WEBVTT FILE

1
00:00:02.607 --> 00:00:05.174
-Qloballaşmaya qarşı bu etiraz 

2
00:00:05.214 --> 00:00:08.487
aksiyasında insanlar əlləri 
qana bulaşmış acgöz sənayeçinin 

3
00:00:08.527 --> 00:00:10.356
müqəvvasını daşıyırlar. 

4
00:00:10.396 --> 00:00:14.047
Amerikan biznesləri dünyanı 
ovlayan köpəkbalıqlarıdır.

5
00:00:14.087 --> 00:00:18.047
-Orada istilik 
1800 dərəcə selsidir 

6
00:00:18.087 --> 00:00:21.608
və kiçik uşaqlar əllərində 
əriyən şüşələr daşıyırlar.

7
00:00:21.648 --> 00:00:23.321
-Yaxşı niyyətli insanlar kasıb 
ölkələrə səyahət etdikdə 

8
00:00:23.361 --> 00:00:25.058
və hətta uşaq əməyinin 
istismar olunduğu 

9
00:00:25.098 --> 00:00:27.954
ağır şəraiti olan sexləri 
görəndə məyus olurlar.

10
00:00:27.994 --> 00:00:29.954
-Bu kiçik oğlana nəzər salın.

11
00:00:29.994 --> 00:00:33.214
-Deyirlər ki, azad ticarət bu 
cür əzablara gətirib çıxardır.

12
00:00:33.254 --> 00:00:36.150
-Düşünürük ki, 
azad ticarətin inkişafı, 

13
00:00:36.190 --> 00:00:37.983
bazarların açılması və s. 

14
00:00:38.023 --> 00:00:40.196
ABŞ-ın böyük 
korporasiyalarına əl verir, 

15
00:00:40.236 --> 00:00:42.360
lakin bütün dünyada və 
bu ölkədə adi işçilərə 

16
00:00:42.400 --> 00:00:44.022
ziyan vurur.

17
00:00:44,594 --> 00:00:46,594
Con Stossel

18
00:00:49,199 --> 00:00:51,199
Yohan Norberq
Cun Arunqa

19
00:00:53,804 --> 00:00:55,804
Azad ticarət həqiqətən 
yoxsulları istismar edirmi?

20
00:00:58.023 --> 00:00:59.983
-İlk olaraq sizə 
Afrikalı sahibkar  

21
00:01:00.023 --> 00:01:02.484
qadın Cun Arunqanı

22
00:01:02.524 --> 00:01:03.849
və "Qlobal kapitalizmin mühafizəsi" 

23
00:01:03.889 --> 00:01:07.865
kitabının müəllifi Yohan Norberqi 
təqdim etmək istəyirəm. 

24
00:01:07.905 --> 00:01:10.753
O, bizə Stokholmdan qoşulur. 

25
00:01:10.793 --> 00:01:11.843
Yohan, gəlin, sizinlə başlayaq. 

26
00:01:11.883 --> 00:01:15.923
Etirazçılar deyirlər ki, azad ticarət 
yoxsul insanları istismar edir.

27
00:01:15.963 --> 00:01:19.637
-Bəli. Bundan başqa, deyərdim ki, 
ticarət istismardırsa, 

28
00:01:19.677 --> 00:01:21.859
o zaman dünyada problem ondadır 
ki, biz, yəni 

29
00:01:21.899 --> 00:01:25.951
insanların çoxu kifayət 
qədər istismar olunmuruq.

30
00:01:25.991 --> 00:01:29.144
Çünki dünyanı səyahət etdiyim 
zaman Vyetnamda, Çində 

31
00:01:29.184 --> 00:01:32.892
və digər ölkələrin 
ağır iş şəraitlərinin 

32
00:01:32.932 --> 00:01:35.908
olduğu sexləri ziyarət etdim 
və oradakı işçilərlə 

33
00:01:35.948 --> 00:01:40.658
ünsiyyət quran zaman 
idarəetmə ilə bağlı 

34
00:01:40.698 --> 00:01:43.881
onların ən tutarlı və 
israrlı tənqidləri belə idi: 

35
00:01:43.921 --> 00:01:45.342
"Niyə qohumlarımızın bu cür 

36
00:01:45.382 --> 00:01:48.730
işə düzəlməsi üçün istehsalı 
daha da genişləndirmirsiniz?"

37
00:01:48.770 --> 00:01:52.527
-Bəlkə də, bunun səbəbi Nike fabriki bir 
saatlıq iş üçün cəmi 2 dollar ödəniş 

38
00:01:52.567 --> 00:01:56.429
etsə də, bunun alternativinin saatda 
50 sent ödəyən başqa bir iş olmasıdır? 

39
00:01:56.469 --> 00:01:59.376
Bu, sizcə, ədalətli müqayisədir?

40
00:01:59.416 --> 00:02:02.016
-Məsələ burasındadır ki, bu iş 
yerlərini və bu ağır şəraitli 

41
00:02:02.056 --> 00:02:04.247
sexləri 200 illik sənaye 
inkişafından sonra nail 

42
00:02:04.287 --> 00:02:06.599
olduğumuz işlərlə davamlı 
olaraq müqayisə edirik 

43
00:02:06.639 --> 00:02:08.941
və əlbəttə ki, 
biz belə işləri istəmirik.

44
00:02:08.981 --> 00:02:12.272
Ancaq onlar müqayisəni 
başqa halda məşğul olacaqları 

45
00:02:12.312 --> 00:02:14.403
və qohumlarının hələ də 
məşğul olduğu yerli sənaye 

46
00:02:14.443 --> 00:02:17.745
və primitiv kənd təsərrüfatı 
işləri ilə edir. 

47
00:02:17.785 --> 00:02:20.160
Bu halda, ağır şəraitli sexlərin 
yoxsulluqdan qurtulmaq üçün 

48
00:02:20.200 --> 00:02:22.291
çıxış yolu olduğunu 
görə bilərik. 

49
00:02:22.331 --> 00:02:25.941
Yoxsulluqdan 
qurtulmamışdan qabaq 

50
00:02:25.981 --> 00:02:28.596
İsveçrə və ABŞ-da da 

51
00:02:28.636 --> 00:02:30.991
belə qanunsuz sexlər vardı.

52
00:02:31.031 --> 00:02:33.420
-Yaxşı, amma bilirsiniz, o vaxtlar 
artıq keçmişdə qaldı, indi isə hər şey 

53
00:02:33.460 --> 00:02:37.556
başqadır. Bu gün ağır şərtlər altında 
işləyən uşaqların şəklini görürəm. 

54
00:02:37.596 --> 00:02:41.377
Məgər azad ticarət buna kömək etmirmi? 
O, sadəcə bu problemi davam etdirir.

55
00:02:41.417 --> 00:02:44.521
-Bu uşaqlar həmişə ağır 
şərtlər altında işləyiblər, 

56
00:02:44.561 --> 00:02:46.164
lakin siz 
əvvəllər bunu görməmisiniz. 

57
00:02:46.204 --> 00:02:49.592
Demək istədiyim odur ki, ticarət 
və qloballaşma birdən-birə bizi 

58
00:02:49.632 --> 00:02:52.760
dünyada hər zaman mövcud olan 
problemlərdən agah etdi.

59
00:02:52.800 --> 00:02:55.644
Bəli, uşaqlar yoxsul 
ölkələrdə valideynləri qəddar  

60
00:02:55.684 --> 00:02:57.769
olduqları, korporasiyalar pis 

61
00:02:57.809 --> 00:03:00.422
olduğu və s. üçün işləmək 
məcburiyyətində qalmır. 

62
00:03:00.462 --> 00:03:02.053
Bunu kasıb olduqları üçün 
edirlər və onlar dolanmaq 

63
00:03:02.093 --> 00:03:04.980
üçün uşaq əməyindən istifadə 
etmək məcburiyyətində qalırlar.

64
00:03:05.020 --> 00:03:09.120
Qloballaşmanın rolu ondan ibarətdir 
ki, o uşaqların valideynlərini Nike 

65
00:03:09.160 --> 00:03:12.597
və ya başqa bir qərb istehsalçısının 
şirkətində işlə təmin etdiyi zaman 

66
00:03:12.637 --> 00:03:15.302
valideynlər daha yüksək əmək haqqı 
alır və daha sonra uşaqlarını 

67
00:03:15.342 --> 00:03:19.220
işləməyə göndərməyib 
onlara təhsil verə bilir.

68
00:03:19.260 --> 00:03:22.506
Belə ki, qloballaşmanın 
son 10 ilində Vyetnamın 

69
00:03:22.546 --> 00:03:24.997
ağır iş şəraitli 
sexlərində işləyən 

70
00:03:25.037 --> 00:03:29.681
uşaqların sayı 2,2 milyon 
nəfər azalıb.

71
00:03:29.721 --> 00:03:32.580
Həmin 2,2 milyon uşaq 
indi səhərlər məktəbə gedir.

72
00:03:32.620 --> 00:03:35.088
-Deyəsən, Vyetnamda çəkilmiş 
bir fotoşəkliniz var, bu şəkildə 

73
00:03:35.128 --> 00:03:37.427
siz kişi menecerlə maskalı 

74
00:03:37.467 --> 00:03:41.175
qadınlar qrupunun 
yanında dayanmısınız. 

75
00:03:41.215 --> 00:03:44.110
Düzünü desək, siz, 
tam əsarətçilərə bənzəyirsiniz.

76
00:03:44.150 --> 00:03:46.570
-Həmişə idarəetmə vəzifələrinə 

77
00:03:46.610 --> 00:03:49.731
kişiləri işə götürürlər və 
onlar həmişə gördüyümüz kimidir. 

78
00:03:49.771 --> 00:03:52.547
Bu şəkildəki yenilik 
öz evləri xaricində 

79
00:03:52.587 --> 00:03:54.458
işləyən qadınların olmasıdır.

80
00:03:54.498 --> 00:03:56.265
Onlar gəlirlərini özləri qazanırlar. 
Bu isə ən vacib şeydir, əmək 

81
00:03:56.305 --> 00:03:59.195
haqqının qədəri deyil, məhz bu, 
böyük önəm kəsb edir. 

82
00:03:59.235 --> 00:04:01.055
Oradakı qadın işçilərlə  
söhbət edəndə,

83
00:04:01.095 --> 00:04:03.620
onları məmun edən şeyin, əslində,  
maaş olmadığı görünür.

84
00:04:03.660 --> 00:04:05.993
Onlar əmək haqqının kənd 
təsərrüfatında olan işlərdən 

85
00:04:06.033 --> 00:04:08.292
yüksək olduğuna görə xoşbəxtdirlər, 
amma ən əsas məsələ onların müstəqil 

86
00:04:08.332 --> 00:04:10.524
olmaqlarıdır. Birdən-birə onların 
öz qazancı olur və bu da 

87
00:04:10.564 --> 00:04:13.025
onların azad olması 
anlamına gəlir... yəni, 

88
00:04:13.065 --> 00:04:15.922
onlar istədikləri kimi 
yaşaya bilər. 

89
00:04:15.962 --> 00:04:20.897
Məsələn, həmin bu qadınların 
həyat yoldaşları qəddar 

90
00:04:20.937 --> 00:04:22.174
xasiyyətli olduqda, onlar 
ərlərinin evindən eləcə çıxıb 

91
00:04:22.214 --> 00:04:24.174
gedə bilməzdilər, çünki tamamilə 
onun gəlirindən asılı idilər. 

92
00:04:24.214 --> 00:04:26.956
İndi isə sənayeləşmə, 
qloballaşma sayəsində bu kimi 

93
00:04:26.996 --> 00:04:30.699
ixrac işləri hesabına onların 
bunu etmək imkanı yaranıb.

94
00:04:30.739 --> 00:04:32.384
-Cun Arunqa, Keniyada böyümüsünüz. 

95
00:04:32.424 --> 00:04:37.816
Keniya, düşünürəm ki, sizi 
qorumaq üçün ticarət maneələrinə 

96
00:04:37.856 --> 00:04:39.137
malik ölkə kimi tanınır və bu 
ticarət maneələri arasında idxalda 

97
00:04:39.177 --> 00:04:42.138
yüksək rüsumlar, idxal kvotaları, 
habelə xarici investisiyaların 

98
00:04:42.178 --> 00:04:46.385
məhdudlaşdırılması var... 
bütün bunlar necə işləyir?

99
00:04:46.425 --> 00:04:47.956
-Keniya uzun bir yol qət edib. 

100
00:04:47.996 --> 00:04:49.795
Vaxt var idi ki, 70-ci illərdə 

101
00:04:49.835 --> 00:04:51.795
başqa istehsalçının avtomobilini 
ölkəyə idxal etmək üçün 

102
00:04:51.835 --> 00:04:54.163
Keniyada General Motors 
şirkətinin icraçı 

103
00:04:54.203 --> 00:04:56.792
direktorundan yazılı icazə 
almalı idiniz və şükürlər 

104
00:04:56.832 --> 00:04:58.792
olsun ki, 
bu vaxtlar geridə qaldı.

105
00:04:58.832 --> 00:05:01.864
Bu gün Keniyada Yaponiya istehsalı 
olan ikinci əl avtomobillər idxal 

106
00:05:01.904 --> 00:05:04.147
edə bilərsiniz. Əksər kasıb insanlar 
yalnız 2-ci əl maşınları ala bilirlər.

107
00:05:04.187 --> 00:05:07.125
Əgər yaponların bütün 
bu 2-ci əl maşınları olmasaydı,  

108
00:05:07.165 --> 00:05:10.420
və insanların Dubaydakı 
azad ticarət limanı olmasaydı, 

109
00:05:10.460 --> 00:05:13.618
90-cı illərdə dövlət qulluğunda 
çalışan orta sinfə mənsub insanlar 

110
00:05:13.658 --> 00:05:16.256
arasında dəbdə olan ticarətə - 
Dubaya gedib, orda avtomobil alıb, 

111
00:05:16.296 --> 00:05:18.769
sonra bu avtomobilləri gətirib 
Keniyada satmağa girişməzdilər. 

112
00:05:18.809 --> 00:05:22.262
Keniyalıların əksəriyyətinin 
nəqliyyat xərcləri çox baha idi. 

113
00:05:22.302 --> 00:05:24.442
Yemək və hər şey 
bahalı idi. 

114
00:05:24.482 --> 00:05:25.613
Beləliklə, Keniya uzun yol 
qət etməli oldu. 

115
00:05:25.653 --> 00:05:28.745
Bir çox sahələri liberallaşdırdıq 
və bu, bizə kömək etdi.

116
00:05:28.785 --> 00:05:30.553
-Bəs bu, sizə necə kömək etdi?

117
00:05:30.593 --> 00:05:34.782
-Məsələn, 10 il əvvəl Keniyada 
yalnız 300 000 telefon xətti var idi. 

118
00:05:34.822 --> 00:05:38.973
Bu gün - 10 il sonra Keniyada 10 milyondan 
çox insan mobil telefondan istifadə edir. 

119
00:05:39.013 --> 00:05:42.406
İnanın ki, bu təkərin kəşfi kimi bir 
şeydir- hansı ki, ticarətə təkan verib.

120
00:05:42.446 --> 00:05:45.548
-Mobil telefonlar məhz ticarət predmeti 
idi, onlar Keniyada istehsal edilmirdi. 

121
00:05:45.588 --> 00:05:47.548
Bəs bu, insanların 
həyatını necə dəyişdi?

122
00:05:47.588 --> 00:05:49.059
-Onlar Keniyada 
istehsal olunmurdu, 

123
00:05:49.099 --> 00:05:51.149
lakin Keniyalılar üçün 
əlçatan idilər, 

124
00:05:51.189 --> 00:05:53.239
çünki çinlilər onları çox 
ucuz istehsal edirdilər. 

125
00:05:53.279 --> 00:05:56.391
Beləliklə, məhsulların istehsalı 
ən səmərəli yerdə baş 

126
00:05:56.431 --> 00:05:58.911
verdiyindən bundan ən çox 
yararlanan kasıb insanlar oldu.

127
00:05:58.951 --> 00:06:01.616
İndi taksi sürücüləri 
istənilən yerdə zəngləri 

128
00:06:01.656 --> 00:06:03.062
qəbul edir və daha 

129
00:06:03.102 --> 00:06:05.417
küçədə müştəri axtarmırlar.

130
00:06:05.457 --> 00:06:08.265
Sanitar-texnik 
indi harada olmasından 

131
00:06:08.305 --> 00:06:09.886
asılı olmayaraq, 

132
00:06:09.926 --> 00:06:13.429
sifarişlər 
qəbul edə bilir. 

133
00:06:13.469 --> 00:06:15.942
Mobil telefon 
sayəsində kasıb 

134
00:06:15.982 --> 00:06:18.306
saç ustası kiminsə evinə gedib 
onun saçını kəsə bilir 

135
00:06:18.346 --> 00:06:20.469
və o, gözəllik salonu 
olan hansısa varlı 

136
00:06:20.509 --> 00:06:22.096
bir xanımın əlinin 

137
00:06:22.136 --> 00:06:24.223
altında salonda 
işləməyə məcbur qalmır. 

138
00:06:24.263 --> 00:06:26.494
Daha dəqiq desək, 
əhalinin məhz kasıb 

139
00:06:26.534 --> 00:06:28.659
təbəqəsi ticarətin inkişafından
daha çox faydalanıb.