WEBVTT FILE

1
00:00:00.000 --> 00:00:02.772
Zəngin ölkələri zənginləşdirən nədir? 

2
00:00:02.812 --> 00:00:05.296
Bu gün əksər insanların 
bu suala niyə 

3
00:00:05.336 --> 00:00:07.505
səhv cavab verdikləri 
barədə danışacağıq. 

4
00:00:07.545 --> 00:00:14.942
[musiqi səsi] 

5
00:00:15.177 --> 00:00:18.059
Əksər insanlar deyəcək ki, bir ölkənin 
zənginliyi onun nə qədər neft və ya mineral 

6
00:00:18.099 --> 00:00:22.152
resurslara, yaxud əkinçilik sahələri kimi 
təbii ehtiyatlara malik olmasından asılıdır.

7
00:00:22.192 --> 00:00:26.243
Ancaq belə olsaydı, Yaponiya faktiki 
olaraq çox kasıb bir ölkə olardı 

8
00:00:26.283 --> 00:00:29.078
və əksər Afrika ölkələri 
inanılmaz dərəcədə zəngin olardı. 

9
00:00:29.118 --> 00:00:32.791
Yaxşı, əgər ölkəni zənginləşdirən əsas 
mənbə təbii ehtiyatlar deyilsə, bəs nədir? 

10
00:00:32.831 --> 00:00:34.076
Mən sizə iki hekayə danışacağam.

11
00:00:34.116 --> 00:00:37.386
Bu, Fransanın cənubunda yerləşən 
körpü və su kəməridir. 

12
00:00:37.426 --> 00:00:40.062
Təxminən 2000 il əvvəl Romalılar 
tərəfindən inşa edilmişdir. 

13
00:00:40.102 --> 00:00:43.252
Bunu qurmaq üçün onlar 
ən sadə tikinti texnikası, 

14
00:00:43.292 --> 00:00:46.540
çoxlu daş və əhəng, adi ling və 
şkivlərdən istifadə ediblər 

15
00:00:46.580 --> 00:00:48.180
və bu işə çox sayda 
işçi cəlb ediblər. 

16
00:00:48.220 --> 00:00:51.088
2000 il keçsə də, körpü 
hələ də olduğu kimi qalıb.

17
00:00:51.128 --> 00:00:53.487
Bu isə "Tacoma Narrows" 
(Takoma) körpüsüdür. 

18
00:00:53.527 --> 00:00:56.155
Bütün mövcud ən müasir alət 
və texnikalardan istifadə olunaraq, 

19
00:00:56.195 --> 00:00:59.576
bu körpü 1940-cı ildə Vaşinqton 
ştatında inşa edilmişdir. 

20
00:00:59.616 --> 00:01:03.171
Körpünün tikintisində yüksək 
keyfiyyətli polad, dəmir-beton və 

21
00:01:03.211 --> 00:01:06.335
kranlardan istifadə edilmişdir, lakin 
tikildikdən bir il keçməmiş dağıldı. 

22
00:01:06.375 --> 00:01:08.934
Belə çıxır ki, 
resurslar bu iki fərqli 

23
00:01:08.974 --> 00:01:11.591
körpünün uğurlu və ya uğursuz 
olduğunu izah edə bilmir. 

24
00:01:11.631 --> 00:01:13.972
Bəs nə izah edə bilər? 
Maraqlar. 

25
00:01:14.012 --> 00:01:17.498
Romalılar həmişə istifadə etməzdən 
əvvəl körpülərini sınayardılar.

26
00:01:17.538 --> 00:01:20.657
Nəhəng bir öküz arabasını 
ağır daşlarla yükləyər 

27
00:01:20.697 --> 00:01:22.324
və körpüdən keçirərdilər. 

28
00:01:22.364 --> 00:01:24.855
Əgər körpü bu cür ağır yükə 
tab gətirirdisə, 

29
00:01:24.895 --> 00:01:26.172
bu o anlama gəlirdi ki, 
körpünün istifadəsi təhlükəsizdir.

30
00:01:26.212 --> 00:01:27.955
Burada vacib bir məqam da var. 

31
00:01:27.995 --> 00:01:30.940
Romalılar körpünün layihəsini 
işləyib hazırlayan şəxsi bu 

32
00:01:30.980 --> 00:01:33.266
arabaya otuzdurur və onu körpünün 
üzərində sürməyə məcbur edirdilər. 

33
00:01:33.306 --> 00:01:35.772
Buna görə də o, 

34
00:01:35.812 --> 00:01:38.084
mümkün olan ən möhkəm körpünün 
inşasında şəxsən maraqlı idi.

35
00:01:38.124 --> 00:01:40.212
Buna görə, bəzi Roma körpüləri 

36
00:01:40.252 --> 00:01:42.402
2000 il keçsə belə, 
hələ də qalır 

37
00:01:42.442 --> 00:01:44.992
və müasir körpülərimizin 
bəziləri dağılır. 

38
00:01:45.032 --> 00:01:48.188
İkinci hekayəmiz Şimali 
Koreya ilə Cənubi Koreya 

39
00:01:48.228 --> 00:01:50.887
arasında bölünən Koreya  
yarımadasında baş verir.

40
00:01:50.927 --> 00:01:53.091
Budur, peykdən 
gecə çəkilən şəkil.

41
00:01:53.131 --> 00:01:56.189
Cənubi Koreyanın qonşu Çin kimi 
yaxşı işıqlandığını görə bilərsiniz, 

42
00:01:56.229 --> 00:01:58.771
çünki onun iqtisadiyyatı 
çox yaxşı inkişaf edib. 

43
00:01:58.811 --> 00:02:02.815
Şəkildə eyni əhaliyə 
malik olan Şimali Koreya da var, 

44
00:02:02.855 --> 00:02:05.569
lakin heç 
inkişaf etməyib.

45
00:02:05.609 --> 00:02:07.569
Belə böyük fərqi 
nə izah edə bilər? 

46
00:02:07.609 --> 00:02:09.953
Bu iki ölkə  eyni coğrafiyaya,
eyni iqlimə 

47
00:02:09.993 --> 00:02:13.499
və eyni resurslara  malikdir. 
Deməli, səbəb bu deyil. 

48
00:02:13.539 --> 00:02:17.786
1945-ci ilə qədər Şimali və 
Cənubi Koreya eyni ölkə idi.

49
00:02:17.826 --> 00:02:20.174
Deməli, onlar eyni tarixi, 
eyni dili, eyni dini, 

50
00:02:20.214 --> 00:02:23.313
eyni mədəniyyəti paylaşırlar. 
Yəni səbəb bu deyil. 

51
00:02:23.353 --> 00:02:27.320
Fərq Cənubi Koreyanın bazara 
əsaslanan iqtisadiyyata malik 

52
00:02:27.360 --> 00:02:30.271
olması və 1970-ci illərdən bəri 
demokratik ölkə olmasındadır. 

53
00:02:30.311 --> 00:02:32.189
Digər tərəfdən, Şimali Koreya 

54
00:02:32.229 --> 00:02:35.557
dünyanın ən son kommunist 
diktaturalarından biridir. 

55
00:02:35.597 --> 00:02:38.243
Yenə də fərq maraqlardadır. 

56
00:02:38.283 --> 00:02:42.477
Bazar demokratiyası innovasiya 
və investisiyaya təşviqləri 

57
00:02:42.517 --> 00:02:44.997
yaradır ki, bu təşviqlər kommunist 
diktatorluğunda müşahidə olunmur. 

58
00:02:45.037 --> 00:02:48.714
Məhz bu təşviqlər əksər Afrika 
ölkəsi çox kasıb ikən təbii 

59
00:02:48.754 --> 00:02:52.838
ehtiyatları az olan Yaponiyanın 
necə çox zəngin olduğunu izah edir.

60
00:02:52.878 --> 00:02:55.544
Yaponiya demokratik ölkədir, 
qanunun aliliyi 

61
00:02:55.584 --> 00:02:56.949
və mülkiyyət 
hüquqlarını qoruyur. 

62
00:02:56.989 --> 00:03:00.879
Bütün bu institutlar iqtisadi 
artım üçün stimul yaradır.

63
00:03:00.919 --> 00:03:03.603
Lakin müxtəlif tarixi 
səbəblərdən bir çox inkişaf 

64
00:03:03.643 --> 00:03:06.919
etməkdə olan ölkələrdə bu  
institutlar yoxdur, bu da 

65
00:03:06.959 --> 00:03:09.716
həmin ölkələrin vətəndaşlarının 
investisiya qoymaq və yenilik 

66
00:03:09.756 --> 00:03:11.204
etmək üçün daha az marağa 
malik olduğunu göstərir.

67
00:03:11.244 --> 00:03:13.626
Təşviqlərin təsiri o qədər 
güclüdür ki, 

68
00:03:13.666 --> 00:03:16.354
bunu kosmosdan da 
görmək mümkündür. 

69
00:03:16.394 --> 00:03:18.761
Bəs bu iqtisadçı 
oğlan kimdir? 

70
00:03:18.801 --> 00:03:21.736
Mən Patrik Uolşam. Vermont ştatında 
Burlinqton yaxınlığında yerləşən 

71
00:03:21.776 --> 00:03:24.320
Müqəddəs Mixail Kollecində iqtisadiyyat 
kafedrasının professoruyam.