WEBVTT FILE

1
00:00:01.057 --> 00:00:03.566
-“Prona private”, duket si diçka egoiste.

2
00:00:03.566 --> 00:00:05.566
Në vend që t’i zotëronim
gjërat privatisht,

3
00:00:05.566 --> 00:00:08.833
a nuk do të ishte më mirë
që t’i ndanim me njëri-tjetrin?

4
00:00:08.833 --> 00:00:12.161
A nuk është e mirë ndarja
dhe e keqe prona private?

5
00:00:12.161 --> 00:00:14.394
Është e qartë që njerëzit mendojnë kështu.

6
00:00:14.394 --> 00:00:18.563
-Shoqëria do të ishte shumë më mirë
nëse të gjithë do të ndanim më shumë.

7
00:00:18.563 --> 00:00:19.783
-Ndarja është gjithçka.

8
00:00:19.783 --> 00:00:20.866
Por, prisni një moment.

9
00:00:20.866 --> 00:00:24.664
Mendojeni pronën publike të
përbashkët si banjat publike.

10
00:00:24.664 --> 00:00:28.836
Shpesh janë të shpifura. Rrugët publike
zakonisht mbushen me mbeturina.

11
00:00:28.836 --> 00:00:31.713
Ju patë pak më parë se si njerëzit i
hidhnin mbeturina në pronat publike.

12
00:00:31.713 --> 00:00:34.302
Mendoni për gjërat që
i përdorni bashkë në punë.

13
00:00:34.302 --> 00:00:37.068
Ky është frigoriferi ynë
i përbashkët në zyrë

14
00:00:37.068 --> 00:00:40.382
dhe shikojeni pak këtë.
Është i neveritshëm!

15
00:00:40.411 --> 00:00:41.527
Shikoni çfarë ka këtu.

16
00:00:41.527 --> 00:00:46.857
Ky djathë ka skaduar në
tetor të vitit të kaluar.

17
00:00:46.857 --> 00:00:50.058
-Kur diçka i përket të gjithëve,
në fakt nuk i përket askujt.

18
00:00:50.058 --> 00:00:52.700
Askush nuk e zotëron. Nuk ka asnjë
stimul për t’u kujdesur për të.

19
00:00:52.700 --> 00:00:54.278
Shpesh abuzohet dhe dëmtohet.

20
00:00:54.278 --> 00:00:57.610
-Rasëll Roberts, profesor i ekonomisë në
Universitetin Xhorxh Mejson,

21
00:00:57.610 --> 00:01:01.265
thekson se prona private
rrallë abuzohet apo dëmtohet.

22
00:01:01.265 --> 00:01:04.043
-“Prona private”, duket si diçka egoiste.

23
00:01:04.043 --> 00:01:06.560
Të pasurit përfitojnë nga të tjerët.

24
00:01:06.560 --> 00:01:08.469
-Por, funksionon shumë më mirë.

25
00:01:08.469 --> 00:01:11.156
-Krahasojeni me parqet
publike ose fushat.

26
00:01:11.156 --> 00:01:13.940
Mbeturinat nuk i heq njeri.

27
00:01:13.940 --> 00:01:16.423
Kjo është e njëjta arsye pse
në det peshkohet pa kriter.

28
00:01:16.423 --> 00:01:18.988
Oqeani është pronë publike,
pronë e përbashkët.

29
00:01:18.988 --> 00:01:21.575
Prandaj prej vitesh peshkatarët
kanë marrë prej tij çfarë kanë mundur.

30
00:01:21.575 --> 00:01:23.407
Nuk ka pasur shumë stimuj për t’u
siguruar që të mbeteshin peshq

31
00:01:23.407 --> 00:01:25.407
të mjaftueshëm për t’u riprodhuar.

32
00:01:25.407 --> 00:01:29.567
Prandaj, rezervat e peshkut kanë rënë në
mënyrë drastike. Supozoni se...

33
00:01:29.567 --> 00:01:32.942
-...jeni kreu i një familjeje që
ushqehet duke kapur peshk.

34
00:01:32.942 --> 00:01:34.837
-Kjo mësuese shkolle
bën një eksperiment

35
00:01:34.837 --> 00:01:38.288
për t’u treguar nxënësve se njerëzit
veprojnë pikërisht kështu.

36
00:01:38.288 --> 00:01:42.753
-Peshqit tanë janë çokollata
Hershey's Kisses. Ju do t’i hani.

37
00:01:42.753 --> 00:01:46.210
-Çdo tavolinë merr një gotë
me Kisses që duhet t’i ndajnë.

38
00:01:46.210 --> 00:01:48.509
Ajo u thotë fëmijëve,
merrni sa të doni

39
00:01:48.509 --> 00:01:50.509
dhe më pas kalojani
fëmijës tjetër.

40
00:01:50.509 --> 00:01:53.541
Çdo gjë që mbetet do të riprodhohet,
njësoj si peshku,

41
00:01:53.541 --> 00:01:55.541
sepse mësuesja do t’i dyfishojë ato.

42
00:01:55.541 --> 00:01:57.619
Çfarë ndodhi?

43
00:01:57.619 --> 00:02:03.757
-Mbajeni gotën lart. Na e tregoni.
Bosh. Loren, bosh.

44
00:02:03.757 --> 00:02:05.757
-Do të ishte lajm i keq nëse
çokollatat Kisses do të ishin peshq.

45
00:02:05.757 --> 00:02:10.784
-Ju i keni shfarosur peshqit
e liqeneve. Nuk ka më.

46
00:02:10.784 --> 00:02:13.715
-Po mendoja, ndoshta
duhet t’i ndaja,

47
00:02:13.715 --> 00:02:17.175
por nuk mendova se të tjerët po
i ndanin, prandaj mora më shumë.

48
00:02:17.175 --> 00:02:20.539
-Ekonomistët e quajnë këtë
“Tragjedia e pronave të përbashkëta”.

49
00:02:20.539 --> 00:02:21.840
U tregove lakmitare.

50
00:02:21.840 --> 00:02:23.487
-Më pas, ajo ndryshon rregullat.

51
00:02:23.487 --> 00:02:27.948
Çdo fëmijë merr gotën e vet private,
si një liqen privat.

52
00:02:27.948 --> 00:02:30.726
-...dhe kjo sjell në fakt
një frymë privatizimi.

53
00:02:30.726 --> 00:02:33.550
- Oh, por a nuk është privatizimi
ajo fjalë e ligë?

54
00:02:33.550 --> 00:02:35.719
Por, kësaj here askush nuk peshkon pa kriter.

55
00:02:35.719 --> 00:02:38.109
Fëmijët janë të kujdesshëm që të lënë
peshq të mjaftueshëm në liqenet e tyre

56
00:02:38.109 --> 00:02:41.107
dhe kështu lindin breza të
rinj çokollatash Kisses.

57
00:02:41.107 --> 00:02:45.820
-Pra, po thoni se nëse është e jona,
do të kujdesemi më shumë për të?

58
00:02:45.820 --> 00:02:47.717
-Po.
[ulërimë elefanti]

59
00:02:47.741 --> 00:02:51.314
-Si rezultat, i njëjti parim mund
t’i shpëtojë këta elefantë.

60
00:02:51.314 --> 00:02:54.956
Në shumë vende afrikane,
elefantët u përkasin të gjithëve.

61
00:02:54.956 --> 00:02:56.699
Qeveritë e kanë ndaluar
vrasjen e tyre,

62
00:02:56.699 --> 00:02:59.922
por savana është shumë e madhe
për ta kontrolluar të gjithën me roje.

63
00:02:59.922 --> 00:03:04.065
Prandaj, gjahtarët e babëzitur i
vrasin elefantët dhe u marrin fildishin.

64
00:03:04.065 --> 00:03:05.974
-Nuk ka policë të mjaftueshëm.

65
00:03:05.974 --> 00:03:08.421
Është ide e bukur të thuash se
është gabim t’i vrasësh elefantët,

66
00:03:08.421 --> 00:03:10.578
por kjo metodë nuk ka funksionuar.

67
00:03:10.578 --> 00:03:13.043
-Në këto vende,
ku gjuetia është e paligjshme,

68
00:03:13.043 --> 00:03:15.935
numri i elefantëve
ka rënë në mënyrë drastike.

69
00:03:15.935 --> 00:03:18.657
Por, në disa vende, fshatarët vendas
kanë një lloj të drejte

70
00:03:18.657 --> 00:03:20.331
pronësie mbi elefantët.

71
00:03:20.331 --> 00:03:25.176
Prandaj, ata shesin leje gjahu
për rreth 10,000 $ për elefant.

72
00:03:25.176 --> 00:03:29.644
[të shtëna armësh]

73
00:03:29.644 --> 00:03:31.487
-Oh, çfarë adrenaline.

74
00:03:31.487 --> 00:03:34.694
-Por, prit pak. Vrasja e elefantëve
do të shpëtojë elefantët?

75
00:03:34.694 --> 00:03:37.915
-Oh, është e neveritshme, por funksionon.

76
00:03:37.915 --> 00:03:41.610
-Funksionon, sepse fshatarët tani thonë,
këta janë elefantët tanë.

77
00:03:41.610 --> 00:03:45.883
Edhe ky ish-gjahtar i paligjshëm,
punon për t’i mbrojtur elefantët.

78
00:03:45.883 --> 00:03:47.883
-Fshatarët kanë një motiv fitimi

79
00:03:47.883 --> 00:03:50.941
që me elefantët të mos bëhet
gjueti e paligjshme dhe të mos vriten.

80
00:03:50.941 --> 00:03:52.473
Si rezultat, ata kujdesen për ta.

81
00:03:52.473 --> 00:03:54.824
Ata nuk duan ta vrasin patën
që bën vezë të arta.

82
00:03:54.824 --> 00:03:57.857
-Në këto vende, ku fshatarët
praktikisht i zotërojnë elefantët,

83
00:03:57.857 --> 00:04:00.322
numri i elefantëve pothuajse është trefishuar.

84
00:04:00.322 --> 00:04:03.273
Pra, ndonëse ndarja e gjërave
duket tërheqëse dhe e pëlqyeshme...

85
00:04:03.273 --> 00:04:05.102
-Të ndash është të kujdesesh...

86
00:04:05.102 --> 00:04:07.310
-shpesh i përkeqëson gjërat.