WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:02.772
Šta bogate zemlje čini bogatim?

00:00:02.812 --> 00:00:05.296
Danas ćemo razgovarati o tome zašto većina ljudi

00:00:05.336 --> 00:00:07.505
ima pogrešan odgovor na to pitanje.

00:00:07.545 --> 00:00:14.942
[muzika]

00:00:15.177 --> 00:00:18.059
Većina ljudi bi rekla da zemlja postaje bogata

00:00:18.099 --> 00:00:22.152
ako ima prirodne resurse, poput nafte ili
minerala ili poljoprivrednog zemljišta.

00:00:22.192 --> 00:00:26.243
Ali da je to istina, Japan bi zapravo
bio veoma siromašna zemlja,

00:00:26.283 --> 00:00:29.078
i mnoge afričke zemlje bile bi nevjerovatno bogate.

00:00:29.118 --> 00:00:32.791
Dakle, ako resursi ne čine zemlju bogatom, šta čini?

00:00:32.831 --> 00:00:34.076
Ispričaću vam dvije priče.

00:00:34.116 --> 00:00:37.386
Ovo je most i akvadukt u južnoj Francuskoj.

00:00:37.426 --> 00:00:40.062
Izgradili su ga Rimljani prije otprilike 2000 godina.

00:00:40.102 --> 00:00:43.252
Da bi ga izgradili, imali su samo najosnovnije tehnike,

00:00:43.292 --> 00:00:46.540
puno kamena i maltera, neke osnovne poluge i remenice,

00:00:46.580 --> 00:00:48.180
i puno radnika.

00:00:48.220 --> 00:00:51.088
I još uvijek stoji nakon 2000 godina.

00:00:51.128 --> 00:00:53.487
Ovo je most Tacoma Narrows.

00:00:53.527 --> 00:00:56.155
Izgrađen je 1940. godine u državi Vašington,

00:00:56.195 --> 00:00:59.576
koristeći sve najsofisticiranije
moguće alate i tehnike.

00:00:59.616 --> 00:01:03.171
Imali su čelik visokog kvaliteta, imali
su armirani beton i dizalice

00:01:03.211 --> 00:01:06.335
i opet je pao manje od godinu
dana nakon što je izgrađen.

00:01:06.375 --> 00:01:08.934
Tako da, resursi ne objašnjavaju

00:01:08.974 --> 00:01:11.591
uspjeh ili neuspjeh ova dva različita mosta.

00:01:11.631 --> 00:01:13.972
Šta objašnjava? Podsticaj.

00:01:14.012 --> 00:01:17.498
Rimljani su uvijek testirali svoje mostove
prije nego što su ih koristili.

00:01:17.538 --> 00:01:20.657
Natovarili bi ova ogromna volovska
kola puna teškog kamenja

00:01:20.697 --> 00:01:22.324
i vozili ga preko mosta.

00:01:22.364 --> 00:01:24.855
I ako most nije pao pod tim teškim teretom,

00:01:24.895 --> 00:01:26.172
bio je bezbjedan za korišćenje.

00:01:26.212 --> 00:01:27.955
I evo u čemu je stvar.

00:01:27.995 --> 00:01:30.940
Rimljani su natjerali osobu koja je dizajnirala most

00:01:30.980 --> 00:01:33.266
da vozi ta prva kolica preko njega.

00:01:33.306 --> 00:01:35.772
Tako da je imao veoma lični podsticaj

00:01:35.812 --> 00:01:38.084
u izgradnji najjačeg mogućeg mosta.

00:01:38.124 --> 00:01:40.212
I zato neki rimski mostovi

00:01:40.252 --> 00:01:42.402
i dalje stoje nakon 2000 godina,

00:01:42.442 --> 00:01:44.992
i neki od naših modernih mostova padaju.

00:01:45.032 --> 00:01:48.188
Naša druga priča odvija se
na Korejskom poluostrvu,

00:01:48.228 --> 00:01:50.887
koje je podijeljeno između
Sjeverne i Južne Koreje.

00:01:50.927 --> 00:01:53.091
Evo satelitske slike snimljene noću.

00:01:53.131 --> 00:01:56.189
Možete vidjeti Južnu Koreju svu
obasjanu poput susjedne Kine,

00:01:56.229 --> 00:01:58.771
jer je to napredna, razvijena ekonomija.

00:01:58.811 --> 00:02:02.815
A možete vidjeti i Sjevernu Koreju,
koja ima sličnu populaciju,

00:02:02.855 --> 00:02:05.569
ali je katastrofalno nerazvijena.

00:02:05.609 --> 00:02:07.569
Šta objašnjava razliku?

00:02:07.609 --> 00:02:09.953
Pa, ove dvije zemlje imaju
istu geografiju,

00:02:09.993 --> 00:02:13.499
ista klima i isti resursi. Tako
da to ne može biti to.

00:02:13.539 --> 00:02:17.786
Sve do 1945. godine, Sjeverna i
Južna Koreja su bile ista država.

00:02:17.826 --> 00:02:20.174
Dakle, oni dele istu istoriju, isti jezik,

00:02:20.214 --> 00:02:23.313
istu religiju, istu kulturu. Tako
da to ne može biti to.

00:02:23.353 --> 00:02:27.320
Razlika je u tome što Južna Koreja ima
ekonomiju zasnovanu na tržištu,

00:02:27.360 --> 00:02:30.271
i demokratija je od 1970-ih.

00:02:30.311 --> 00:02:32.189
Sjeverna Koreja, s druge strane,

00:02:32.229 --> 00:02:35.557
je jedna od posljednjih preostalih
komunističkih diktatura na svijetu.

00:02:35.597 --> 00:02:38.243
Opet, razlika je u podsticajima.

00:02:38.283 --> 00:02:42.477
Tržišna demokratija uspostavlja podsticaje
za inovacije i investicije

00:02:42.517 --> 00:02:44.997
kojih nema u komunističkoj diktaturi,

00:02:45.037 --> 00:02:48.714
i podsticaji objašnjavaju zašto je Japan
siromašan resursima

00:02:48.754 --> 00:02:52.838
zapravo veoma bogat, dok su mnoge
afričke zemlje veoma siromašne.

00:02:52.878 --> 00:02:55.544
Japan je demokratski, ima
vladavinu zakona,

00:02:55.584 --> 00:02:56.949
i štiti imovinska prava,

00:02:56.989 --> 00:03:00.879
a sve te institucije stvaraju podsticaje
za ekonomski rast.

00:03:00.919 --> 00:03:03.603
Dok, iz raznih istorijskih razloga,

00:03:03.643 --> 00:03:06.919
mnoge zemlje u razvoju
nemaju te institucije

00:03:06.959 --> 00:03:09.716
što znači da njihovi građani
imaju manje podsticaja

00:03:09.756 --> 00:03:11.204
da ulažu i inoviraju.

00:03:11.244 --> 00:03:13.626
Efekat podsticaja je tako snažan

00:03:13.666 --> 00:03:16.354
da se vidi iz svemira.

00:03:16.394 --> 00:03:18.761
Ko je taj Econ Guy?

00:03:18.801 --> 00:03:21.736
Ja sam Patrick Walsh. Ja sam
vanredni profesor ekonomije

00:03:21.776 --> 00:03:24.320
na koledžu Saint Michael u blizini
Burlingtona, Vermont.