05:06.528 --> 00:05:11.054
dhe megjithatë dimë shumë pak
se si jetojnë dy të tretat e botës

93
00:05:11.054 --> 00:05:13.221
dhe është e rëndësishme
që t’i njohim

94
00:05:13.221 --> 00:05:18.099
sepse ata janë shumica
e popullsisë së botës.

95
00:05:18.099 --> 00:05:23.604
Ato ç'ka nevojiten për të marrë
pjesë në lojën kapitaliste janë asetet.

96
00:05:23.604 --> 00:05:26.729
- Aseti i vetëm i Eusebios është toka,

97
00:05:26.729 --> 00:05:28.630
por pa certifikatë pronësie

98
00:05:28.630 --> 00:05:32.784
ai nuk mund të marrë kredi që të blejë
më shumë fara apo më shumë tokë.

99
00:05:32.784 --> 00:05:36.592
Pa këtë certifikatë ai nuk mund
të marrë hua për arsimin e fëmijëve

100
00:05:36.592 --> 00:05:38.478
apo për të rregulluar shtëpinë.

101
00:05:38.478 --> 00:05:40.215
Dhe pa një certifikatë pronësie

102
00:05:40.215 --> 00:05:43.333
ai nuk mund të përfitojë
nga shitja e pronës,

103
00:05:43.333 --> 00:05:46.336
as i ati dhe as gjyshi i tij nuk
mund ta bënin këtë.

104
00:05:46.336 --> 00:05:48.780
-Kishte dëshpërim.

105
00:05:48.780 --> 00:05:52.381
Në ëndrrat e mia unë doja shumë
që të shikoja certifikatën e pronësisë.

106
00:05:52.381 --> 00:05:55.387
Por gjithmonë zgjohesha përpara se ta shikoja.

107
00:05:55.387 --> 00:05:58.754
Ishte njësoj, ditën apo natën.

108
00:05:58.754 --> 00:06:01.338
-Ëndrrat e Eusebios janë fillimi

109
00:06:01.338 --> 00:06:04.181
i një sërë çështjesh komplekse.

110
00:06:04.181 --> 00:06:07.293
- Krijimi i sundimit të ligjit
sigurisht nuk është shkop magjik.

111
00:06:07.293 --> 00:06:10.751
Zhvillimi është shumë kompleks,
ashtu si edhe jeta vetë.

112
00:06:10.751 --> 00:06:12.796
Këtu përfshihet arsimi,

113
00:06:12.796 --> 00:06:15.151
shëndeti që është i rëndësishëm,

114
00:06:15.151 --> 00:06:18.066
dhe zbatimi që është
e gjitha pjesë e tij.

115
00:06:18.066 --> 00:06:24.474
Por, nëse nuk keni një urdhër që
sqaron se kush zotëron çfarë,

116
00:06:24.474 --> 00:06:27.193
vendin që i takon gjithkujt dhe
kush është përgjegjës për diçka,

117
00:06:27.193 --> 00:06:28.545
asgjë nuk do të funksionojë.