WEBVTT FILE

1
00:00:00.012 --> 00:00:03.477
Iqtisodiy erkinlik va taraqqiyot

2
00:00:03.477 --> 00:00:06.862
Nega ba'zi joylar boy,
boshqalari esa qashshoq?

3
00:00:06.862 --> 00:00:10.030
Nega ba'zi katta shaharlar yorug',
boshqalari esa qorong'u?

4
00:00:10.030 --> 00:00:13.320
Bu savollar iqtisodiyot tarixidagi
eng muhim va

5
00:00:13.320 --> 00:00:15.022
doimiy jumboqlardan biridir.

6
00:00:15.022 --> 00:00:19.212
Adam Smit ana shu
qarama-qarshiliklarni

7
00:00:19.212 --> 00:00:21.985
1776 yilda ko'rgan va
xuddi shu savollarni

8
00:00:21.985 --> 00:00:23.768
«Xalqlar boyligi» kitobida bergan.

9
00:00:23.768 --> 00:00:27.657
Smit uchun ushbu farqlarning
manbai oddiy edi:

10
00:00:27.657 --> 00:00:29.476
iqtisodiy erkinlik.

11
00:00:29.476 --> 00:00:32.180
Uning so'zlari bilan aytganda,
«Davlatni johillikning eng past

12
00:00:32.180 --> 00:00:35.309
darajasidan farovonlikning
eng yuqori darajasiga

13
00:00:35.309 --> 00:00:37.159
ko'tarish uchun tinchlik,

14
00:00:37.159 --> 00:00:42.442
yengil soliqlar va yetarlicha adolatdan
boshqa ko'p narsa kerak emas».

15
00:00:42.442 --> 00:00:46.365
Farovonlik uchun bizga faqat tinchlikni
saqlab turuvchi va adolatni ta'minlovchi

16
00:00:46.365 --> 00:00:50.108
cheklangan davlatning o'zi
kifoya deganda Smit haq edimi?

17
00:00:50.108 --> 00:00:51.565
Biz buni qayerdan bilamiz?

18
00:00:51.565 --> 00:00:53.565
«Dunyoda iqtisodiy erkinlik»
hisoboti mamlakatdagi siyosat

19
00:00:53.565 --> 00:00:56.309
qanchalik darajada
shaxsiy tanlov,

20
00:00:56.309 --> 00:00:59.878
xususiy mulk va
ixtiyoriy ayirboshlash, ya'ni

21
00:00:59.878 --> 00:01:02.872
Adam Smit targ'ib qilgan iqtisodiy
tizim bilan muvofiqligini o'lchaydi.

22
00:01:02.872 --> 00:01:04.872
Biz ushbu o'lchovlardan mamlakatning

23
00:01:04.872 --> 00:01:07.124
iqtisodiy erkinlik reytingini aniqlashda

24
00:01:07.124 --> 00:01:10.286
va erkinlik iqtisodiy o'sishga qanday bog'liqligini
ko'rishda foydalanishimiz mumkin.

25
00:01:10.286 --> 00:01:14.461
Keling, reytingda ko'ra, mamlakatlarni
erkinlik darajasi eng pastdan to

26
00:01:14.461 --> 00:01:16.772
eng erkin bo'lgan 4 guruhga ajrataylik.

27
00:01:16.772 --> 00:01:19.071
Iqtisodiy erkinlik darajasi eng
past bo'lgan mamlakatlar

28
00:01:19.071 --> 00:01:22.409
aholi jon boshiga YIM bo'yicha eng
past ko'rsatkichga ega, lekin

29
00:01:22.438 --> 00:01:25.903
eng erkin mamlakatlarda turmush
darajasi 8 baravardan yuqoriroq.

30
00:01:25.903 --> 00:01:28.663
Agar siz ushbu natijalarga geografiya
yoki madaniyat kabi omillar

31
00:01:28.663 --> 00:01:32.207
ta'sir qilyapti deb o'ylasangiz, unda keling,

32
00:01:32.207 --> 00:01:34.482
Koreya yarimoroliga nazar tashlaylik.

33
00:01:34.482 --> 00:01:36.482
Shimoliy va Janubiy Koreyalarning

34
00:01:36.482 --> 00:01:40.525
madaniyati, geografiyasi
va tabiiy resurslari o'xshash.

35
00:01:40.525 --> 00:01:45.478
Endi tundagi yarimorolga
qaraylik. Nima ko'ryapsiz?

36
00:01:45.478 --> 00:01:47.622
1953 yilda Koreya ikkiga bo'linib ketdi.

37
00:01:47.622 --> 00:01:49.622
Janubiy qismi iqtisodiy
erkinlik yo'lini tanladi,

38
00:01:49.622 --> 00:01:53.949
Shimoliy qismi esa shaxsiy erkinlikning
deyarli barcha shaklini tugatdi.

39
00:01:53.949 --> 00:01:57.265
Oltmish yildan so'ng, Janubiy
Koreyada o'rtacha daromad

40
00:01:57.265 --> 00:02:00.640
Shimolga qaraganda 10 baravar ko'p.

41
00:02:00.640 --> 00:02:03.110
Endi o'z yurtimizga
yaqindan qaraylik.

42
00:02:03.110 --> 00:02:05.891
Merilend va G'arbiy Virjiniya shtatlari.

43
00:02:05.891 --> 00:02:09.607
«Shimoliy Amerikada iqtisodiy erkinlik»
hisobotiga ko'ra, iqtisodiy erkinlik bo'yicha

44
00:02:09.607 --> 00:02:16.111
reytingda Merilend 18-o'rinda, G'arbiy
Virjiniya esa 40-o'rinda. Nima uchun?

45
00:02:16.111 --> 00:02:17.897
Nega deganda,

46
00:02:17.897 --> 00:02:20.530
G'arbiy Virjiniyaning soliq kodeksi
korxonalar faoliyatini qiyinlashtiradi.

47
00:02:20.537 --> 00:02:22.955
Masalan, siz ushbu
fotosuratda ko'rayotgan

48
00:02:22.955 --> 00:02:25.807
Merilend shtati tomonidagi binolar



49
00:02:25.807 --> 00:02:28.399
G'arbiy Virjiniyada asos solingan
kompaniyaga tegishli.

50
00:02:28.399 --> 00:02:31.738
U soliqlarni va xarajatlarni kamaytirish
maqsadida chegarani kesib o'tdi va

51
00:02:31.738 --> 00:02:35.805
bu unga o'sishga, ko'proq ish o'rinlari
yaratishga va rivojlanishga imkoniyat yaratdi.

52
00:02:35.805 --> 00:02:38.212
Shtat bo'ylab shunday sodir bo'lyapti va

53
00:02:38.212 --> 00:02:41.621
farovonlik darajasidagi ushbu
farqlarni o'lchash ham mumkin.

54
00:02:41.621 --> 00:02:44.042
Masalan, jon boshiga daromad

55
00:02:44.042 --> 00:02:48.984
shtatida G'arbiy Virjiniyaga qaraganda
Merilend 10000 AQSh dollariga ko'proq.

56
00:02:48.984 --> 00:02:52.190
Shubhasiz, ular Adam Smitning
maslahatlariga amal qilishlari kerak edi.

57
00:02:52.190 --> 00:02:53.633
U to'g'ri tushunib yetgan.

58
00:02:53.633 --> 00:02:57.914
Iqtisodiy hayotdagi shaxsiy erkinlik
iqtisodiy taraqqiyotga yetaklaydi.

59
00:02:57.914 --> 00:03:00.609
Demak, agar siz iqtisodiy o'sish
va farovonlik haqida qayg'ursangiz,

60
00:03:00.609 --> 00:03:04.196
unda iqtisodiy erkinlikning ahamiyatini
e'tibordan chetda qoldirolmaysiz.