WEBVTT

00:00:00.000 --> 00:00:05.000
-U Vašingtonu će jedna debata imati
veći uticaj

00:00:05.000 --> 00:00:08.153
na vašu ekonomsku budućnost
od bilo koje druge -

00:00:08.153 --> 00:00:12.666
debata o godišnjim federalnim
deficitima i državnom dugu.

00:00:12.666 --> 00:00:14.909
Ipak, neki od vas nisu uključeni u ovu debatu

00:00:14.909 --> 00:00:19.175
dijelom zato što većina ljudi miješa
pojam duga i deficita.

00:00:19.175 --> 00:00:21.041
Ekonomista Stan Collender.

00:00:21.041 --> 00:00:23.217
- To je veoma razumljiv problem zato što

00:00:23.217 --> 00:00:24.904
1. obije riječi počinju sa 'd',

00:00:24.904 --> 00:00:27.348
ali 2. teški su kao koncepti za
razumijevanje

00:00:27.348 --> 00:00:29.280
-Ili su barem dovoljno teški.

00:00:29.280 --> 00:00:34.780
-…razlika između federalnog duga
i federalnog deficita.

00:00:34.780 --> 00:00:40.710
-Federalni deficit….. Ne znam.
Studiram nauku tako da…

00:00:40.710 --> 00:00:48.054
-Federalni dug i federalni deficit –
koja je razlika?

00:00:48.054 --> 00:00:51.035
-Koja je razlika između federalnog
duga i federalnog deficita?

00:00:51.035 --> 00:00:53.941
-Haaa, dug i deficit.
Dobro pitanje.

00:00:53.941 --> 00:00:56.186
-Hmmm…

00:00:56.186 --> 00:00:58.550
-Nemam pojma.
-Nemaš pojma?

00:00:58.550 --> 00:01:00.798
-Iskreno, ne znam.

00:01:00.798 --> 00:01:04.157
-Ne znam. Malo sam
razmišljao o tome

00:01:04.157 --> 00:01:07.870
ali nikada nisam to
zaista istraživao.

00:01:07.870 --> 00:01:10.186
-Ali jedan student je tako
dobro znao razliku,

00:01:10.186 --> 00:01:12.186
da je imala i sliku toga.

00:01:12.186 --> 00:01:14.584
-Mislim da dug možemo objasniti kao

00:01:14.584 --> 00:01:19.559
nešto slično rupi u zemlji koju
godišnje iskopavamo

00:01:19.559 --> 00:01:21.471
i količina zemlje koju iskopate

00:01:21.471 --> 00:01:23.096
je deficit te godine,

00:01:23.096 --> 00:01:26.809
a zatim, kako rupa postaje sve
veća i veća, to je dug.

00:01:26.809 --> 00:01:28.809
[zvuk kopanja]

00:01:28.809 --> 00:01:33.480
-Zamišljajući ovo, deficit
nedostatak svake godine

00:01:33.480 --> 00:01:36.533
između federalnog prihoda
i federalnog troška.

00:01:36.533 --> 00:01:40.254
Dug je kumulativna rupa
koju kopamo sebi

00:01:40.254 --> 00:01:42.859
tokom godina i godina deficita.

00:01:42.859 --> 00:01:46.188
Kada ujak Sam ostvari budžetski
suficit bilo koje godine

00:01:46.188 --> 00:01:49.021
smanjuje dug
popunjava rupu,

00:01:49.021 --> 00:01:51.975
ali to se desilo samo 5 puta
u poslednjih 40 godina

00:01:51.975 --> 00:01:54.951
od toga 4 na kraju Klintonove
administracije tokom 90-ih,

00:01:54.951 --> 00:01:58.261
prije 9/11 i Bušovog smanjenja poreza.

00:01:58.261 --> 00:02:02.343
Generalno, rupa je postala
dublja i dublja

00:02:02.343 --> 00:02:04.343
otkada država postoji.

00:02:04.343 --> 00:02:08.520
Počevši sa 75 milliona dolara
1791. godine,

00:02:08.520 --> 00:02:12.218
federalni dug je održavan
na početku 19. vijeka

00:02:12.218 --> 00:02:16.087
Suficiti su ga skoro
eliminisali do 1835.,

00:02:16.087 --> 00:02:18.817
ali deficiti da bi se
platio građanski rat

00:02:18.817 --> 00:02:23.548
povećali su federalni dug
za preko milijardu 1863.,

00:02:23.548 --> 00:02:25.350
gdje se prilično izjednačio

00:02:25.350 --> 00:02:29.498
dok SAD nijesu ušle u
Prvi svjetski rat 1917.

00:02:29.498 --> 00:02:33.569
Sljedeći veliki korak došao je sa
deficitima za Drugi svjetski rat

00:02:33.569 --> 00:02:36.899
kada je državni dug bio
iznad 200 milijardi dolara,

00:02:36.899 --> 00:02:40.254
gdje je manje-više
ostao do 60-ih.

00:02:40.254 --> 00:02:42.629
Otišli smo još dalje 70-ih,

00:02:42.629 --> 00:02:45.857
a tokom 80-ih Reganova
administracija

00:02:45.857 --> 00:02:49.252
je smanjila porez i
povećala trošak,

00:02:49.252 --> 00:02:51.252
što je dovelo do težih deficita

00:02:51.252 --> 00:02:53.970
i nagli porast u dugovima

00:02:53.970 --> 00:02:57.164
koji je prešao trilion dolara 1982.

00:02:57.164 --> 00:02:59.341
i od tada samo raste.

00:02:59.341 --> 00:03:01.811
-Pozajmite 100 000  dolara ili više…

00:03:01.811 --> 00:03:06.165
-1990. pokušao sam da dramatizujem
proces mojoj generaciji

00:03:06.165 --> 00:03:09.680
tako što sam igrao ulogu vlade SAD
na javnoj televiziji

00:03:09.680 --> 00:03:13.460
prijavivši se za kredit kod široko
reklamiranog zajmodavca,

00:03:13.460 --> 00:03:14.589
Prodavnice novca.

00:03:14.589 --> 00:03:16.589
-Ako vam je iz bilo kog razloga
potreban novac,

00:03:16.589 --> 00:03:18.766
Prodavnica novca je pravo mjesto.

00:03:18.766 --> 00:03:19.879
-Kako se zovete?

00:03:19.879 --> 00:03:21.936
-Paul Solomon, ali zapravo sam ovdje

00:03:21.936 --> 00:03:24.134
u ime Sjedinjenih američkih država.

00:03:24.134 --> 00:03:27.550
-Sjedinjene američke države.
Koliko želite da pozajmite?

00:03:27.550 --> 00:03:31.051
-Danas nam treba oko 10 milijardi dolara.

00:03:31.051 --> 00:03:38.995
-$10 milijardi. $10 milijardi dolara?
Hmm..na koliko dugo?

00:03:38.995 --> 00:03:42.411
-30 godina. Želimo da ih pozajmimo
na 30 godina

00:03:42.411 --> 00:03:46.372
-Koliki je ukupan iznos vaših
neizmirenih dugova?

00:03:46.372 --> 00:03:49.349
-Zapravo nešto oko 3 triliona dolara.

00:03:49.349 --> 00:03:56.068
-Mmm. 3 trilliona olara. To je dosta novca.
Mogu li znati koliki su vam prihodi?

00:03:56.068 --> 00:03:58.950
-Prihodi su oko trilion dolara godišnje.

00:03:58.950 --> 00:04:00.950
-A vaši troškovi?

00:04:00.950 --> 00:04:04.741
-Takođe oko trilion,
otprilike, da.

00:04:04.741 --> 00:04:07.009
-Ulazite u deficit svake godine?

00:04:07.031 --> 00:04:09.516
-Da, tako je, tako je. Zapravo,
poslednjih 10 godina

00:04:09.536 --> 00:04:10.985
prilično često smo ulazili u jedan.

00:04:10.985 --> 00:04:12.668
-Pa, ako ste u deficitu,

00:04:12.668 --> 00:04:15.832
kako mislite da otplatite
10 milijardi dolara?

00:04:15.832 --> 00:04:19.399
-Ideja je da će se tokom vremena
troškovi smanjiti

00:04:19.399 --> 00:04:23.206
i da će ekonomija rasti i uzimaćemo
više od poreza

00:04:23.206 --> 00:04:25.339
i na kraju izbalansirati budžet.

00:04:25.339 --> 00:04:28.669
-Zaista, ovo je baš ono što
branioci duga kažu.

00:04:28.669 --> 00:04:31.951
Ne gledajte apsolutnu količinu
duga, crvenu liniju,

00:04:31.951 --> 00:04:34.176
umjesto toga pogledajte zelenu liniju,

00:04:34.176 --> 00:04:37.279
dug kao procenat ekonomije
u cjelosti.

00:04:37.279 --> 00:04:38.858
Ovdje i istorijski,

00:04:38.858 --> 00:04:42.990
ekonomija je predstavljena kroz bruto
domaći proizvod

00:04:42.990 --> 00:04:46.654
blizak broju koji sada koristimo, BDP.

00:04:46.654 --> 00:04:49.829
Kao što vidite, kada upoređujemo
ove dvije različite mjere,

00:04:49.829 --> 00:04:54.046
povećanje duga u poslednjih 50
godina izgled manje dramatično.

00:04:54.046 --> 00:04:55.949
U ovom grafikonu možete
vidjeti povećanja

00:04:55.949 --> 00:04:58.954
tokom građanskog, Prvog i
Dugog svjetskog rata

00:04:58.954 --> 00:05:02.499
Reganova povećanja su
skromna u poređenju.

00:05:02.499 --> 00:05:04.499
[vikanje]

00:05:04.499 --> 00:05:07.634
Način na koji su SAD pokrile
svoj godišnji deficit

00:05:07.634 --> 00:05:09.634
nije tako što su pozajmili novac
iz Prodavnice novca

00:05:09.634 --> 00:05:15.224
već, kao i uvijek, od ulagača,
preko tržišta obaveznica

00:05:15.224 --> 00:05:19.230
[vikanje]

00:05:19.230 --> 00:05:22.405
Godišnji deficit od 200
milijardi dolara 1990.

00:05:22.405 --> 00:05:25.252
Pozajmite novac od javnosti
preko tržišta obaveznica

00:05:25.252 --> 00:05:28.473
izdavanjem dugovanja američkog trezora.

00:05:28.473 --> 00:05:30.861
Obaveznice, računi i zapisi

00:05:30.861 --> 00:05:33.803
nazivi dugova za različite
dužine dugovanja

00:05:33.803 --> 00:05:36.218
od 30 godina do 30 dana.

00:05:36.218 --> 00:05:39.068
[ljudi pričaju]

00:05:39.068 --> 00:05:41.686
Priznanice su bile tada, tokom 80ih,

00:05:41.686 --> 00:05:44.615
i sada se prodaju investitorima
na aukcijama

00:05:44.615 --> 00:05:46.936
To su ovi trgovci obaveznicama radili -

00:05:46.936 --> 00:05:51.210
kupovali priznanice za japanske investitore
koji su posjedovali ovu firmu

00:05:51.210 --> 00:05:53.608
i bili voljni da pozajme SAD-u.

00:05:53.608 --> 00:05:55.608
ako je kamatna stopa bila dovoljno visoka.

00:05:56.778 --> 00:06:00.459
u sljedećih desetak godina
ranih 90-ih,

00:06:00.459 --> 00:06:03.094
i troškovi i ekonomija su rasli

00:06:03.094 --> 00:06:05.094
ali su troškovi rasli brže

00:06:05.094 --> 00:06:08.633
kako je ujak Sam prodavao sve više
priznanica da pokrije svoje deficite,

00:06:08.633 --> 00:06:12.349
nastavio je da uvećava naš
kumulativni državni dug,

00:06:12.349 --> 00:06:15.539
i uprkos Klintonovim suficitima
tokom kasnih 90-ih

00:06:15.539 --> 00:06:20.044
SAD su dugovale skoro 7 trilliona
dolara do kraja 2003.

00:06:20.044 --> 00:06:23.542
iznad 60% godišnje ekonomske proizvodnje

00:06:23.542 --> 00:06:27.016
2 najveći nivo na kome je bila
u istoriji republike.

00:06:27.016 --> 00:06:32.196
I naglo raste, što podrazumijeva
još više pozajmica.

00:06:32.196 --> 00:06:35.202
Problem sa rupom duga
kao sa svakim dugom,

00:06:35.202 --> 00:06:39.871
je da što više dugujete, više rastu
raste i vaša kamata.

00:06:39.871 --> 00:06:41.871
Razmislite o federalnom budžetu.

00:06:41.871 --> 00:06:45.410
Što više kamate ujak Sam plaća
za državni dug,

00:06:45.410 --> 00:06:48.219
manje je novca za sve drugo –

00:06:48.219 --> 00:06:52.563
vaše studentske kredite, socijalno
osiguranje mog oca,

00:06:52.563 --> 00:06:57.280
zdravstvenu zaštitu vaše bake,
našu domovinsku bezbjednost.

00:06:57.280 --> 00:06:59.552
Zapravo, kamate sada čine

00:06:59.552 --> 00:07:02.539
oko 9% čitavog budžeta SAD-a.

00:07:02.539 --> 00:07:04.830
Nakon što su se par
godina smanjivale,

00:07:04.830 --> 00:07:07.619
rastu brže od ekonomije,

00:07:07.619 --> 00:07:10.230
što znači da je odnos kamate
naspram nacionalnog budžeta

00:07:10.230 --> 00:07:12.359
sve veći.

00:07:12.900 --> 00:07:16.467
Postoji i drugi problem kod
rasta federalnog duga.

00:07:16.467 --> 00:07:18.467
Kada vlada pozajmi mnogo,

00:07:18.467 --> 00:07:20.716
takmiči se sa privatnim zajmoprimaocima

00:07:20.716 --> 00:07:23.828
kao preduzećima i
potiskuje ih.

00:07:23.828 --> 00:07:26.197
Zato što, kako ekonomista
Robert Reischauer kaže,

00:07:26.197 --> 00:07:29.417
vlada pozajmljuje od
istog novca

00:07:29.417 --> 00:07:30.743
kao i preduzeća.

00:07:30.754 --> 00:07:33.480
-Potrebno je to što je dostupno

00:07:33.480 --> 00:07:37.182
da se finansiraju razlike

00:07:37.182 --> 00:07:39.843
između federalnih troškova
i federalnih prihoda

00:07:39.843 --> 00:07:43.398
ostavljajući manje za
privatna preduzeća.

00:07:43.398 --> 00:07:46.166
-Mnogi ekonomisti vjeruju
da se u tekućim deficitima

00:07:46.166 --> 00:07:49.997
vlade takmiče sa privatnim preduzećima
za svjetski novac,

00:07:49.997 --> 00:07:52.967
i tako uvećavaju kamate.

00:07:52.967 --> 00:07:56.824
Zauzvrat, to čini dugoročna ulaganja
preduzeća manje privlačnim

00:07:56.824 --> 00:07:58.073
pošto su svi jednaki,

00:07:58.073 --> 00:08:01.948
moraju da budu profitabilniji da
bi otplatili kamatu na dug.

00:08:01.948 --> 00:08:06.828
Ali neki drugi političari i ekonomisti
raspravljaju u korist deficita

00:08:06.828 --> 00:08:08.424
Argument za smanjenje poreza

00:08:08.424 --> 00:08:10.424
predsjednika George W. Bush-a ,
na primjer,

00:08:10.424 --> 00:08:12.645
posebno smanjenje poreza za preduzeća

00:08:12.645 --> 00:08:15.336
desilo se da bi podstakli
ulaganja,

00:08:15.336 --> 00:08:16.879
i samim tim dugoročni rast,

00:08:16.879 --> 00:08:20.757
a ne da ga uguše uvećanim
deficitima.

00:08:20.757 --> 00:08:22.757
-S jedne strane je tačno,

00:08:22.757 --> 00:08:26.505
da deficiti stavljaju skroman pritisak
na kamatne stope.

00:08:26.505 --> 00:08:30.203
S druge strane, ova promjena u porezima
koju je predsjednik predložio,

00:08:30.203 --> 00:08:32.012
uvećava dugoročni rast.

00:08:32.012 --> 00:08:33.857
Smatramo da efekat ekonomije,

00:08:33.866 --> 00:08:37.013
efekta rasta onoga što
predsjednik predlaže,

00:08:37.013 --> 00:08:39.968
nadmašuje efekte deficita
na kamatne stope.

00:08:39.968 --> 00:08:42.422
-Šta ako se snažni
dugoročni porast

00:08:42.422 --> 00:08:45.910
ipak ne materijalizuje.
Koga to brine?

00:08:45.910 --> 00:08:51.057
Vas, kaže Robert Reischauer,
ili makar treba.

00:08:51.057 --> 00:08:55.296
-Studenti treba da brinu više od
ljudi iz moje generacije

00:08:55.296 --> 00:08:57.844
jer će oni živjeti sa posljedicama

00:08:57.844 --> 00:09:03.487
fiskalne neodgovornosti njihovih
očeva i djedova.

00:09:03.487 --> 00:09:06.145
-Zapravo, Robert Reischauer, ja,

00:09:06.145 --> 00:09:08.189
i ostatak naše "baby
boom" generacije

00:09:08.189 --> 00:09:10.232
smo vaši očevi i djedovi.

00:09:10.232 --> 00:09:13.639
i ne samo da ujak Sam pozajmljuje
kako bi dobili smanjenje poreza,

00:09:13.639 --> 00:09:16.561
već ćemo se penzionisati
u rekordnom broju,

00:09:16.561 --> 00:09:19.774
za čije plaćanje će ujak Sam
morati još da pozajmi.

00:09:19.774 --> 00:09:22.637
Ponovo, ako ekonomija bude brže
rasla nema problema,

00:09:22.637 --> 00:09:24.226
ali ako ne bude,

00:09:24.226 --> 00:09:27.367
kamata će trošiti više i
više budžeta

00:09:27.367 --> 00:09:29.210
i u jednom momentu vaš porez

00:09:29.210 --> 00:09:33.683
će se vjerovatno uvećati da
bi plaćali njega i mene.

00:09:33.683 --> 00:09:37.014
U međuvremenu, dok ste
gledali ovaj video,

00:09:37.014 --> 00:09:41.464
državni dug se povećao za
oko 10 miliona dolara

00:09:41.464 --> 00:09:44.064
a rupa je dublja za 10 miliona dolara

00:09:44.064 --> 00:09:47.793
nego kada smo počeli prije 10 minuta.