WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:02.826
― Այս պատմությունը մեզ
բերում է Արևելյան Եվրոպա:

2
00:00:02.826 --> 00:00:05.530
40 տարի շարունակ
փոքրիկ Սլովակիան

3
00:00:05.530 --> 00:00:08.168
երկաթե վարագույրի հետևում
գտնվող երկրներից մեկն է եղել,

4
00:00:08.168 --> 00:00:10.168
որը վերահսկվել է Խորհրդային
Միության կողմից:

5
00:00:10.168 --> 00:00:13.477
Այդ ժամանակ Սլովակիան և
Չեխիայի Հանրապետությունը

6
00:00:13.477 --> 00:00:17.629
միավորված են եղել Չեխոսլովակիա
կոչվող պետության կազմում:

7
00:00:17.629 --> 00:00:22.501
1989 թ. Չեխոսլովակիան ազատվեց
խորհրդային վերահսկողությունից:

8
00:00:22.501 --> 00:00:30.078
Կարելի է ասել, որ մեկ գիշերվա մեջ նրանց
կոմունիստական մղձավանջն ավարտվեց:

9
00:00:30.078 --> 00:00:31.583
Սակայն անկախությունից հետո

10
00:00:31.583 --> 00:00:35.075
մարդիկ տարիներով դիմակայում էին
դժվարություններին:

11
00:00:35.075 --> 00:00:38.508
Այդ մարդկանցից էին Օլգա
Ռիբարիկովան և իր երեխաները:

12
00:00:38.530 --> 00:00:43.179
― Այս համակարգում ապրող
մարդկանց համար

13
00:00:43.179 --> 00:00:47.227
նախկին՝ կոմունիստական
ռեժիմը շատ դաժան էր:

14
00:00:47.227 --> 00:00:51.155
Հատկապես ազատ և ժամանակակից
մտածելակերպով մարդկանց համար:

15
00:00:51.155 --> 00:00:54.736
Ինձ համար
հնարավորություններ չկային,

16
00:00:54.736 --> 00:00:57.969
քանի որ բավական էր մի
փոքր տարբերվել բոլորից,

17
00:00:57.969 --> 00:01:00.988
անմիջապես քննադատության
կենթարկվեիր:

18
00:01:00.988 --> 00:01:03.319
Մենք չէինք կարող ազատ
արտասահման մեկնել, չկար խոսքի

19
00:01:03.319 --> 00:01:06.580
ազատություն, հնարավորությունները
շատ սահմանափակ էին.

20
00:01:06.580 --> 00:01:09.371
իսկական բռնատիրություն էր:

21
00:01:09.371 --> 00:01:14.004
[հնչում է երաժշտություն]

22
00:01:14.004 --> 00:01:18.107
― Օլգա Ռիբարիկովան իր կյանքի մեծ մասը
կոմունիստական հասարակարգում է ապրել:

23
00:01:18.107 --> 00:01:19.825
Այդ դաժան տարիներին
նա պայքարել է,

24
00:01:19.825 --> 00:01:22.607
որպեսզի կարողանա ապահովել
իր երկու փոքր երեխաների՝

25
00:01:22.607 --> 00:01:24.607
Կատարինայի և Էրիկի ապրուստը:

26
00:01:24.607 --> 00:01:27.182
― Սակայն Խորհրդային Միությունում
ապրող երեխայի համար

27
00:01:27.182 --> 00:01:29.647
իրավիճակն այլ էր, քանի որ
չէիր առնչվում քաղաքականությանը...

28
00:01:29.647 --> 00:01:31.647
գիտեք, իհարկե, երեխա
ժամանակ չես մտահոգվում,

29
00:01:31.647 --> 00:01:35.100
սակայն երբ մեծանում ես, ավելի ու
ավելի ես մտածում այդ ամենի մասին,

30
00:01:35.100 --> 00:01:37.841
և տեսնում, որ հաճելի չէ.

31
00:01:37.841 --> 00:01:40.954
և գիտեք, հսկողությունը
շատ խիստ էր:

32
00:01:40.954 --> 00:01:46.067
― Ես որոշ բաներ գիտեմ, քանի որ
մայրս շատ էր պատմում:

33
00:01:46.067 --> 00:01:49.125
Ես իմ ուզածով զբաղվելու
տարբերակը չունեի:

34
00:01:49.125 --> 00:01:54.148
Հենց դա էլ չեմ կարողանում
պատկերացնել:

35
00:01:54.148 --> 00:01:58.163
― Մարդիկ, որոնք չեն ապրել
նման համակարգում,

36
00:01:58.163 --> 00:02:01.082
դրա մասին պատկերացում չունեն:

37
00:02:01.082 --> 00:02:02.698
― Էրիկն ու Կատարինան
մեծանալու էին

38
00:02:02.698 --> 00:02:04.521
կոմունիզմի փլուզումից հետո՝

39
00:02:04.521 --> 00:02:08.399
դրան հաջորդող անորոշության
տարիներին:

40
00:02:08.587 --> 00:02:10.396
― Ժողովրդավարության
վերահաստատումից հետո

41
00:02:10.396 --> 00:02:13.664
Չեխոսլովակիայում կարճատև տոնական
տրամադրություն էր տիրում:

42
00:02:13.664 --> 00:02:17.329
[ամբոխի բացականչություններ]

43
00:02:17.329 --> 00:02:19.782
Սակայն տնտեսությունը
քայքայված էր:

44
00:02:19.794 --> 00:02:21.859
Քաղաքական կոռուպցիան

45
00:02:21.859 --> 00:02:24.061
և գործազրկությունը
կտրուկ բարձրանում էին:

46
00:02:24.061 --> 00:02:27.444
Չեխական հատվածն սկսեց
աստիճանաբար կայունանալ,

47
00:02:27.444 --> 00:02:30.773
սակայն Սլովակիայի հատվածը
դեռևս զգալիորեն հետ էր մնում:

48
00:02:30.773 --> 00:02:33.733
1993 թ. երկու տարածքները
բաժանվեցին՝

49
00:02:33.733 --> 00:02:37.268
ձևավորելով Սլովակիայի Հանրապետությունը
և Չեխիայի Հանրապետությունը:

50
00:02:37.268 --> 00:02:40.630
Սլովակիան այդ ժամանակ դարձավ
լիովին ինքուրույն պետություն:

51
00:02:40.630 --> 00:02:44.551
― Կոմունիստական ղեկավարությունը
մեղադրում էր իմպերիալիստներին,

52
00:02:44.551 --> 00:02:49.590
Միացյալ Նահանգներին, կապիտալիստներին,
բոլոր այն... թշնամիներին,

53
00:02:49.590 --> 00:02:54.743
որոնք կոմունիստական համակարգի
ձախողումների պատճառ էին դարձել:

54
00:02:54.743 --> 00:02:59.188
Ի վերջո, ում պետք է մեղադրեինք
մեր սեփական սխալների համար:

55
00:02:59.188 --> 00:03:02.465
Մենք դասեր էինք քաղում
այդ սխալներից

56
00:03:02.465 --> 00:03:05.755
և միաժամանակ ավելի հաջողակ
երկիր դառնալու

57
00:03:05.755 --> 00:03:09.870
ռազմավարություններ մշակում:

58
00:03:09.870 --> 00:03:13.282
― Սլովակիայում ժողովրդավարության և
ազատության հաստատումից 10 տարի անց

59
00:03:13.282 --> 00:03:15.282
երկիրը դեռևս պայքարում էր:

60
00:03:15.282 --> 00:03:19.299
2001 թ. գործազրկությունը
մոտ 20% էր՝

61
00:03:19.299 --> 00:03:21.299
ամենաբարձր ցուցանիշը
ողջ Եվրոպայում:

62
00:03:21.299 --> 00:03:25.698
Նոր պետությունը կանգնած էր տնտեսական
զարգացմանը խոչընդոտող պատի առաջ:

63
00:03:25.770 --> 00:03:29.981
Սլովակիայի ժողովուրդն արմատապես
փոխեց զարգացման ուղղությունը:

64
00:03:29.981 --> 00:03:32.893
Այն քվեարկեց բաց
շուկաների բարեփոխումների,

65
00:03:32.893 --> 00:03:35.614
այդ թվում՝ 19% ֆիքսված հարկի,

66
00:03:35.614 --> 00:03:38.209
ավելի ճկուն աշխատանքային
օրենսդրության

67
00:03:38.209 --> 00:03:42.564
և իրենց կենսաթոշակային համակարգը
մասնավորեցնելու օգտին:

68
00:03:42.564 --> 00:03:45.887
Այս փոփոխությունների իրականացումը
դժվար էր, սակայն 5 տարվա ընթացքում

69
00:03:45.887 --> 00:03:49.102
բիզնեսի սեփականատերերը ֆինանսավորման
նոր ճանապարհներ գտան,

70
00:03:49.102 --> 00:03:54.013
ստվերային շուկան կրճատվեց, և օտարերկրյա
ներդրումները հոսեցին դեպի երկիր:

71
00:03:54.013 --> 00:03:57.154
Սլովակիայի գործազրկության
ցուցանիշը նվազեց մինչև 7.5%,

72
00:03:57.154 --> 00:04:00.821
իսկ կենսամակարդակն
զգալիորեն բարձրացավ:

73
00:04:00.821 --> 00:04:03.346
― Տնտեսությունն սկսեց զարգանալ:

74
00:04:03.346 --> 00:04:06.591
Սլովակիան, որը հետ էր մնում
հարևան երկրներից՝

75
00:04:06.591 --> 00:04:09.639
Չեխիայի Հանրապետությունից,
Հունգարիայից, Լեհաստանից,

76
00:04:09.639 --> 00:04:11.639
վերափոխվեց և լուրջ տնտեսական

77
00:04:11.663 --> 00:04:17.471
բարեփոխումների 2 ալիք ընդունեց:

78
00:04:17.471 --> 00:04:21.486
Այդ բարեփոխումները մեզ օգնեցին
առաջ անցնել այն երկրներից,

79
00:04:21.486 --> 00:04:25.357
որոնցից 90-ականներին
հետ էինք մնում:

80
00:04:25.357 --> 00:04:28.137
Այդպես մենք հասանք

81
00:04:28.137 --> 00:04:31.333
ավելի զարգացած երկրներին:

82
00:04:31.333 --> 00:04:34.020
― Սլովակիան երկաթե վարագույրի
հետևում կանգնած երկրից

83
00:04:34.020 --> 00:04:38.230
վերջապես վերափոխվեց տնտեսապես
բարգավաճող եվրոպական երկրի:

84
00:04:38.230 --> 00:04:42.789
Եվ սեփական գործ սկսելը
նույնպես հնարավոր դարձավ:

85
00:04:42.789 --> 00:04:45.573
Կատարինա Ռիբարիկովան
մի մտահղացում ունեցավ:

86
00:04:45.573 --> 00:04:48.408
Նա ցանկանում էր կապիկի
տարբերանշանով Paul Frank

87
00:04:48.408 --> 00:04:54.304
աճող ամերիկյան բրենդը Արևելյան
Եվրոպայում ներկայացնել:

88
00:04:54.304 --> 00:04:56.304
― Դա մոտ 6 տարի առաջ էր:

89
00:04:56.304 --> 00:05:01.679
Մենք չէինք ճանաչում
Paul Frank-ի մարդկանց,

90
00:05:01.686 --> 00:05:05.006
այդ պատճառով համացանցում
ինչ-որ հասցե գտա,

91
00:05:05.006 --> 00:05:08.491
Սլովակիայի մասին տեղեկություններ
գուգլեցի, որոնք կհետաքրքրեին նրանց:

92
00:05:08.491 --> 00:05:12.063
Եկեք սկսենք փոքր շնորհանդեսից
և տեսնենք, թե ինչպես կընթանա:

93
00:05:12.063 --> 00:05:15.173
Գուցե Սլովակիան հետաքրքրի նրանց:
Եվ մենք թռանք Լոս Անջելես,

94
00:05:15.173 --> 00:05:23.102
հանդիպեցինք սեփականատերերին,
ու ամեն ինչ այդպես սկսվեց:

95
00:05:23.102 --> 00:05:27.058
Այժմ մենք Paul Frank
խանութի միակ պաշտոնական

96
00:05:27.058 --> 00:05:29.058
ներկայացուցիչն ենք Եվրոպայում:
Դա իսկապես շատ հեշտ էր:

97
00:05:29.058 --> 00:05:34.056
― Կոմունիստական ռեժիմի տարիներին,
երբ երեխաներս փոքր էին,

98
00:05:34.056 --> 00:05:39.674
երբեք չեմ մտածել, որ նրանք կարող են
այսպիսի ձեռքբերումներ ունենալ:

99
00:05:39.674 --> 00:05:45.534
― Մենք երեք արմատական
վերափոխում ենք ունեցել:

100
00:05:45.534 --> 00:05:48.176
Մեկը տնտեսական վերափոխումն էր,

101
00:05:48.176 --> 00:05:50.702
երբ կենտրոնական պլանավորվող
տնտեսությունից անցում կատարվեց

102
00:05:50.702 --> 00:05:54.805
նրան, որ ես շուկայական
տնտեսություն կանվանեի:

103
00:05:54.805 --> 00:05:57.019
Այնուհետև, այս քաղաքական
վերափոխումն էր՝

104
00:05:57.019 --> 00:06:01.694
տոտալիտար պետությունից
անցումը ժողովրդավարության,

105
00:06:01.694 --> 00:06:05.644
այդ թվում՝ անկախ
Սլովակիայի կառուցումը:

106
00:06:05.644 --> 00:06:08.956
Բոլոր վերափոխումներից
ամենակարևորը

107
00:06:08.956 --> 00:06:13.271
պատերնալիզմից

108
00:06:13.271 --> 00:06:16.102
անհատի պատասխանատվության
անցումն է:

109
00:06:16.102 --> 00:06:22.500
Պետության պատերնալիզմը միայն
կոմունիստական կառավարման

110
00:06:22.500 --> 00:06:25.936
զազրելի կողմը չէ, այն
նաև արևմտյան ոճով

111
00:06:25.936 --> 00:06:30.943
սոցիալական բարեկեցության
պետության շատ լավ կողմն ունի:

112
00:06:30.943 --> 00:06:34.381
Եթե անհատ քաղաքացիներից և
մասնավոր ընկերություններից

113
00:06:34.381 --> 00:06:36.841
պատասխանատվությունը վերցնեք
և տաք պետությանը,

114
00:06:36.841 --> 00:06:41.496
ապա սոցիալիզմի մեկ այլ տարբերակ
կստանաք, որն ապացուցեցինք,

115
00:06:41.496 --> 00:06:47.509
որ հասարակության կազմակերպման
ակնհայտորեն անկայուն ուղի է:

116
00:06:47.509 --> 00:06:50.277
― Անկախությունից հետո
սկզբնական շրջանում Սլովակիան

117
00:06:50.277 --> 00:06:52.701
Ֆրեյզերի զեկույցում 81-րդ
տեղում էր: 2000 թ․ այն բարձրացավ

118
00:06:52.701 --> 00:06:57.414
ընդամենը 3 հորիզոնականով՝ գրավելով
78-րդ տեղը: Այնուհետև տնտեսական

119
00:06:57.414 --> 00:07:01.993
բարեփոխումներից հետո վարկանիշը կտրուկ
բարձրացավ, երկիրը զբաղեցրեց 35-րդ տեղը: